Opsporing Joods kind Nederlandse tekst:

        

            Links vooraan is Coba (schuilnaam) 1942.   

Opsporing verzocht.! -  Een Joods slachtoffer van de tweede wereldoorlog. Coba (schuilnaam). Haar werkelijke naam moet toch ergens in Veendam bekend zijn geweest.

In 1942 /1943 was het kind ongeveer 6 jaar oud, ze droeg een brilletje, had weinig of geen hoofdhaar, leed waarschijnlijk door haar omstandigheden aan incontinentie, sprak Nederlands met een vreemd accent en was ondergedoken op het adres: Beneden Oosterdiep 50, Veendam, Groningen, Holland.

Hettie. Een gedeelte uit een verhaal van de heer Meïr Vleesblok te Veendam, over hun verblijf in Westerbork, gepubliceerd in de Noord- Ooster, d.d. 5 mei 1965. Citaat: “Op zekere dag riep mijn vrouw me: Kom eens kijken. In de ziekenbarak lag een Joods meisje van een jaar of zes. Ze was uit de gevangenis in Scheveningen gekomen en helemaal kaal geknipt, ze was ziek. Dat kind hebben we toen bij ons genomen. In het laatst zei ze papa en mama tegen ons. Later is Hettie toch naar Duitsland getransporteerd, maar ze is terug gekomen. Ze kwam uit Enschede. Haar vader was naar Duitsland gebracht; die is nooit terug gekomen. Hettie hadden ze gesnapt, maar de ondergedoken moeder met baby van zes weken heeft de oorlog overleefd. Later is haar moeder hertrouwd en naar Canada geëmigreerd”. Einde citaat.

Opsporing verzocht door: Tammo Bakker, Joop den Uyllaan 5, 9641 PG Veendam - Tel.: 0598 - 632 673. Vanuit buitenland: 00 31 598 632 673 From USA 01 31- 598 632 673. In case of doubt, consult your telephone directory. E-mail: t.bakker30@kpnmail.nl Ook Skype is mogelijk!

Reden: Na bijna 40 jaar door werkzaamheden elders te hebben gewoond, kwam ik in 1997 terug in Veendam en hoorde over Coba. Als het verhaal juist is en deze mensen in de oorlog hun leven hebben geriskeerd door een Joods kind onderdak te verschaffen, draag ik de familie graag voor bij het Yad Vashem Instituut in Jeruzalem. Mede uit persoonlijke belangstelling, maar ook voor de geschiedenis, is het van belang de ware toedracht vast te leggen wat met Coba is gebeurd.

1ste verhaal: "Uit de trein gedropt?" Alle treinen van het kamp Westerbork naar de vernietigingskampen in Polen en Duitsland reden via Groningen, Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek, Winschoten en Nieuwe Schans. Langs de spoorbaan werden vaak briefjes, met of zonder geld en/ of huissleutel er in, gevonden, die door de stakkers uit de deportatietreinen waren gegooid. Daarom werd op alle stations en spoorbanen, waar de deportatietreinen passeerden, voor anderen de toegang tot het gebied verboden. In radeloze angst en onzekerheid is een klein meisje waarschijnlijk hetzelfde overkomen alsof ze een briefje was, in de hoop dat ze zou worden gevonden en dat er iemand zou zijn, die zich over het kind zou erbarmen. (Gegevens verstrekt door Mevrouw Geertje Wiers-Bijl, overleden in 2002. Het was in 1942 toen het ongeveer 6 jarig meisje werd gevonden in het gras langs de spoorbaan in Sappemeer. Ze zag er verwaarloosd uit, maar ze leefde. De Veendammer Geertje Bijl, toen 22 jaar oud, kreeg opdracht van haar ouders om op de fiets naar Zuidbroek te gaan om het kind op te halen van het Groene Kruisgebouw. Geertje pakte het kind achterop de fiets en reed naar huis. Geertje haar ouders, Geert Bijl en Emmegien Nieboer, woonden aan het Beneden Oosterdiep te Veenam Groningen in het noorden van Nederland.

Het enige dat Geertje wist, het kind zou Coba heten. Coba ging ook naar school aan het Beneden Oosterdiep. De hoofdmeester, van Zomeren, zou ervan weten. Maar toch werd het verdacht. Coba bleef weg van school en leed verder een donker bestaan als onderduikster tot de bevrijding kwam. Navraag bij mevrouw van Zomeren leverde echter niets op.

Familiefoto op de trouwdag van Geert en Geertje in 1942. Links vooraan het Joods meisje, die wij graag zouden opsporen om te weten wat er met haar is gebeurd. In 1942 is Geertje Bijl getrouwd met Geert Wilbrink. In september 1944 is de baby van Geert en Geertje geboren (tijdens de Slag om Arnhem). Coba heeft de baby (Ria) van Geertje gekend. Ze stond vaak over het wiegje gebogen, vertelde Geertje mij.

 Op Bevrijdingsdag 13 april 1945 werd de familie getroffen door zeer tragische omstandigheden. Geert Wilbrink was te vroeg te voorschijn gekomen uit zijn onderduikadres en opgepakt door de Duitsers. Hij kreeg opdracht een bus met soldaten en officieren naar Delfzijl te brengen. In Muntendam is hij nog herkend achter het stuur van de bus en daarna is niets meer van hem vernomen. Tot op heden 2012 is hij nog steeds vermist.

2de verhaal. Door deze verschrikkelijke omstandigheid die de familie trof, heeft Geertje's moeder het kind achter op de fiets weggebracht naar Stadskanaal. Dat moet dus op zaterdag 14 april 1945 zijn geweest, omdat daar nog Joodse families de ramp hadden overleefd. Er kwam nog eens een brief uit Amerika waar Coba terecht zou zijn gekomen. Geertje kan de brief niet meer vinden. Nader onderzoek in Stadskanaal en Amstelveen geeft de zekerheid dat Coba na de bevrijding niet in Stadskanaal is geweest. Toen ik Geertje dat vertelde zei ze: "Maar het kan ook Veelerveen zijn geweest". Dat kwam mij niet logisch voor, want in Veeleerveen heeft nooit een Joodse gemeenschap bestaan.

3de verhaal. Daarna vertelde Geertje, dat Coba maar heel kort bij hen is geweest. Het kind was ziek en ze konden haar niet langer verzorgen. Ook dokter Goedhuis, de huisarts, zou hebben gezegd: "Het kind moet maar weg". Volgens Geertje was haar ouderlijk huis een doorgangshuis voor ondergedoken mensen. Hiervan is geen bevestiging gekregen van het toenmalig verzet. Navraag over Coba bij de heer H. Wilbrink, een broer van Geertjes eerste echtgenoot, leverde niets op. Hij staat op de trouwfoto in de achterste rij, vierde van links. Hij was toen 16 jaar en kan zich volgens zijn zeggen niets, helemaal niets herinneren. Niet te geloven! Een paar jaar later trof ik bij toeval een neef van Geertje die ik het verhaal vertelde. Hij had er nooit van gehoord, maar zou de zaak in de familie onderzoeken en zou mij inlichten over zijn bevindingen. Meer dan een jaar later ontmoette ik deze neef opnieuw. Hij was niets wijzer geworden. Niemand weet er iets over te vertellen. Iedereen zwijgt!  Maar, het heeft plaats gevonden in Veendam. De trouwfoto is een duidelijk bewijs. De hoofdrolspelers zijn allemaal overleden.

Helaas heeft mijn onderzoek onlogische en tegenstrijdige gegevens opgeleverd. Zowel Coba als Hettie, of hoe ze ook mag heten, zou ik willen opsporen om te weten wie ze is en waar ze is. Maar vooral wat hier in Veendam is gebeurd. Er is al heel veel werk verricht, maar we komen weinig verder doordat haar echte naam voor mij en anderen onbekend is gebleven. Natuurlijk moet Geertje een naam hebben geweten, want zij heeft van Coba een brief ontvangen volgens haar zeggen. Toen Geertje begreep dat ik verder onderzoek deed, gaf ze geen enkel informatie meer. Hier moet iets ernstigs zijn gebeurd.

Geen enkel Joods kind heeft het in Veendam overleefd. Een reden te meer om te weten hoe het Coba is vergaan. Zou het kunnen zijn dat Coba  Hettie is? Er zijn veel overeenkomsten. Het vreemd accent kan Twents zijn geweest. De brief uit Amerika kan ook Canada zijn. Uit persoonlijke belangstelling, maar ook voor de geschiedenis is het van belang, de ware toedracht vast te leggen, wat er met Coba is gebeurd. In Westerbork zijn de transportlijsten geraadpleegd maar er komt geen Hettie op voor. Meijer Vleesblok kan ook om privé redenen haar een andere naam hebben gegeven in het krantenartikel.

Vragen en geruchten: Waarom heeft in de 65 jaar na de oorlog niemand eerder in Veendam opsporing naar dit Joods kind gedaan? Waarom is door Geertje een verhaal opgehangen dat niet klopte. Eerst naar Stadskanaal gebracht, toen naar Veelerveen en later op aandrang van de huisarts veel eerder al verdwenen. Waarom is die belangrijke brief uit Canada, die blijkbaar niemand heeft gelezen, zoek geraakt. Daar heeft haar echte naam toch in gestaan.

Zolang de ware toedracht niet bekend is, wordt gesuggereerd dat Coba is meegegeven met de Duitse soldaten naar het kamp.

Dokter Goedhuis had immers gezegd: "Dat kind moet maar weg", in plaats van hulp te bieden.

Geertje haar ouders, Geert Bijl en Emmegien Nieboer, woonden aan het Beneden Oosterdiep, landzij. Vlak bij hun huis was de van Lingesbrug en de weg naar het Duitse Radarkamp "De Gazelle". Het moet duidelijk zijn dat de onderduikgevers er verlegen mee waren. Gevonden Joodse mensen gingen meestal naar Vught of Scheveningen en vandaar of via Westerbork op transport naar de kampen.

4de verhaal. Coba zou in Belgen- Belsen terecht zijn gekomen, waar ze haar moeder heeft gevonden en samen zouden ze de oorlog overleefd hebben, aldus Geertje. Of is deze misleiding een fantasie en is het kind toch omgebracht?

Niemand kan de geschiedenis wissen. Het heeft plaats gevonden. Wonderlijk dat al die 67 jaren na de oorlog er niemand is geweest om deze zaak eens uit te zoeken. Net zo goed dat er geen namen op het Joods monument mochten. Pas nadat ik opnieuw in Veendam kwam wonen heb ik de gegevens van de 97 vermoorde Veendammers verzameld en gezegd dat nu de namen op het monument moesten worden vermeld. Niet wetende dat in 1995 dit in de gemeenteraad was afgewezen en zelfs voor de toekomst: "Geen namen op de monumenten". Toen waren de naamlijsten er nog niet. De eer is helaas, ten onrechte, door een ander opgeëist en zelfs bij de her- inwijding van het nieuwe monument met de namen, is mijn naam doodgezwegen. Veendam heeft iets om zich voor te schamen.

 

 

 

 

                                       Foto hiernaast: Het onderduikhuis van Coba aan het Beneden Oosterdiep. Na de oorlog is het opgeknapt.

Vroeg of laat hoop ik dat, wat betreft Coba of hoe ze ook mag heten, de waarheid boven zal komen. Ook Tros TV heeft haar best gedaan. De heer Joosten is daarvoor naar Veendam gekomen en heeft met Geertje gesproken. Een Joods kind zomaar zoek? Er moet iets ernstigs zijn gebeurd. Mogelijk dat het kind via het Duitse kamp toch is omgebracht of dat de brief van Coba uit Canada/ Amerika aan Geertje toch op waarheid berust. Alle Joodse kinderen in Veendam zijn met alle Joodse inwoners van Veendam omgebracht. Twee zijn terug gekomen. Veendam heeft inderdaad iets om zich voor te schamen.

 

Tammo Bakker is auteur en uitgever van 27 boeken, o.a: "De Kehilla Veendam. www.tbakker.nl  

Meent u dat deze site ook interessant is voor uw familie en vrienden? Geef de url dan door aan uw bekende e-mail adressen: 

 http://home.kpn.nl/t.bakker30  

 

 Meer dan adel van geboorte is adel van de geest, die men niet uit woorden maar uit daden heeft.

 

 

  W