Meent u dat deze zwartste bladzijden in de wereldgeschiedenis ook interessant zijn voor uw familie en vrienden? Geeft de url dan door: www.tbakker.nl .
Hun as ligt in een ver land.
Vermoord
Namenlijsten van vermoorde Joodse medeburgers 1940-1945. Afkomstig uit Veendam, Wildervank, (Stadskanaal) Muntendam en Winschoten. Deze naamlijsten zijn voor het eerst samengesteld door Tammo Bakker in 1998 pas daarna zijn de namen vermeld op het Joods monument. Voor meer gegevens, zoals plaats en datum van geboorte en overlijden, laatste woonadres etc., zie boek "De Kehille Veendam" en "De Israëlitische Begraafplaats Winschoten", Deel 1 en 2. (ISBN nr. zie onder Boeken).
|
|
VEENDAM.
|
|
|
| Regina Bargeboer-Dikker 87 jr. |
|
Philippus Bendik 60 jr. |
|
Mereltje Bendik-Levie 60 jr. |
|
Benjamin Broekema 35 jr. |
|
Roosje Broekema-From 28 jr. |
|
Abram Jacob Broekema 07 jr. |
|
Herman Caneel Sr. 41 jr. |
|
Johanna Kato Caneel 30 jr. |
|
Joseph Caneel 61 jr. |
|
Joseph Caneel 12 jr. |
|
Abram Caneel jr. 41 jr. |
|
Jacob Cohen 38 jr. |
|
Minna Cohen-de Liever 33 jr. |
|
Samuël Cohen 05 jr. |
|
Esther Cohen-Klein 72 jr. |
|
Johan Cohen 32 jr. |
|
David van Delft jr. 49 jr. |
|
Mietje van Delft-West 48 jr. |
|
Joël van Delft sr. 71 jr. |
|
Sophia Frankforter-Goldsteen 34 jr. |
|
Abraham Gans 16 jr. |
|
Judith Gans 14 jr. |
|
Levie Gans 53.jr. |
|
Bertha Gans-van der Sluis 43 jr. |
|
Martijn Johan Gans 09 jr. |
|
Samson Gans 10 jr. |
|
Sientje Klein 37 jr. |
|
Meijer Leman 50 jr. |
|
Luwina R. Leman-Meijers 52 jr. |
|
Aron Leman 12 jr. |
|
David Philippus de Levie 72 jr. |
|
Theresia de Levie-Goldsmith 71 jr. |
|
Silvia Magnes-de Levie 29 jr. |
|
Jonas Leezer 46 jr. |
|
Sara Leezer-Leviet 49 jr. |
|
Elsien Leezer 10 jr. |
|
Alegonda Leezer 41 jr. |
|
Daniël Leezer 58 jr. |
|
Regina Leezer-van Delft 56 jr. |
|
David Leezer 17 jr. |
|
Fieka Leezer 27 jr. |
|
Heiman Leezer jr. 30 jr. |
|
Gelle Johanna Leezer-Visser 27 jr. |
|
Roza Leezer 22 jr. |
|
Heiman Leviet 50 jr. |
|
Rachel Leviet-Mozes 36 jr. |
|
Bernard Leviet 13 jr. |
|
Izaäk Meijers 43 jr. |
|
Vroukje Engeld. Meijers-Kats 33 jr. |
|
Josephus Meijers 08 jr. |
|
Frouwke Meijers-Goldsmith 76 jr. |
|
Judith Meijers 04 jr. |
|
Maurits Meijers 03 jr. |
|
Joseph Pais 76 jr. |
|
Geiltje Pais-Cohen 78 jr. |
|
Samuël Herman Polak 54 jr. |
|
Rachel Polak-Pais 47 jr. |
|
Nico Ies Polak 21 jr. |
|
Joseph Polak 18 jr. |
|
Jacob van der Pool jr. 45 jr. |
|
Sientje v d Pool-Bargeboer 44 jr. |
|
Hiskia Mozes van der Pool 21 jr. |
|
Hartog van der Pool 20 jr. |
|
Simon van der pool sr. 72 jr. |
|
Roelfien v/d. Pool 44 jr. |
|
Roza Bertha Sanders 36 jr. |
|
Sander Sanders jr. 30 jr. |
|
Roza Sanders-van Delft 27 jr. |
|
Hanna Sanders 03 jr. |
|
Isador Sanders sr. 52 jr. |
|
Naatje Esth. Sanders-Bromet 50 jr. |
|
Halma Sanders 18 jr. |
|
Erna Sanders 20 jr. |
|
Hanna Sanders-Tof 76 jr. |
|
Abraham Stoppelman 80 jr. |
|
Roosje Stoppelman-Philips 67 jr. |
|
Benjamin Tof 74 jr. |
|
Hanna Tof-Woudstra 78 jr. |
|
Jonas Vleesblok sr. 75 jr. |
|
Rosette Vleesblok-de Levie 70 jr. |
|
Simon vleesblok 68 jr. |
|
Rosalia Vleesblok-Philips 74 jr. |
|
Elly Desira Vleesblok 35 jr. |
|
Grietje de Vries 18 jr. |
|
Herman de Vries 14 jr. |
|
Benjamin West 58 jr. |
|
Mietje West-Frankforter 47 jr. |
|
Salomon West 20 jr. |
|
Sophie Wilhelmina West 16 jr. |
|
Heiman West 56 jr. |
|
Aaltje West-Nieweg 53 jr. |
|
Hillegina West 15 jr. |
|
Martha West 21 jr. |
|
Onderstaande 4 Joodse oud Veendammers waren in Veendam ondergedoken, verraden, gearresteerd door de Veendammer politie, weggevoerd en vermoord in de kampen. Helaas vond het Veendammer college van B&W in 2002 dat hun namen niet vermeld mochten worden op het Joods monument, daar ze tijdens hun onderduik in Veendam hun domicilie in Groningen hadden. (Onderduikers konden onmogelijk hun verhuisbiljet laten overschrijven. Het hele verhaal is te vinden in het boek: "De Kehilla Veendam" Heruitgave 2009 en in: "Sporen die achter blijven". Deel 3. Tammo Bakker. ) Het is meer voor gekomen dat afstammelingen van een niet Joodse moeder, z.g.n "Vaderjoden" problemen geven zoals in bovenstaande situatie. |
| Martin Salomon Wertheim 39 jr. |
| Jacoba Schrijver 28 jr. |
| Robert Wertheim 08 jr. |
| Bertil Wertheim 03 jr. |
Bij het NIK ging het om Jacoba, die wel een Joodse vader had maar geen Joodse moeder, waardoor haar beide kinderen ook als 'niet Joods' werden aangemerkt. Daarover stond niets in de brief van de gemeente Veendam. Ze zijn allen in Auschwitz vermoord. Dit kwam meer voor. Bij het NIK is alleen het bewijs dat men Joods is nodig. Zelfs hoeft met niet gelovig te zijn. Een Rabbijn kan zelfs atheïst zijn.
|
|
|
|
|
|
Carolina Bramson-Klein 37 jr. Juda Lazarus Cohen 75 jr. Evalina Cohen-Polak 78 jr. Jacob Cohen 34 jr. Abraham van Delft 34 jr. Frouke van Delft-van Emden 33 jr. Joel van Delft 07 jr. Levie van Delft 60 jr. Betje van Delft-Valk 57 jr. Joel van Delft 22 jr. Jetta van Delft 19 jr. Grietje van Delft 16 jr. Herman de Groot 38 jr. Johanna de Groot-Gudema 35 jr. Maurits Nico de Groot 10 jr. Nico de Groot 08 jr. Rosette de Groot 04 jr. Jonas de Groot 41 jr. Betje de Groot-Gudema 36 jr. Rosette de Groot 06 jr. Norman Max de Groot 03 jr. Rosette Bloemendaal 80 jr. Saartje Odewald 64 jr. Esther de Levie 06 jr. Marianne de Levie 74 jr. Jacob Nijveen 49 jr. Rachel Nijveen-West 51 jr. Samuel Nijveen 21 jr. Izaak Odewald 76 jr. Mietje Odewald-Fuldauer 62 jr. Adolf van Berg 28 jr. Rachel van Stedum 50 jr. Mozina Valk 16 jr. Jonas Valk 11 jr. Dewes Stoppelman 59 jr. Bertha Stoppelman-Philips 65 jr. Saartje Stoppelman 69 jr. Mozes Tof 71 jr. Bertha Tof-Cohen 57 jr. Mozes Valk 62 jr. Froukje Valk 56 jr. Jacob Valk 34 jr. Betti Valk-Cohen 31 jr. Roosje Valk 07 jr. Jonas Valk 29 jr. Betti Sara Valk-Cohen 29 jr. Levie Valk 61 jr. Betje Valk-Levie 59 jr. Salomon Valk 58 jr. Roosje Valk-Somons 56 jr. Dirk Valk 20 jr. Maurits Valk 17 jr. Gelle Hoogstraal 22 jr. Philip Valk 57 jr. Betje Valk-Haalman 61 jr. Fokje West 52 jr. Abraham Cohen 23 jr. Nico Cohen 18 jr. Jozef West 60 jr. Roosje West-Tof 65 jr. Roosje West 26 jr. Levie Jozef West 46 jr. Hillechiene West 50 jr. Lazarus West 42 jr. Mozes West 45 jr. Nathan Salomon West 50 jr. Jetje West-Pels 45 jr. Jozef West 20 jr. Nico West 17 jr. Joel Nathan Zuidema 18 jr. Henderina Denneboom 82 jr. Meijer Zuidema 61 jr. Elsina
Zuidema 73 jr. |
|
Voetnoot op de site van oorlogsmonumenten! · De namenlijst van vermoorde Joodse inwoners uit Veendam is in 1998 door dhr. Tammo Bakker opgesteld. In zijn boek “De Kehilla Veendam”herdruk 2009 (isbn: 978-90-77220-06-1) is hierover meer informatie te vinden. Het boek is te bestellen via zijn website: www.tbakker.nl |
|
|
|
Marcus Broekema 37 jr. Saartje Amalia Broekema 39 jr. Rebekka Levitus 69 jr. Jetta Levitus 61 jr. Jacob Schrijver 65 jr. Efina Schrijver-Stoppelman 73 jr. Jacob Schrijver 28 jr. Filippus Valk 63 jr. Izak Valk 60 jr. Rebekka Valk 57 jr. Roosje Valk 52 jr. |
|
Voor meer gegevens, zoals plaats en datum van geboorte en overlijden, laatste woonadres et cetera, zie boek: "De Israëlitische Begraafplaats Winschoten". ISBN nr. 978-90-805269-2-4. Zie onder "Boeken"
|
|
|
18 jr. |
|
Alexander, Israël Levie |
82 jr. |
|
Aron, Louis Israel |
68 jr. |
|
Aron-Hes, Karoline |
72 jr. |
|
Aron, Erna |
38 jr. |
|
Aussen, Alfred |
35 jr. |
|
Aussen- Aron, Paula |
34 jr. |
|
Aussen, Liesel |
07 jr. |
|
Bamberg-Mannsbach, Tetzchen |
76 jr. |
|
Bargeboer-Levie, Betsij |
37 jr. |
|
Bargeboer, Emanuel Jacob |
11 jr. |
|
Bargeboer, Regina Henderika |
07 jr. |
|
Bargeboer, Hartog |
48 jr. |
|
Bargeboer- West, Heika |
40 jr. |
|
Bargeboer, Israël |
51 jr. |
|
Bargeboer- de Vries, Henriëtte |
45 jr. |
|
Bargeboer, Max |
19 jr. |
|
Bargeboer, Leonard |
17 jr. |
|
Bargeboer, Jantje |
54 jr. |
|
Bargeboer, Joël |
51 jr |
|
Bargeboer,Levie |
20 jr. |
|
Bargeboer, Betje |
15 jr. |
|
Bargeboer, Levie |
83 jr. |
|
Bargeboer-Stoppelman, Marianne |
81 jr. |
|
Bargeboer-Salomons, Henderika |
66 jr. |
|
Beem, Emanuel |
50 jr. |
|
Beem-Bargeboer, Frouke |
42 jr. |
|
Beem, Eva |
17 jr. |
|
Beer, Isidore de |
66 jr. |
|
Beer-Norden Maria de |
78 jr. |
|
Beer, Olbert de |
29 jr. |
|
Beer, Willem Alexander de |
52 jr. |
|
Beer-Benima Henriëtte de |
47 jr. |
|
Behr-Frenkel, Wilhelmina |
66 jr. |
|
Benima, Louis |
56 jr. |
|
Benima-Heumann Irma |
55 jr. |
|
Berlinger-Leeuwarden, Hanna |
85 jr. |
|
Bloemendal-Cohen, Marianne |
69 jr. |
|
Benjamin-Levie, Esther de |
78 jr. |
|
Benjamin, Sophie |
50 jr. |
|
Bloemendal, Betsie |
62 jr. |
|
Bloemendal, Hartog Henry |
50 jr. |
|
Bloemendal-Valk, Goldine |
45 jr. |
|
Bloemendal, Frederika |
11 jr. |
|
Bloemendal, Heiman |
36 jr. |
|
Bloemendal Herman |
57 jr. |
|
Bloemwndal-Levie, Greta |
53 jr. |
|
Bloemendal, Kurt Isaak |
23 jr. |
|
Bloemendal, Rudi James |
21 jr. |
|
Bloemendal-Polak, Emma Rosette |
49 jr. |
|
Bloemendal, Sallo |
16 jr. |
|
Bloemendal, Sara |
48 jr. |
|
Blok, Jacob |
43 jr. |
|
Blok-Lievedag, Frederika |
39 jr. |
|
Blok, Mietje |
06 jr. |
|
Blok, Henny Marianne |
04 jr. |
|
Bollegraaf, Barend |
56 jr. |
|
Bollegraaf-From, Helena Hermanna |
63 jr. |
|
Bollegraaf, Bernardus |
55 jr. |
|
Bollegraaf-Beer, Betje de |
56 jr. |
|
Bollegraaf, Hartog |
63 jr. |
|
Bollegraaf-Salomon, Wilhelmina |
65 jr. |
|
Bollegraaf, Lazerus |
23 jr. |
|
Bollegraaf, Heiman |
60 jr. |
|
Bollegraaf-Frenkel, Sjanette |
63 jr. |
|
Bollegraaf, Jacob |
38 jr. |
|
Bollegraaf-Lievendag, Henriette M. |
40 jr. |
|
Bollegraaf, Simon |
38 jr. |
|
Bollegraag-Rintel, Rebekka Rosetta |
32 jr. |
|
Bollegraaf, Barend Hartog |
07 jr. |
|
Braaf, Benjamin |
41 jr. |
|
Braaf-Frankforter, Rosalie |
32 jr. |
|
Braaf, Fokkelina |
09 jr. |
|
Braaf, Olga |
05 jr |
|
Braaf, Izaäk |
43 jr. |
|
Braaf-Levie, Meta |
36 jr. |
|
Braaf, Frida |
14 jr. |
|
Braaf, Lhoman |
50 jr. |
|
Braaf-Alexander, Selma |
58 jr. |
|
Braaf, Rudolf |
69 jr. |
|
Braaf-Nathan, Sara |
58 jr. |
|
Cohen-Hart, Emma |
71 jr. |
|
Cohen, Abraham |
67 jr. |
|
Cohen, Geertruida |
76 jr. |
|
Cohen, Heiman |
32 jr. |
|
Cohen, Hinne |
57 jr. |
|
Cohen, Levie Moses |
67 jr. |
|
Cohen, Martinus |
34 jr. |
|
Cohen, Nathan |
61 jr. |
|
Cohen-Frengel, Bloemina |
57 jr. |
|
Cohen-Salomons, Wilhelmina |
56 jr. |
|
Delft, Jonas van |
29 jr. |
|
Delft-Rintel, Roset Kaatje |
26 jr. |
|
Delft, Levie Hartog |
01 jr. |
|
Duveen, simson |
60 jr. |
|
Duveen-Pais, Racheltje |
51 jr. |
|
Duveen, Rebekka |
22 jr. |
|
Duveen, Aäron |
21 jr. |
|
Engers, Louis |
54 jr. |
|
Engers-Hess, Jettchen |
43 jr. |
|
Engers, Frederika |
20 jr. |
|
Falke-Baumgarten, Jette Sara |
74 jr. |
|
Frank, Heiman Jacob |
50 jr. |
|
Frank, Jacob |
39 jr. |
|
Frank-Vrengel, Herta |
28 jr. |
|
Frank, Minna |
06 jr. |
|
Frank, Izak |
03 jr. |
|
Frank-Gelder, Minna van |
74 jr. |
|
Frankforter,Abraham Aron |
43 jr. |
|
Frankforter-Meijer, Hilda |
40 jr. |
|
Frankforter, Olga |
14 jr. |
|
Frankforter, Johanna |
09 jr. |
|
Frankforter-Mendelsohn, Olga |
69 jr. |
|
Frenkel, Jacob |
60 jr. |
|
Frenkel-Baruch, Henderika |
66 jr. |
|
Frenkel, Benjamin |
32 jr. |
|
Frenkel, Rebekka |
23 jr. |
|
From, Simon |
34 jr. |
|
Gelder Abraham |
73 jr. |
|
Gelder-Heijmans, Sibilla van |
71 jr. |
|
Gelder, Salomon van |
33 jr. |
|
Geldern-Siemons, Sara van |
71 jr. |
|
Gelderen, Samuel |
33 jr. |
|
Gelderen-Bollegraaf, Saartje |
33 jr. |
|
Geldern, Helena van |
53 jr. |
|
Geuns, Hartog van |
38 jr. |
|
Geuns-Klok, Derkina van |
36 jr. |
|
Geuns, Levie Hartog van |
67 jr. |
|
Geuns-Geuns, Rebekka |
67 jr. |
|
Geuns, Marthaline |
30 jr. |
|
Grobfeld, Frederik |
34 jr. |
|
Crobfeld-Cohen, Roosje |
31 jr. |
|
Grobfeld, Ino |
9 mnd |
|
Gudema-Slager, Sara Henriëtte |
59 jr. |
|
Hartogsohn, Julius |
59 jr. |
|
Hartogsohn-Berlinger, Veronika |
50 jr. |
|
Hartogsohn, Heinz |
24 jr. |
|
Hatogsohn, Herbert |
22 jr. |
|
Hartogsohn, Max |
31 jr. |
|
Hildesheim, Izak |
49 jr. |
|
Hildesheim-Nijstad, Lea |
52 jr. |
|
Polack, Judith |
22 jr. |
|
Hoffman, Emma |
42 jr. |
|
Huiden, Abraham van |
54 jr. |
|
Huiden Maurits van |
67 jr. |
|
Ikenberg, Herbert |
39 jr. |
|
Ikenberg-Falke, Frieda |
37 jr. |
|
Ikenberg, Atur Ludwig |
03 jr. |
|
Ikenberg, Karola Regina |
02 jr. |
|
Israels, Mourits |
37 jr. |
|
Israels-Cohen, Jenni |
35 jr. |
|
Israels, Johan Louis |
11 jr. |
|
Israels, Berth |
04 jr. |
|
Izaaks, Samuel |
59 jr. |
|
Izaaks-Embden, Elisabeth \van |
58 jr. |
|
Jong, Heijman de |
72 jr. |
|
Jong, Mozes Manus de |
37 jr. |
|
Jong-Meiboom, Roosje |
36 jr. |
|
Jong, Heijman de |
06 jr. |
|
Jong, Adolfina Sophia de |
04 jr. |
|
Jonge, Arnold de |
40 jr. |
|
Jonge-Gudema, Esther de |
33 jr. |
|
Jonge, Emma de |
47 jr. |
|
Jonge, Ezegië del |
84 jr. |
|
Jonge, Heiman de |
83 jr. |
|
Jonge, Mouritz de |
49 jr. |
|
Jonge-Berlinger, Gretchen |
49 jr. |
|
Jonge, Rika de |
17 jr. |
|
Jonge, Johanna de |
14 jr. |
|
Jonge, Sara de |
83 jr. |
|
Jonge, Siegmund de |
45 jr. |
|
Jonge, Simon de |
46 jr. |
|
Jonge-Jacobson, Saartje de |
42 jr. |
|
Jonge, Simon Heiman de |
41 jr. |
|
Jonge-Cohen, Roosa Eva |
33 jr. |
|
Jonge, Heiman Abraham de |
01 jr. |
|
Jonge-Pinkusson, Sientje Sidonia de |
46 jr. |
|
Jonge, Heiman Helmut de |
19 jr. |
|
Jonge, Rolf de |
16 jr. |
|
Jonge, Siebert Arnold de |
17 jr. |
|
Jonge-Schreiber, Martha |
54 jr. |
|
Joosten, Siena Henderika |
35 jr. |
|
Kamp, Heinz |
31 jr. |
|
Kamp, Ilse |
35 jr. |
|
Kamp, Wilhelm |
30 jr. |
|
Kamp-Polack, Eva |
24 jr. |
|
Kamp, Paula Helena |
11 mnd. |
|
Kampion, Salomon |
67 jr. |
|
Kampion-Wijnberg, Lea |
54 jr. |
|
Kampion, Sara |
31 jr. |
|
Kampion, Wilhelmina |
40 jr. |
|
Kolthof-Cohen, Sophia |
78 jr. |
|
ansen, Dirk |
10 jr. |
|
Kop-Salomon, Marianne |
54 jr. |
|
Krobveld, Jacob |
42 jr. |
|
Kropveld-Lievendag, Marianne |
38 jr. |
|
Kropveld, Mendel Salomon |
08 jr. |
|
Lazerus, Lazerus |
74 jr. |
|
Lazerus, Simson |
37 jr. |
|
Lazerus, Simon |
46 jr. |
|
Lazerus-Frank, Martha |
42 jr. |
|
Lazerus, Isak Louis |
09 jr. |
|
Lazerus, Marie |
12 jr. |
|
Leer, Maurits Jacob |
64 jr. |
|
Leer-Davidson, Pauline |
63 jr. |
|
Leeuw, Bernard de |
42 jr. |
|
Leeuw, Fannij de |
68 jr. |
|
Leeuw, Julius de |
35 jr. |
|
Leeuw, Leentje de |
66 jr. |
|
Leeuw, Salomon de |
39 jr. |
|
Leeuw-Meiboom, Helena |
36 jr. |
|
Leeuw Bertha Bekka de |
02 jr. |
|
Levie, Elsje de |
77 jr. |
|
Levie, Heiman de |
41 jr. |
|
Levie-Bloemendal, Roosjen |
42 jr. |
|
Levie, Salomon Izak de |
13 jr. |
|
Levie, Bloemina Marianne de |
04 jr. |
|
Levie, Marie de |
48 jr. |
|
Levie, Meijer de |
36 jr. |
|
Levie-de Vries, Geertje de |
32 jr. |
|
Levie, Izak de |
11 jr. |
|
Levie, Duifje de |
08 jr. |
|
Levie, Bloemke de |
05 jr. |
|
Levie, Harmanna Dina de |
03 jr. |
|
Levie, Dina de |
01 jr. |
|
Levie, Nathan |
46 jr. |
|
Levie-Bamberg, Esther Bertha |
42 jr. |
|
Levie, Bettje |
11 jr. |
|
Levie, Benjamin Israël |
10 jr. |
|
Levie, Noach de |
58 jr. |
|
Levie-Bloemendal, Francisca de |
52 jr. |
|
Levie, Selma Frommine de |
22 jr. |
|
Levie, Nochem Niele de |
60 jr. |
|
Levie-de Jonge, Rosien de |
47 jr. |
|
Levie, Erna de |
12 jr. |
|
Levie, Ada de |
10 jr. |
|
Levie, Sonnij de |
06 jr. |
|
Levie-van der Walde, Amalie |
55 jr. |
|
Lievendag, Izaak Jozef |
37 jr. |
|
Lievendag, Salomon David |
65 jr. |
|
Lievedag-Levie, Mietje |
60 jr. |
|
Löwenstein, Bloemina |
72 jr. |
|
Meijer, Abraham |
44 jr. |
|
Meijer-Geuns, Bertha Hinderika Hillechina van |
51 jr. |
|
Meijer, Bertha Geertje |
15 jr. |
|
Meijer Jacob |
25 jr. |
|
Meijer, Sophia |
27 jr. |
|
Meijer-Rozenberg, Johanna |
78 jr. |
|
Nathan, Betje |
49 jr. |
|
Nathans, Grietje |
69 jr. |
|
Neumann, Ingeborg Emilie Sara |
16 jr. |
|
Nieweg, Aaltje Fogelina |
40 jr. |
|
Nijstad, Joëel |
53 jr. |
|
Nijstad-Bargeboer, Lena Aaltje |
46 jr. |
|
Nijstad, Eva Aaltje |
20 jr. |
|
Nijstad, Leo |
19 jr. |
|
Nijstad, Malie |
10 jr. |
|
Nijstad-de Vries, Eva |
86 jr. |
|
Oppenheim, Salomon |
60 jr. |
|
Oppenheim-Braaf, Saartje |
45 jr. |
|
Oppenheim, Abraham Tinus |
22 jr. |
|
Oppenheim, Tina |
15 jr. |
|
Oudgenoeg, Aaltje |
22 jr. |
|
Oudgenoeg, Frouke |
21 jr. |
|
Polak-de Liever, Rachel |
59 jr. |
|
Polak, Isidoor Joseph |
54 jr. |
|
Polak-Pinto, Rika |
55 jr. |
|
Polak, Frits Leonard |
29 jr. |
|
Perl-Ries, Sophi Sara |
66 jr. |
|
Rintel, Hartog Abraham |
61 jr. |
|
Rintel-de Vries, Keetje |
56 jr. |
|
Rintel, Marcus Herman Levie |
30 jr. |
|
Sachs, Abraham Emanuel |
46 jr. |
|
Sachs, Herman |
41 jr. |
|
Sachs-Wesly, Bertha Elsa |
36 jr. |
|
Salomons-Geldern, Hillegien van |
82 jr. |
|
Salomons, Henriëtte |
49 jr. |
|
Salomon, Lazerus |
52 jr. |
|
Salomons, Alexander |
34 jr. |
|
Salomons-vanStrien, Anna |
30 jr. |
|
Salomon, Arno |
09 jr. |
|
Salomons, Aron |
60 jr. |
|
Salomons-Cohen, Vroukje |
60 jr. |
|
Salomons, Lazerus |
63 jr. |
|
Salomons-van der Ven, Lea |
57 jr. |
|
Salomons, Simon Lazerus |
30 jr. |
|
Schulenklopper, David |
78 jr. |
|
Seijfers, Joseph |
53 jr. |
|
Seijfers-de Vries, Hermine Frederike |
42 jr. |
|
Seijfers, Moses Joseph |
20 jr. |
|
Seijfers, Beta Margarethe Gesine |
20 jr. |
|
Seijfers, Henri |
16 jr. |
|
Seijfers, Frederika |
15 jr. |
|
Seijfers, Simon |
13 jr. |
|
Seijfers, Frieda |
11 jr. |
|
Seijfers, Herman |
05 jr. |
|
Seijfers, Johanna |
02 jr. |
|
Siemons, Eva |
74 jr. |
|
Siemons, Moses |
67 jr. |
|
Siemons-Leven, Olga |
64 jr. |
|
Siemons, Simon |
32 jr. |
|
Siemons-Wolff, Rebekka |
27 jr. |
|
Siemons, Olga |
02 jr. |
|
Siemons, Carla |
11 mnd. |
|
Simons, Abraham |
80 jr. |
|
Simons-Salomon, Jeannette |
70 jr. |
|
Simons, Levie |
46 jr. |
|
Simons-Bollegraaf, Abrammine |
40 jr. |
|
Simons Lowi Simon |
19 jr. |
|
Simons, Hartog |
16 jr. |
|
Simons, Simon Lazerus |
34 jr. |
|
Simons-de Jong, Rachel Harmanna |
33 jr. |
|
Slager, Abraham |
76 jr. |
|
Slager, Abraham |
32 jr. |
|
Slager-Bollegraaf, Saartje |
30 jr. |
|
Slager, Naaitje |
05 jr. |
|
Slager-Bargeboer, Louiza Frederika Wilhelmina |
46 jr. |
|
Slager, Henriëtte Frederika |
18 jr. |
|
Slager, Frederika, Naatje |
16 jr. |
|
Slager, Benjamin |
52 jr. |
|
Slager-de Vries, Lena |
50 jr. |
|
Slager Aaltje Henriëtte |
22 jr. |
|
Slager, Abraham |
25 jr. |
|
Slager, Henry |
14 jr. |
|
Slager, Henrij |
61 jr. |
|
Slager-Cohen, Naatje |
55 jr. |
|
Slager, Marcus Izak |
52 jr. |
|
Slager-Kampion, Rosa |
41 jr. |
|
Slager, Abraham |
23 jr. |
|
Slager, Lea Henriëtte |
20 jr. |
|
Slager, Henriëtte Regina Sara |
16 jr. |
|
Sleutelberg, Lazerus |
43 jr. |
|
Sleutelberg-Bargeboer, Kindelina |
44 jr. |
|
Sleutelberg, Esther Saartje |
15 jr. |
|
Soetendorp, Rebecca |
68 jr. |
|
Stern, Herman |
47 jr. |
|
Stern-May, Paula |
43 jr. |
|
Stoppelman, Hillechien |
53 jr. |
|
Strien, Simon van |
67 jr. |
|
Strien-Cohen, Jette |
68 jr. |
|
Thijn, Benjamin van |
38 jr. |
|
Thijn-Polak, Sara Eva van |
31 jr. |
|
Thijn, Louis van |
07 jr. |
|
Thijn, Marina van |
05 jr. |
|
Thijn, Ben Zion van |
66 jr. |
|
Thijn-Wolff, Hederiena van |
76 jr. |
|
Valk, Aron |
53 jr. |
|
Valk-Bargeboer, Jantje |
48 jr. |
|
Valk, Marianne |
22 jr. |
|
Valk, Mozes |
68 jr. |
|
Veen-Leven, Emile van der |
66 jr. |
|
Vreis-Löwenstein, Sara de |
73 jr. |
|
Vrengel, Jacob |
74 jr. |
|
Vrengel-From, Geziena |
78 jr. |
|
Vrengel, Jacob |
56 jr. |
|
Vries, leo de |
65 jr. |
|
Vries-de Leeuw, Sara de |
63 jr. |
|
Vries, Aron de |
39 jr. |
|
Vries, Martinus de |
38 jr. |
|
Vries, Salomon de |
52 jr. |
|
Vries-van Dam, Rika van |
45 jr. |
|
Vries, Alfred Johan de |
19 jr. |
|
Vries, Maup de |
15 jr. |
|
ries, Samuel de |
59 jr. |
|
Vries-De Jongh, Duifje de |
57 jr. |
|
Vries, Dina de |
18 jr. |
|
Vries, Simon de |
53 jr. |
|
Vries-van Geldern, Lena de |
43 jr. |
|
Vries, Aron de |
21 jr. |
|
Vries, Louis de |
17 jr. |
|
Watermann, Hille Hans |
37 jr. |
|
Watermann-Hirsch, Emmi |
32 jr. |
|
Watermann, Fred |
04 jr. |
|
Waterman-Löwenstein, Johanna |
52 jr. |
|
West-Nathan, Anna |
68 jr. |
|
West, Joseph |
44 jr. |
|
West-Lievendag, Roosje Mariaantje |
38 jr. |
|
West, Nathan |
17 jr |
|
West, Josephine |
12 jr. |
|
Wolff, Gisela Gertrud Sara |
17 jr. |
|
Wolff, Maurits |
58 jr. |
|
Wolff, Jacob |
34 jr. |
|
Weinberg-van der Laan, Henriëtte |
71 jr. |
|
Wijnberg, Mozes |
49 jr. |
|
Wijnberg-Jacobs, Marianne |
40 jr. |
|
Wijnberg, Mina |
16 jr. |
|
Zuidema, Mozes |
52 jr. |
|
Zuidema-Schulenklopper, Frida |
49 jr. |
|
|
 Boeken van Tammo Bakker zijn verkrijgbaar in de (boekhandel), Veenkoloniaal Museum en bij de auteur/uitgever Tel.: 0598- 632 673.
|
6 x 1 miljoen
Do you think this
site is interesting for your family and friends? Pass the url "www.tbakker.nl"
than to your well- known addresses.
Toespraak tijdens de holocaust herdenkinjg op 4 mei bij het monument op de Israëlitische begraafplaats te Ommelanderwijk, gemeente Veendam. Door Tammo Bakker.
We zijn naar hier gekomen om op de gewijde grond, van een verdwenen Joodse gemeenschap, de Nationale 4 mei herdenking gestalte te geven. De Israëlitische gemeenschap, de Kehilla Veendam is niet meer.
In 1940 kwam het onrecht over Nederland met de bombardementen op Rotterdam en de inval van de Duitse legers. Vrijwel direct daarna kwam verzet tegen het onrecht dat ons land te verduren kreeg.
Joden kregen het 't ergste te verduren. Niet alleen in Veendam maar bijna in heel Nederland zijn de bloeiende
Joodse gemeenschappen verdwenen. Eerst gebrandmerkt met een gele ster, daarna volgden de:
"Verboden voor Joden". Omdat ze uit Joodse ouders waren geboren.
Het dragen van de Jodenster, was smaad en hoon.
Gescheiden van hun medemens, was dat hun loon?
Weggevoerd naar een vijandig land. (tb).
Elk gebed dat een Jood uitspreekt begint met de woorden: Baruch ata Adonai Melech ha olam - Gezegend zijt Gij Heer, koning van het heelal. De allerhoogste wordt daarin geprezen. Hun geloof en hun afkomst geeft binding tot een gemeenschap. Een
Joodse gemeenschap. Aan die Joodse gemeenschap is in Veendam, Wildervank en
Muntendam een eind gekomen.
Niet alleen Joden maar ook anderen hebben geleden van die oorlog.
Een neef van mijn moeder, Jan Niemeijer, sneuvelde in 1940. Hij en nog een paar Hollandse soldaten moesten in Oegstgeest, bij Leiden, de brug bij het Groene kerkje bewaken. Tegen het Duitse mitrailleurvuur waren ze niet opgewassen. Niemeijer en zijn makker sneuvelden. Toen ik in Rijnsburg woonde, ontdekte ik zijn graf
op de begraafplaats bij het Groene
kerkje.
We denken aan de dwangarbeiders die in Duitsland moesten werken en daar zijn omgekomen door ziekte of bombardementen.
We denken aan de mensen die in het verzet tegen de vijand het leven lieten. Hun namen prijken veelal op de Veendammer straatnaamborden en op het monument.
Wij denken aan de jongens die in ons voormalig Nederlands Indië zijn gesneuveld.
Ik hoor de Wiekster Kassie Spijker het nog zeggen. Mor ik bin wel mien zeun kwiet. (Maar ik ben wel mijn zoon kwijt). Wesselaus Spijker. Kort ervoor verdronk zijn broertje in een waterput aan het Kerkpad.
Ook de broer van de Zuidwendinger landbouwer Meinders kwam niet terug van hun missie in het verre Indië en nog vele anderen. De namen van de gesneuvelden uit onze gemeente staan sinds kort gegrift op de monumenten in Veendam.
Sjoa, Holocaust, Auschwitz, wat is 6 miljoen? Zoveel hebben wij nog nooit bij elkaar gezien, het gaat ons begrip te boven. 6 miljoen keer, 1 man, 1 vrouw of 1 kind.
Sommige ouderen klinkt het nog bekend in de oren, de Broekema's, de Sandertjes, de Ganzen, de Polakken, of nog dichterbij, de familie's v/d Pool, van Noorderkwartier en Nummero Een, dat nu Sluisweg heet. De familie Sara en Jonas Leezer van Ommelanderwijk. Sara was onderwijzeres aan de school van meester Westerhof. Ook
juf Leviet was bekend.
Jonas en Sara, met hun dochtertje Elsien (Elly), zijn door de Veendammer dokter Heerd naar hun onderduikadres gebracht, bij Hendrik Bos in Schildwolde. Door verraad zijn ze opgepakt en ruw in de Duitse overvalwagen beland om in Auschwitz te worden vermoord.
De marechaussee die bij de arrestatie aanwezig was, zei tegen de 9 jarige Elly: "Goa doe mor boetn speuln, mien wicht", (Ga jij maar buiten spelen meisje). Een volgende zei:
"Ga maar met die 2 meisjes mee". Maar even later riep Sara vanuit de overvalwagen: "Waar is mijn Elly?"
De Duitsers reageerden daar niet op en reden met de auto weg. Maar toen de auto de bocht om ging liepen daar 3 meisjes. Sara Leezer riep: "Daar is mijn Elly".
De auto stopte en een Duitse soldaat griste het Joods meisje Elly tussen de twee andere
meisjes uit en duwde ook haar in de overvalwagen. De moederliefde werd daardoor ook voor Elly fataal. Ook dit kind is in Auschwitz vermoord.
Alle sporen van de Veendammer Joodse cultuur zijn verdwenen, de synagoge, de Joodse school en ook het rabbijnshuis. Geen bankje, lezenaar of raam is bewaard gebleven. Ook de deuren en het voorhangsel van de heilige ark is weg. Het parochet, het voorhangsel was een geschenk van Koning Willem 1 aan de
Joodse bevolking van Veendam- Wildervank.
Het enige dat er nog is, is deze begraafplaats en een eenvoudig monument aan de Pr. Bernhardlaan met de namen van de vermoorde medeburgers. Hun as ligt in een ver land.
Rika, een dochter van Hiskia en Lena v/d Pool van Numero Een, heeft de oorlog elders overleefd. Van haar 3 kinderen is de oudste overleden en na de oorlog is een 4de kind geboren.
Twee wonen in de provincie Groningen en de derde in de provincie Utrecht.
Een andere dochter van Hiskia v/d Pool is tijdig naar Amerika gegaan en heeft met haar man een handel in schroot onder haar mans naam, Cohen.
Het Groninger woord "jeude" wordt als een scheldnaam en als een belediging
gevoeld, in elk geval geen aangename betiteling.
Arafat schreeuwde: "Jezus the Palestijn".
Maar Jezus was een Jood. Daarom is kennis van het Jodendom ook zo belangrijk.
Men hoeft niet religieus te zijn om te begrijpen, dat al in 1963 Paus Johannes 23ste schuld beleed jegens de Joden.
Citaat: "Wij zijn tot het inzicht gekomen dat op onze voorhoofden het Kaïns teken geschreven staat. Eeuw na eeuw was onze broeder Abel in bloed en tranen om onze wandaden, doordat wij Uwe liefde vergeten waren".
En verder:
"Vergeef ons de vloek die wij in ongerechtigheid over hun Joodse naam hebben gebracht. Vergeef het ons, dat wij U in hen, in hun vlees, ten tweede male hebben gekruisigd, want wij wisten niet wat wij deden". Aldus deze Paus.
De meeste Veendammer Joden zijn in Auschwitz vermoord. Mijn goede vriend, Hans Beckman was 2 jaar politieke gevangene in Auschwitz. Beckman, later
Luitenant-kolonel, heeft de hel van Auschwitz overleefd. Samen hebben we een klankbeeld gemaakt die ik elk jaar op school bij de nieuwe klas presenteerde.
Gevangenen in Auschwitz moesten werken in fabrieken in of buiten het kamp. Als ze weer terug kwamen speelde een orkest bij de ingang van de poort.
De Duitsers vierden hun "Weinnachten" ook in Auschwitz. Naar
aanleiding van zijn verhaal schreef ik een gedicht.
KERSTFEEST IN AUSCHWITZ.
Met vieren naast elkaar, sjokten ze zwijgend voort.
De lange werkdag was voorbij.
Zo gingen ze weer door de poort.
Bram en Leo, zijn vandaag bezweken.
Ze worden meegedragen naar het kamp.
Dood of levend, het is eender.
Het aantal, daar komt het op aan.
De SS wordt zenuwachtig.
Steeds opnieuw tellen ze weer.
Het grote aantal moet toch kloppen. Hoeveel doden zijn er dit keer?
De beulen wacht het kerstdiner.
Daar binnen is het warm.
Daar is hun feest, daar is vertier.
De ellende hier, scheelt hen geen zier.
Rillend staan ze op een besneeuwd appèl. De doden keurig op een rij,
Onder de verlichte boom.
Want kerstfeest hoorde erbij.
Tammo Bakker, Geschreven Gedachten, Deel 1.
Gedenken doen we ieder op onze eigen manier en dat kan voor de één anders zijn dan voor de ander. Soms weten we daar geen raad mee. Niemand geeft zijn leven. Maar het leven werd van hen genomen. Daarom gedenken wij met eerbied alle slachtoffers van de verschrikkelijke Tweede Wereld Oorlog.
Wat heeft het kind misdreven?
Hanna, ze was pas twee jaar oud.
Wie heeft voor dat kind gebeden?
Of gezorgd voor haar behoud?
Voel de angst en hoor het schreien.
Zie de trein met baby's voor de luiken.
Naar het einde van hun bestaan.
Ook dat is geschiedenis van Veendam.
Mijn kind, alles ging voor jou verloren,
Maar, als je eenmaal wordt herboren,
Blijf ik denken, zo lang ik kan,
Aan de kindertranen van Veendam. (tb)
Rapport van de Commandant Binnenlandse Strijdkrachten B.S. 2-VII over de
burgemeester in oorlogstijd.
Den Heer J.A. Hoogkamp te Veendam, was in functie op 10 mei 1940 en is gedurende de oorlog in functie gebleven; zijn houding in de tijd van de bezetting was buitengewoon slap. Hij heeft trouw alles gedaan wat hem door de Duitsers gevraagd is, al moet worden gezegd, dat hij zo nu en dan wel getracht heeft de te nemen maatregelen af te wenden of te verzachten. Hij was zeer "bevriend" met de Officieren en beroemde zich daarop.
De Duitsers hebben aan hem een goede burgemeester gehad. Zo ook de N.S.B. ers. Ze hebben zich wel uitgelaten, dat Burgemeester Hoogkamp niet door een N.S.B.-boer behoefde te worden vervangen. Hij wilde wel doen wat er van hem gevraagd werd, zo zeiden zij, en van een N.S.B.-boer moet je dat nog afwachten.
Toen wij in het begin van de oorlog de illegale actie begonnen, is door de heer Hoogkamp geweigerd daaraan mee te doen. De laatste maanden droeg hij bij in de steun aan onderduikers.
Hij liet zich meermalen scherp uit over de 'ophitserij' van de Engelse zender en trok de betrouwbaarheid van de gegeven berichten in twijfel. Daarentegen las hij de Deutschen Zeitung en hechte te veel geloof aan de juistheid van de inhoud.
Hij heeft niet de moed gehad om de Duitsers iets te weigeren. Hij had niet de moed, evenals zijn ambtgenoot de heer De Wit uit de gemeente Wildervank, ontslag te vragen en heen te gaan. Hij heeft wel een poging gedaan om ontslagen te worden (bij de heer Frederiks en de van de heer Frederiks bekende wijze), maar heeft niet doorgezet toen de heer Frederiks daartegen bezwaar maakte.
Hij was zeer gebelgd op de ambtenaren, toen die meededen aan de bekende Meistaking. Hij was aanwezig bij het afscheid van de heer Linthorst Homan en hij woonde enkele dagen later de installatie bij van een verrader, die op de heer Homan's stoel ging zitten.
In september 1944 was hij van plan onder te duiken. Toen de opmars van het Geallieerde leger bij Arnhem werd gestuit, zakte de heer Hoogkamp de moed in de schoenen en dook niet onder.
Zijn voornemen om de paardenvordering, die hem juist was opgedragen, te weigeren, werd niet ten uitvoer gebracht. Hij publiceerde op 11 september 1944; "Alle paarden van 4-13 jaar moeten worden voorgebracht".
Toen de Joden uit de overheidsdienst moesten worden ontslagen, achtte de heer E.J. Duintjer Hzn, de tijd gekomen om als wethouder heen te gaan. De heer Hoogkamp is de toezegging gedaan, dat de financiële gevolgen van zijn bedanken, door anderen zouden worden gedragen. De heer Hoogkamp had de moed niet.
De heer Hoogkamp deed van zijn belangstelling bij de opening van een Oogstschool van de Nederlandse Volksdienst. Hij verspreide, op verzoek, propaganda lectuur van de Nederlandse Volksdienst onder het personeel der gemeente en hij heeft steeds geofferd voor Winterhulp, hij stelde verwarmde lokalen in de winter beschikbaar, voorzag voor de Nederlandse Volksdienst van kantoorruimte en verleende de dienst subsidie.
Hij heeft het gemeentepersoneel opgeroepen voor een z.g. bedrijfsappel van het N.A.F. en dit bedrijfappel met zijn tegenwoordigheid vereerd.
Hij heeft de bordjes "Voor Joden Verboden" laten ophangen en heeft de Joden laten ophalen.
Hij heeft N.S.B. ers benoemd, terwijl op grond van de Nederlandse wet het lidmaatschap van de N.S.B. verboden is voor personeel in overheidsdienst, hij was met de bepaling op de hoogte, maar moest, zo zei hij, deze mensen wel te benoemen als hij geen moeilijkheden wilde hebben.
Mede van hem ging een publicatie over het schoonhouden van wegen uit, met de Duitse bedreiging; "Wordt hieraan geen gevolg gegeven. dan zullen represaille maatregelen worden genomen zoals het in brand steken van huizen, enz." (Zie de Noord- Ooster van 9 sept. 1944). (Helaas is de krant bij het Veenkoloniaal Museum zodanig beschadigd en er ontbreekt een bladzijde uit. Had men toch iets te verbergen?) tb
De heer Hoogkamp heeft gemeente personeel opgegeven voor arbeidsinzet en inwones opgeroepen voor het verrichten van werkzaamheden ten behoeve van de Duitse Weermacht. Enkele dagen voor de bevrijding heeft hij evacués opgeroepen voor werkzaamheden, onder bedreiging, bij niet opkomen, de namen te zullen doorgeven aan de Duitse instanties.
En als u dan mij vraagt om een oplossing, dan raad ik aan de heer Hoogkamp te ontslaan en in diens plaats te benoemen de heer E.J.Duitjer Hzn, wethouder der gemeente.
De plaatselijke commandant, de heer Ottevanger, vindt dit rapport veel te gematigd, maar kan zich overigens met de inhoud geheel verenigen.
Ik meen naar beste weten en in grote oprechtheid aan deze, voor mij zo moeilijke opdracht, te hebben voldaan.
Veendam, 18 april 1945.
De Commandant van het district,
...
Burgemeester Hoogkamp is na de oorlog bijna een jaar geschorst geweest. Een maatregel die veel burgemeesters overkwam. Dat de Veendammer burgemeester Hoogkamp weer opnieuw in functie is gekomen wordt door vele burgers niet begrepen. Het druist in tegen het rapport van Binnenlandse Zaken. Mogelijk dat zijn partijvrienden hem weer in het zadel hebben geholpen. Wat de Joden betreft heeft hij wel geraffineerd gehandeld. Er was geen ontsnappen aan. Dat hij bij zijn pensionering nog een Koninklijke onderscheiding heeft gekregen viel niet in goede aarde. Daarom heeft de heer Eenjes (Eenjes woonde in het gemeentehuis en had een Engelse piloot verborgen) bij zijn pensionering de onderscheiding geweigerd, omdat hij niet dezelfde onderscheiding wilde die Hoogkamp ook had gekregen.
Een volk dat voor tirannen zwicht, zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht". (van Randwijk)
UIT HET GHETTO.
Tijdens het puinruimen van het Joodse ghetto in Warschau werd de volgende tekst op papier gevonden in een fles. (bewerkt door T. Bakker).
Ik ben er trots op een Jood te zijn, niet ondanks wat de wereld mij aandoet maar juist om al hetgeen wat de wereld mij aandoet. Ik ben er trots op een Jood te zijn, omdat het een kunst is een Jood te zijn, omdat het moeilijk is een Jood te zijn. Ik geloof dat een Jood zijn betekent: vechten: eeuwig tegen de aanstormende misdadige, tegen de menselijke stroom inzwemmen.
Ik ben gelukkig te behoren tot het ongelukkigste volk ter wereld, wier leer de verhevenste en schoonste van alle wetten en zedelijke beginselen behelst. Ik geloof in U, God van Israël, zelfs al hebt Gij alles in het werk gesteld mij niet langer in U te doen geloven. Ik geloof in Uw wetten , zelfs al kan ik Uw bestuur niet goedkeuren. Mijn verhouding tot U is niet die van een slaaf tot zijn meester, maar eerder die van een leerling tot zijn meester.
Ik buig mijn hoofd voor Uw grootheid, maar zal de zweep niet kussen waarmee Gij mij treft. U zegt misschien dat wij hebben gezondigd? Ook dat kan ik begrijpen. Maar ik zou toch graag van U willen weten: is er één zonde op de wereld die een straf verdiend, zoals wij die hebben gekregen? U voert aan, dat U het onze vijanden zult vergelden, ook daaraan twijfel ik niet. Maar ik zou toch van U willen weten: is er één straf ter wereld die de misdaden tegen ons begaan, vermag te vergelden?
Ik zou U willen zeggen, dat op dit ogenblik, meer noch dan enig voorafgaande periode van onze eeuwige doodsstrijd, wij, wij de gefolterden, en levend begravenen, de levend verbrandenden, de beledigden, de bespottenden, wij, vermoord bij miljoenen, wij het recht hebben te weten, tot hoelang laat Gij dit toe? Vergeef hen die Uw naam hebben ontheiligd, die andere goden hebben aanbeden, die onverschillig werden tegenover U.
U hebt hen zo zwaar gekastijd, dat zij niet langer geloven dat U hun Vader bent, dat zij nog wel een Vader hebben. Ik zeg U dit, omdat ik in U geloof, meer in U geloof dan ooit tevoren, omdat ik nu zeker weet dat U mijn God bent, omdat U niet de God kunt zijn van diegenen, wier daden de meest gruwelijke uiting zijn van goddeloosheid. Als U mijn God niet bent wiens God bent U dan? De God van de moordenaars? Ik zegen en verheerlijk U, echter louter en alleen omdat Gij bestaat, om Uw ontzagwekkende grootheid.
Hoogstens een uur zal het nog duren voor ik zal verzameld zijn met de rest van mijn gezin en met de miljoenen andere getroffenen van mijn volk in die betere wereld, waar geen twijfel meer zal bestaan. Ik sterf in vrede, maar niet tevreden; vervolgd, maar niet geknecht; verbitterd maar niet cynisch; een gelovige, maar geen smekeling; een man die God lief heeft, maar niet op alles ja en amen zegt. Ik heb God gevolgd, zelfs wanneer Hij mij verstootte. Ik heb Zijn geboden nagevolgd, zelfs wanneer Hij mij neerwierp ter aarde, mij folterde tot de dood, mij maakte tot een voorwerp van schande en bespotting.
En dit zijn mijn laatste woorden tot U mijn toornige God: het zal U allemaal niet baten. U hebt alles gedaan om mijn geloof in U te beschamen, maar ik sterf precies zoals ik heb geleefd, roepend: Sjemai Jisraël, Adonai Echat. Hoor Israël, de Heer is één.
In Uwe handen, o God, beveel ik mijn geest.Warschau, 1945. Jessel Rakover.
It's freely to create a link to this site.
Meent u dat deze site ook interessant is voor uw familie en vrienden? Geef de link dan door.
Do you
think this
site is interesting for your family and friends? Pass the url "www.tbakker.nl"
then to your well- known addresses.
www.tbakker.nl of http://home.kpn.nl/t.bakker30 (Deze link is te kopiëren).
Copyrights © T. Bakker. 1998- 2020 All rights reserved.
Deze website is voor het laatst bijgewerkt op: 13-02-2012.
This site has been brought up to date lately: 02.13.2012.
Veendammer synagoge 1897. Helaas afgebroken
+/- 1953.
Mochten er geen sporen van
Joods leven achter blijven? Ook het Rabbijnshuis en joodse school zijn
verdwenen. Vele jaren later is pas een monument opgericht. Helaas
besliste in 1995 de Raad dat er geen namen op de monumenten kwamen. Toen
ik in 1997 kwam wonen in Veendam lukte het wel, nadat ik volledige
lijsten had samengesteld.