Start Omhoog Zoek in onze side De Porfyrie Pagina Inhoud

Fotosensibilisatoren

Nieuwe therapie aan het licht gekomen

Fotosensibilisatoren in de strijd tegen kanker

Artsen kunnen een tumor op verschillende manieren te lijf gaan: opereren, bestralen, of chemotherapie toepassen. Of een combinatie van de drie. Binnenkort kan daar nog een therapie bijkomen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat ook zogenaamde 'fotosensibiliserende' stoffen kunnen helpen bij de bestrijding van kanker.

Op 29 november houden wetenschappers in Leuven een congres over fotosensitizers. Het gaat niet om wondermiddelen, maar om een reeks producten die in een aantal gevallen het leven van een patiŽnt draaglijker kunnen maken. Dat zegt prof. Peter de Witte van het Laboratorium voor farmaceutische biologie en fytofarmacologie.
"Fotosensibiliserende stoffen zijn moleculen die onder invloed van licht chemisch reageren. Ze zijn vrij zeldzaam. Fotosensibilisatie speelt zich bijvoorbeeld af in de melanocyten in onze huid. Dat zijn cellen die onder invloed van zonlicht de kleurstof melanine afscheiden, waardoor we bruin worden. Uit de lessen biologie op school herinnert u zich misschien nog een ander fotosensibilisatieproces: fotosynthese. Dat is het proces waarbij het bladgroen in planten onder invloed van zonlicht CO2 en water omzet tot zuurstof en suikers. Aan de basis van alle leven ligt dus een fotosensibiliserende reactie."

Dracula

"Niet alle fotosensibiliserende reacties zijn even onschuldig. Licht kan ook schadelijk zijn, en dan spreken we van een fototoxische reactie. Het meest voor de hand liggende voorbeeld betreft opnieuw de huid. Een beperkte hoeveelheid zonlicht leidt tot melaninevorming, en dan worden we bruin, maar te veel zonlicht leidt tot zonnebrand. Het is de hoeveelheid licht die het verschil bepaalt tussen gezond en ongezond."
"Een ander voorbeeld is de ziekte porfyrie. Bij porfyriepatiŽnten ontbreekt een bepaald enzym waardoor ze absoluut geen zonlicht kunnen verdragen. Als hun huid wordt blootgesteld aan licht, krijgen ze echte brandwonden. Porfyrie zou trouwens aan de basis liggen van de Dracula-legende. Bij een bepaalde vorm van de ziekte krijgen de patiŽnten geelfluorescerende tanden. Het zonlicht mijden, oplichtende tanden,... enkele honderden jaren geleden werd je voor minder van hekserij beschuldigd."
"Er zijn ook een aantal planten die fototoxische reacties veroorzaken. De meest bekende is bereklauw. Als je die aanraakt, en je komt daarna in het zonlicht, krijg je irritatie. Blijf je uit de zon, dan krijg je nergens last van. Ook bij bepaalde antibiotica, de tetracyclines, vermeldt de bijsluiter dat je zonlicht moet vermijden omdat er anders huidirritatie kan ontstaan. "

Kanker

"Bij tetracyclische antibiotica zijn de fotosensibiliserende reacties een ongewenst neveneffect. Maar vrij toevallig is ontdekt dat er ook geneesmiddelen kunnen worden gemaakt met fotosensibiliserende stoffen. Dat zijn dus middelen die pas actief worden als de patiŽnt na inname aan licht wordt blootgesteld. Het gaat om een heel beperkte groep. Fotosensibiliserende stoffen kunnen gebruikt worden bij herpesinfecties, bij psoriasis en bij vitiligo, een ziekte waarbij mensen witte vlekken op de huid vertonen. Een andere toepassing vormt de fotodynamische therapie bij tumoren. KankerpatiŽnten krijgen dan speciale fotosensibiliserende stoffen toegediend, die zich opstapelen in de kankercellen. Als die daarna met licht worden beschenen, worden ze door een fotosensibiliserende reactie vernield. Ze smelten als het ware als sneeuw voor de zon."
"Het grote voordeel van deze therapie is dat patiŽnten niet langer bestraald moeten worden met schadelijke radioactieve stoffen. Doodgewoon licht volstaat om de tumor te doen verdwijnen. Maar licht heeft ook zijn beperkingen: het dringt maar enkele millimeters door in het lichaam. Daarom gebruiken we rood licht, want dat gaat het diepste. Fotosensibiliserende stoffen worden vooral gebruikt bij huidkanker. Ze kunnen ook aangewend worden bij keel-, slokdarm- en longkanker omdat dat plaatsen zijn die nog relatief gemakkelijk met licht kunnen worden bereikt. Via glasvezels kunnen ook het darmstelsel en de blaas worden belicht. En als bij een patiŽnt een tumor chirurgisch wordt verwijderd, kunnen de artsen ook tijdens de operatie de zone rond de tumor belichten. Maar de toepassingen zijn dus relatief beperkt."
"Bovendien hebben de stoffen die nu gebruikt worden nog een aantal vervelende bijwerkingen. Ze stapelen zich niet alleen op in kankercellen, maar ook ter hoogte van de huid. De patiŽnt moet daarom weken uit het licht blijven. Een sterke lamp leidt al tot brandwonden. We zoeken nu naar verbindingen die zich niet in de huid opstapelen, of die al na enkele dagen afgebroken worden, zodat de bewegingsvrijheid van de patiŽnt maar korte tijd beperkt wordt. Maar dat is nog toekomstmuziek."

Koen Wauters

Het symposium 'Photosensitizers of natural origin' heeft plaats op 29 november in Auditorium GA3, Campus Gasthuisberg.
Info: 32.34.33, fax 32.34.60.

 

 

Start Zoek in onze side De Porfyrie Pagina Inhoud