Aanvulling op dag 3


Het Triglav-gebergte, en met name Dolina Triglavskih Jezer, is nauw verbonden met de legende van Zlatorog, de gems met de gouden hoorns (zlato betekent goud en rog betekent hoorn). Deze legende is door de Duitser Karl Deschmann opgeschreven en in 1868 voor het eerst gepubliceerd in de Laibacher Zeitung in Ljubljana. Toen ruim tien jaar later de Duitse dichter Rudolph Baumbach de Julische Alpen bezocht, raakte hij erg onder de indruk van de legende. Geïnspireerd door de legende schreef hij de legende van Zlatorog in dichtvorm op en werd in 1877 in Leipzig gepubliceerd. Daarna is de legende ook door anderen bewerkt, uitgegeven en vertaald in verschillende talen. Tegenwoordig staat ook in iedere reisbrochure of reisgids over de Julische Alpen wel een beschrijving van- of verwijzing naar de Zlatorog-legende. Maar wat is er zo bijzonder aan deze legende? Ten eerste zou het verklaren waarom het dal van de Triglav-meren nauwelijks groen kent en vol ligt met rotsen en rotspuin. Ten tweede kan men in de legende een diepere symbolische betekenis ontdekken, die onder andere wijst op wat de gevolgen kunnen zijn als de mens niet zorgvuldig omgaat met zijn natuurlijke omgeving.

De Zlatorog-legende begint met een soort introductie, waarin het beginstadium van Dolina Triglavskih Jezer wordt omschreven. Dit dal aan de voet van de Triglav zou ooit een paradijs zijn geweest, dat bewoond werd door Rojnice (witte vrouwen). Zij waren weldoeners voor de mensen in de dalen en verschenen bijvoorbeeld in het dal om de mensen bij te staan in moeilijke tijden. Tevens zorgden zij ervoor dat de dalbewoners de beschikking hadden over goede groene grasweiden op de rotsige bergen en verklaarden hen de geheimen en werking van verschillende kruiden. Echter, deze Rojenice lieten geen vreemdelingen toe in hun rijk. Als iemand te dichtbij kwam, werd hij of zij op brute wijze weggejaagd. De Rojenice hoedden op de weiden witte gemzen, die werden geleid door een sterke witte gems met gouden hoorns, Zlatorog. De Rojenice hadden Zlatorog onsterfelijk gemaakt; immers indien een jager Zlatorog met een kogel zou raken, zou elke druppel bloed ervoor zorgen dat er een bloem zou opreizen die vanwege zijn geneeskrachtige werking Zlatorog direct zou genezen als hij ervan eet. Deze bloem zou de Triglav-roos zijn. De gouden hoorns hadden een goddelijke magische kracht, in de zin van vergiffenis en verlossing. Als iemand erin zou slagen één van de gouden hoorns te plunderen, dan zou hij in plaats van te worden gestraft, de beschikking krijgen over de sleutels die hem de toegang zouden bieden tot een schatkamer vol goud en zilver. Deze schatkamer zou zich bevinden in de berg Bogatin.

De legende vervolgt het verhaal met het avontuur van een jonge jager uit het Trenta-dal. Hier zou een herberg zijn geweest, waar de dochter van de uitbaatster haar liefde had gegeven aan een jager uit Trenta, die beschouwd werd als de beste jager uit de regio. Als teken van zijn liefde voor haar, eiste de jonge vrouw van de jager dat hij voor haar een Triglav-roos zou meenemen. Maar vanuit haar hebberigheid zou ze er ook genoegen mee nemen als de jonge jager erin zou slagen de schatkamer van Zlatorog te betreden en goud voor haar mee te nemen. Daarop besloot de jager, ondanks dat de sneeuw de bergen al bedekt had, de bergen in te trekken op zoek naar Zlatorog en de schat die in de berg Bogatin verborgen zou liggen.

Op zijn weg naar boven kwam hij inderdaad oog in oog te staan met Zlatorog. Met een geweerschot trof hij de gems met de gouden hoorns. Zlatorog raakte gewond en op de plek waar het bloed op de grond droop, groeide plotsklaps de magische rode bloemen, de Triglav-rozen. Zlatorog at van de bloemen en genas direct, stond op en langs het pad waarover hij wegtrok kwamen allemaal Triglav-rozen uit de grond. Vervolgens draaide Zlatorog zich naar de jonge jager toe en verblindde hem met de schittering van zijn hoorns. Hierdoor gleed de jager uit en stortte in een ravijn. Voor zijn lot was de jager echter door de Rojenice gewaarschuwd, met de woorden:
 

Stoute jager uit het dal van Trenta,
Ben welkom hier in onze tuin
Rijk aan wild, aan reeën en aan gemzen
Rijk aan patrijzen en aan witte hazen is de berg,
Jij mag ze vrolijk jagen,
Vrolijk mag je aan onze bronnen laven
Maar, stoute jager uit Trenta,
Ben gewaarschuwd, vermijdt onze herder,
Vermijdt onze goudgehoornde gems,
 Anders moet je het met de dood bekopen


Uit woedde dat iemand zo'n ondankbaar en onbeschaamd gedrag kon vertonen, trok Zlatorog door
Dolina Triglavskih Jezer (dat toen nog een paradijs was) en liet hier alleen nog maar een wildernis en rotsachtig gebied achter. Daarna verlieten zowel Zlatorog als de Rojenice de bergen en zijn sinds die tijd ook nooit meer teruggezien. Ondertussen wachtte de dochter van de uitbaatster van de herberg in Trenta tevergeefs op de terugkeer van haar geliefde. Toen de sneeuw gesmolten was werd uiteindelijk zijn dode lichaam gevonden in het water nabij de herberg, met in zijn dode hand een Triglav-roos.

De legende van Zlatorog is niet zomaar een verhaal. Het zit vol met symboliek waaruit een diepere betekenis kan worden herleid. De basis van de legende is de eeuwige strijd tussen licht en duisternis, tussen goed en kwaad, waarbij de witte gems en de Rojenice het goede vertegenwoordigen en de wildjager het kwade. Hoorns, zoals Zlatorog die heeft kunnen symbolisch worden opgevat als bezitters van bovennatuurlijke krachten en goddelijkheid, die overwinning, bescherming en viriliteit uitdragen. Dat ze van goud zijn, verwijst onder andere naar de zon, verlichting, onomkoopbaarheid, wijsheid en duurzaamheid. Ook de voorstelling van de Rojenice kan symbolisch worden verklaard. Dergelijke nimfen hebben al eeuwen de betekenis van vrouwelijke productieve krachten van het universum, in het bijzonder van bosjes, bronnen en bergen. Tegenover dit goede staat de slechte betekenis van de jager. De jager wordt gezien als uiting van de dood, de actieve participatie, het verlangen en het achtervolgen van wereldse doelen. Het verlangen van de jager uit Trenta om de schat in de berg Bogatin te vinden en de slechte afloop van deze zoektocht, staat ook niet op zichzelf. Immers, het vanuit een hebzucht zoeken naar een schat wordt vaak symbolisch gezien als gelijk staand met zware beproevingen en onheil. Het kan zelfs leiden tot een totale mislukking.

Belangrijk element in de legende is ook de voorstelling van het Alpine paradijs, waarover de Rojenice en Zlatorog waken. Het paradijs symboliseert de oorspronkelijke perfectie en het gouden tijdperk; het kosmische centrum, ongerepte onschuld, gelukzaligheid, en de perfecte communicatie tussen mensen en God en alle levende dingen. Het paradijs representeert ook de meest innerlijke ziel, de woonplaats van onsterfelijkheid; een plaats waar de tijd stilstaat en de toestand waarin de hemel zo dicht bij de aarde bevindt, dat hij bereikt kan worden door bijvoorbeeld een berg te beklimmen. De uiteindelijke vernietiging van het paradijs door Zlatorog kan in dit kader worden geïnterpreteerd als de afdaling van eenheid in de dualiteit en veelvuldigheid van manifestatie. Het is een beweging weg van het centrum van perfectie naar verstrooiing en desintegratie in de wereld van veelvuldigheid.

Uit de symboliek van de Zlatorog-legende kan ook een ecologische les worden getrokken. De legende waarschuwt ervoor dat indien de mens alleen oog heeft voor materiële rijkdom (de verscholen schat in de berg Bogatin) en behept is met hebzucht (de dochter van de uitbaatster van de herberg in Trenta en de jonge jager) het slecht afloopt met de immateriële rijkdom, de natuur en het ecologisch evenwicht (de vernietiging van het paradijs). Hiermee kan de legende misschien een belangrijke bijdrage leveren de mensen bewust te maken van de ecologische eenheid en ze aan te sporen zorgvuldig en met respect met de natuurlijke omgeving om te gaan. In werkelijkheid was Dolina Triglavski Jezer vroeger ook veel bosrijker dan nu. Alleen was het niet Zlatorog die het oorspronkelijke landschap vernietigde, maar de mensen die de bomen kapten voor economisch gewin.
 


Terug naar Dag 3

 

Naar Dag 4

 

Naar Beginpagina

 

Open pdf-bestand