Inleiding

Index voor deze pagina:
Nauwkeurigheid
SI-eenheden en conversies
Niet alles is hier te vinden
Historische eenheden
Zelf converteren: niet moeilijk
De juiste weergave van eenheden en getallen
Weergaveproblemen met deze pagina's
Webstandaards
Afdrukken van deze pagina's
Het logo op de hoofdpagina
De kleine lettertjes

Deze pagina's geven de waarden van een aantal eenheden en natuurkundige constanten, aangevuld met tal van technische gegevens. Ze zijn verspreid over een aantal rubrieken, die uit het linker paneel (frameset!) kunnen worden geselecteerd.
Het lijkt een beetje een willekeurige greep, maar het zijn de eenheden en feiten die lezers van technische en wetenschappelijke teksten regelmatig nodig hebben. Af en toe staan er eenheden tussen waarvan de juiste waarde lastig te vinden is.

Als u door de bomen het bos niet meer ziet of niet weet op welke pagina u een bepaalde term moet zoeken, kijk dan in het gigantische Trefwoordenregister (ca. 140 KByte, meer dan 1500 ingangen).
Opmerking: het trefwoordenregister is al een tijdje niet meer bijgewerkt en kan over enige tijd zelfs verdwijnen!

Zeer nauwkeurig
Een bijzonderheid van deze verzameling is dat er veel moeite voor is gedaan de beste waarden te vinden. Er is maar één plaats op aarde waar de officieel aanbevolen waarden van alle gangbare natuurkundige constanten te vinden zijn en dat is het NIST, het Amerikaanse National Institute of Standards and Technology. Zelfs het Franse BIPM, Bureau International des Poids et Mesures verwijst voor de gepubliceerde getallen naar de NIST site.
Medio 2015 werden de laatst bekende en zorgvuldig beoordeelde getallen gepubliceerd in een opstel dat kan worden aangehaald als:
CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants: 2014.

De betrouwbaarheid van de andere gegevens is vrij hoog. Principieel mag u er niets van enig belang mee doen, omdat we niet verantwoordelijk willen zijn voor raketten die neerstorten omdat u van onze gegevens gebruik heeft gemaakt! We hebben zo veel mogelijk bronnen geraadpleegd om een oordeel te kunnen vellen over de betrouwbaarheid van de achterhaalde informatie. Waar dat nuttig was hebben we sleutelreferenties als weblinks toegevoegd.

SI en conversies
Het NIST publiceert ook nog een Engelse vertaling van het officiële document dat het hele SI-eenhedenstelsel beschrijft (Système International d'Unités). Dit is publicatie nummer 330. Een andere interessante publicatie is nummer 811 (Guide for the use of the international system of units). Appendix B hiervan is een lange lijst met conversiefactoren voor niet-SI-eenheden naar SI-eenheden. Opvallend is dat het aantal decimalen in die lijsten vrij beperkt is; veel conversiefactoren zijn nauwkeuriger bekend en die treft u dan ook op deze pagina's alhier aan.

Hier niet alles
Het is niet onze bedoeling een Nederlandse vertaling te bezorgen van het SI-eenheden document en evenmin van de volledige lijst van het NIST of van wie dan ook. Er bestaan enkele andere sites die meer uitleg geven over allerlei eenheden, bijvoorbeeld A dictionary of units of measurement, en er bestaan sites die meer gespecialiseerd zijn in historische Engelse eenheden, zoals UK Metrication. Een grote verzameling zeer uiteenlopende eenheden is te vinden in het programma Units van Adrian Mariano, te vinden op de GNU projects - Units pagina. Download het archief units-nnn.tar.gz, pak het uit en beschouw het tekstbestand 'units.dat'.
In de loop der tijd zal er een en ander aan de pagina's op deze website worden toegevoegd, maar wat precies is nog niet bekend. Dat ligt ook een beetje aan eventuele reacties van lezers! Zie het emailadres onderaan.

Historische eenheden
Gelet op de grote vraag naar oude eenheden hebben we in september 2006 toch maar besloten enkele in onbruik geraakte eenheden uit Nederland en België op een aparte pagina te zetten. Daarbij is het boek van Staring gevolgd. Er bestaan nog véél meer historische eenheden. Het is onmogelijk die allemaal te vermelden. We zullen vermoedelijk dan ook niet ingaan op suggesties om nog meer historische eenheden te vermelden.

Zelf converteren
Het heeft naar ons idee niet veel zin eindeloze reeksen conversietabellen te presenteren. Op basis van een flinke handvol basisgegevens kunt u met wat nadenken en een rekenmachientje zelf alle andere conversies tot stand brengen. Twee voorbeelden.

Hoeveel kilometer per uur is 22 meter per seconde?
Van meter naar kilometer is delen door 1000 en van seconde naar uur is delen door 3600. Nu even teller en noemer goedzetten: 22 m/s -> ? km/u: (22/1000)/(1/3600) km/u = 22*3.6 km/u = 79.2 km/u.

Nu een wat ingewikkelder voorbeeld uit de warmtetechniek.
In een of ander technisch handboek staat een waarde voor de warmtegeleidbaarheid van iets, uitgedrukt in lbf/(s.°F), dus pound-force per seconde per graden Fahrenheit. Hoeveel watt per meter per kelvin is dat? Simpel, maar 't is even werk.
Eerst stellen we vast dat een watt gelijk is aan joule/seconde en dat is weer newton.meter/seconde. Poundforce is op een bepaalde factor na gelijk aan de newton. Welke factor? Die kunnen we opzoeken in de lijst, maar ook zelf afleiden. 1 pound is 0.45359237 kg en de ondervonden kracht is in dit verband de zwaartekracht, die gelijk wordt gesteld aan exact 9.80665 m/s2. Resultaat: 1 lbf = 0.45359237*9.80665 kg.m/s2 = 4.44822162 N. Inderdaad, kg.m/s2 is hetzelfde als newton (N).
Van graden Fahrenheit naar kelvin is een kwestie van vermenigvuldigen met 5/9; we hoeven hier alleen op de verhouding te letten. De °F stond in de noemer van de oorspronkelijke eenheid, dus moeten we delen door 5/9 of vermenigvuldigen met 9/5.
Van lbf/(s.°F) naar W/(m.K) converteren betekent dus vermenigvuldigen met 4.44822162*9/5 = 8.00679892.
Kloppen de eenheden dimensioneel? lbf/(s.°F) converteerden we naar N/(s.K). Enige regels terug zagen we dat W = N.m/s dus N/s = W/m, en dus is N/(s.K) = W/(m.K).
Conclusie: na wat gedoe blijkt dat 1 lbf/(s.°F) = 8.00679892 W/(m.K). Deze waarde komen we, zij het wat minder nauwkeurig, tegen in een appendix van eerder niet genoemd handboek (Transport phenomena, Bird-Stewart-Lightfoot).

De juiste weergave van eenheden en getallen
Regelmatig wordt ons gevraagd: wat is de correcte weergave van getallen, eenheden, constanten, variabelen en wiskundige elementen?
Antwoord: schrijf het op zoals u wordt geleerd (school, werk) of zoals u wordt voorgeschreven (auteursinstructie, zetinstructie).
Er bestaan tal van normen. We hebben gemerkt dat ieder land, ieder vakgebied en ieder instituut zo zijn eigen normen heeft. Moet het volgens de ene norm met een komma, volgens de andere moet het met een punt. Moet volgens de ene norm een vette letter worden gebruikt, de andere schrijft een cursief voor. Er valt geen peil op te trekken.
Bovendien: stel dat u netjes Norm X van buiten heeft geleerd. U wilt een artikel schrijven voor een grote uitgever. Eerst zal hij u een auteursinstructie opsturen, waarin staat dat het allemaal weer anders moet dan u geleerd heeft. Onze aanbeveling is daarom: vraag aan uw opleidingsinstituut, uw werkever of uw uitgever hoe het moet!
Hoe worden de zaken op deze website geschreven? Volgens een niet consistent toegepast compromis tussen:
* Wat de internationale wetenschappelijke en technische literatuur gebruikt.
* Wat goed leesbaar is op een computerbeeldscherm.
* Wat zo te coderen valt in html dat vrijwel iedereen het kan zien met zijn browser.

Als het voor u noodzakelijk is nationale of internationale normen te gebruiken, dan heeft u wellicht wat aan de volgende informatie.
SI-eenheden en grootheden en veel omrekeningsfactoren zijn vastgelegd in de internationale norm ISO 31 (14 delen). Het deel over eenheden heet ISO Standards Handbook - Quantities and units (ISBN 92-67-10185-4) en is onder meer verkrijgbaar bij het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN).
Titels van internationale normen over eenheden en symbolen vindt u op de website van de International Organization for Standardization (ISO) in de catalogus onder ICS-code 01.060. In deze ICS-groep vindt u behalve ISO 31 nog meer normen over eenheden en symbolen.

Weergaveproblemen?
Technische teksten weergeven via het web levert een probleem op omdat er veel formules, bijzondere symbolen en superieur/inferieur (superscript/subscript) worden toegepast. Veel webauteurs kiezen voor de gemakkelijke weg: geef alles wat niet A-Z en 0-9 is weer als een plaatje. Een nadeel is dat je dan per webpagina een onnoemelijk aantal kleine plaatjes krijgt.
Een doelmatigere weg is gebruik maken van de mogelijkheden van moderne webbrowsers zoals de latere versies van Firefox, Internet Explorer en Chrome. Dat is nu precies wat hier is gedaan. Praktisch: met een <meta>-instructie wordt tegen de browser verteld dat de pagina in utf-8 is gecodeerd. De lezer moet dan wel een geschikt Unicode lettertype op zijn computer hebben geïnstalleerd. Dat kan op deze plaats niet worden behandeld. Al meer dan tien jaar geleden waren de meeste redelijke computers uitgerust met geschikte weergavemogelijkheden, dat wil zeggen Unicode fonts en een moderne browser. Tegenwoordig geven ook mobiele telefoons webpagina's heel behoorlijk weer.
Onze pagina's zijn niet opgemaakt met een vaste paginabreedte. Dat betekent dat ze goed bruikbaar zouden moeten zijn op alles tussen 30-inch schermen en mobiele telefoons. Sommige tabellen zullen ongetwijfeld te breed zijn voor een mobiel; daar zullen we verder geen rekening mee houden.
U kunt de tekstuele weergavemogelijkheden testen met onderstaande voorbeeldjes.

Het volgende is gecodeerd met HTML:

Graden Celcius: °C
Wortelteken: √
Griekse alfa: α
Pi: π
m_sub_e: me
10 tot de macht 12: 1012

Dit zou er vrijwel precies als volgend plaatje uit moeten zien; let op de bijzondere symbolen:

plaatje laden aub!

Webstandaards
Er bestaan geen echte webstandaards!
Hoewel HTML5, CSS2, CSS3, JavaScript 1.5 al heel wat jaartjes de 'officiële' webstandaards zijn, houdt een praktische standaard in dat hij wordt opgevolgd. De geachte browserproducenten voelen zich niet geroepen zich hieraan te houden, wat door de talrijke testsites op het web keer op keer wordt bewezen.
Op deze site wordt zo weinig mogelijk gebruik gemaakt van het fraais dat de "standaards" te bieden hebben. Desondanks kan een hoogstenkele browser problemen hebben met iets. Meld het ons en geef aub meteen een goede oplossing.

In de loop der jaren is er flink gesleuteld aan de paginaopmaaktalen HTML en CSS. Inmiddels (HTML5) is het hele idee van een frameset zoals hier wordt gebruikt "verouderd". Volgens de standaards zouden we met CSS of door de server samengestelde pagina's moeten werken. Doen we niet.

Er wordt op deze website geen rekening gehouden met mobiele standaards die zoekmachine Google wil opleggen. Evenmin volgen we de https-gedachte die Google wil opleggen. Het gevolg is dat de pagina's van deze website steeds verder in de zoekresultaten zullen zakken. Who cares? Deze website bestond al jaren voordat Google bestond en voordat mobiele telefoons internet mogelijkheden hadden.

Afdrukken van deze pagina's
Als het afdrukken van een pagina niet lijkt te lukken, klik dan eerst even op de pagina, vooral als deze in een 'frameset' zit (Macintosh) of geef in de printdialoog op (Windows) welk framepaneel u wilt afdrukken.

Het logo op de hoofdpagina
Op de hoofdpagina staat een plaatje in PNG (portable network graphics) formaat. Dat formaat gaf de beste beeldkwaliteit. Iedere moderne browser kan dit beeldformaat zelf weergeven.
En wat is dat getal nu? Twee tot de macht 1024. Zie ook onze pagina met machten van twee.

De kleine lettertjes
Hoewel deze pagina's met de meeste zorg zijn samengesteld, kunnen er fouten in staan. De auteur aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor eventuele schade, ontstaan door het gebruiken van informatie op deze pagina's.
Het auteursrecht (copyright, ©) van deze compilaties alsmede alle andere van toepassing zijnde commerciële rechten, zijn onverkort voorbehouden aan de auteur: Oscar van Vlijmen.
Voor vragen, reacties, suggesties, verbeteringen en andere constructieve opmerkingen:
email naar: ovv (at) hetnet.nl

© Oscar van Vlijmen, mei 2000/May 2000
Datum laatste wijziging: 2015-12-19

Ga naar start/Home