|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
N.B. De muziek waar u naar luistert wordt niet op het orgel van deze kerk gespeeld, zie onder |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bouw van de nieuwe toren |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
In het jaar 1708 is de toren gebouwd. Boven de ingang van de toren staat de volgende tekst: (Deze tekst is gedeeltelijk leesbaar in het latijn).
De toren heeft een vierkanten stenen onderbouwen een achtkantig
bovendeel van hout. Het heeft een gebogen dak met achtkantig koepeltje
waarin een klok hangt. Van de houten achtkant zijn vier zijden tot
galmgaten gemaakt, de andere zijden zijn versierd met vazen op
voetstukken en schelpmotieven er boven. Daar waar het vierkanten
onderbouw overgaat in een achtkant, staan vier Pinakel potten op een
zandstenen basament, dit om de overgang van vierkant naar achtkant te
verzachten. De oude klok uit de twaalfde eeuw bleef dienst doen en
werd in de nieuwe toren overgebracht. In 1708 kwam er een nieuwe klok
(waarschijnlijk een slagklok voor in het koepeltje) voor een bedrag van
1261 caroli gulden, 17 stuivers en 4 plakken. In 1737 is er een weerhaan
op de toren gemaakt door Christiaan Kuipers voor een bedrag van 2 caroli
gulden. Tevens kwam er een slot op de deur voor een bedrag van 1 caroli
gulden en 5 stuivers. In het jaar 1744 is de toren voor het eerst
gerestaureerd en werd er een koperen wijzerplaat aangezet, gemaakt door
Fijlippus Bos, voor een bedrag van 73 caroli gulden en 10 stuivers. De
laatste restauratie vond plaats in de jaren 1965-1972. De toren is in
het jaar 2002 voor het laatst geverfd. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bouw van de nieuwe kerk |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Foto: Collectie Ben
Doedens |
Foto: Collectie Ben
Doedens |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De kerk is in het jaar 1738 gebouwd. Een kleine steen in de noordoosthoek van de kerk vermeldt:
|
Anna Maria Hora was de jongste dochter van Johan Hora.
Aan de noordzijde
van de kerk bevindt. zich een portaal, het front daarvan bevat een
cartouche met het opschrift:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| De inwijdingspredikatie van Ds. Wilhelmus Schortinghuis was 1 Koningen 8 : 29-30: | Dat uwe ogen open zijn nacht en dag over dit huis. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Des middags sprak de leeraar over Psalm 132 : 7-9: | Wij zullen in zijne woningen ingaan, wij zullen ons nederbuigen voor de voetbank zijner voeten | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De kerk is gebouwd door Gerlof Jans en zijn knechten. Om de herinnering aan het vorige Godshuis te bewaren, plaatste men op elke hoek van het dak een klein spitsje, dat van een windvaan werd voorzien. Deze windvanen stellen evenals die op de toren, adelaars voor, een zinspeling op het wapen der stad Groningen, welke het patroonrecht had. In 1737 zijn deze weerhaantjes en bollen op het dak geplaatst; deze zijn gemaakt door Hindrik Nieuwenhuis voor een bedrag van 10 caroli gulden en 15 stuivers. De kerk is een eenvoudig, in verhouding tot de toren zeer breed rechthoekig gebouw van 24.70 meter bij 17.90 meter, de muren zijn 70 cm dik. Het gebouw wordt versterkt door tweemaal versneden beeren met ingezwenkte zandstenen afdekking. Bij de bouw had de kerk twee daken, maar na de restauratie is er één dak van gemaakt. In 1742 zijn er ramen in de kerk gekomen, in een archiefstuk is het volgende te lezen: "1742 Luitjen Heines voor geleverd glas dit voor een bedrag van 108 caroli gulden en 6 stuivers." In latere jaren zijn er gietijzeren ramen in gekomen. Tijdens de restauratie in de jaren 1965-1972 zijn deze gietijzeren ramen weer vervangen door de originele spitsboogvensters met glas in lood. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Interieur |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Het
interieur is overwelfd door een tongewelf met vlakke zijgedeelten, het
wordt gedragen door dwarsbalken. Het geheel rust op zes zuilen: 2 houten
en 4 gietijzeren. In het jaar 1880 zijn de vier buitenste houten zuilen
door vier gietijzeren kolommen vervangen. Zo'n kerkdak is een enorme
constructie. Boven het gewelf is nog een enorme ruimte, waarin twee
zolders over de volle lengte van de kerk! Jammer dat ze niet als zalen
te gebruiken zijn, dan hadden we alles dicht bij elkaar. Het oude eiken
meubilair dateert uit de bouwtijd, behalve het orgel, dat later is
gebouwd. In het jaar 1742 zijn er acht nieuwe kerkbanken gemaakt door
Jan Bitter voor een bedrag van 290 caroli
gulden. Tevens werd er een preekstoel gemaakt door Jan Bitter als boven
met bestek voor een bedrag van 19 caroli gulden en 19 stuivers. De
preekstoel is gemaakt in Lodewijk XIV-stijl en is rijk versierd met
schelpmotieven en voluutvormige stijlen. de trap heeft sierlijk gesneden
balusters. Het doopbekken is gemaakt door Fillipes Andries Bus in het
jaar 1743 voor een bedrag van 3 caroli gulden en 10 stuivers. Ook staan
er in de kerk twee herebanken, deze twee banken waren vroeger van de
Ennemaborg en er staan de wapens op van Hora-Siccama. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Restauratiefonds |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De Ned. Herv. kerk (1738) en de toren (1708) verkeerden in een dermate staat van onderhoud, dat de Kerkvoogdij heeft moeten besluiten ze te laten restaureren. In samenwerking met de Stichting Behoud Kerkelijke Gebouwen in Groningen-Drenthe werd een restauratieplan, kosten € 161.000, bij de Rijksdienst voor de Monumentenzorg ingediend. Inmiddels is de restauratie geheel afgerond. Naast de subsidie’s van het Rijk en allerlei stichtingen, moet de Hervormde Gemeente uiteraard ook een fors bedrag op tafel leggen.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Eén Fotograaf, drie foto's, drie standpunten, drie verkooppunten |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Alle kaarten zijn gemaakt bij JosPé. De vertegenwoordiger van JosPé zal zich in zijn handen gewreven hebben. Drie kort achter elkaar gemaakte foto's verkocht aan drie verschillende winkeleigenaren, waarvan eentje een jaartje later de kaart ook nog liet inkleuren. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Het Hints orgel |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
In 1770 stelde Albertus Antonius Hints een bestek op voor het maken van een nieuw orgel. De aanneemsom bedroeg 4700 caroli gulden. A. A. Hints was meesterknecht bij de grootste orgelbouwer uit de barok, Arp Schnitger, daarna bij diens zoon F. C. Schnitger, waarna hij later eeen eigen bedrijf begon. De Preastant 8' van het hoofdwerk en pedaal en de Preastant 4' van het rugwerk dienden van Engels tin te worden vervaardigd. Het overige pijpwerk moest bestaan uit een legering van 2/3 lood en 1/3 tin. De beide handklavieren zouden een omvang krijgen van C-d'''. De toetsen moesten van ivoor worden gemaakt en de semi-toetsen van zwart ebbehout. In de windkanaal moest de orgelmaker twee tremulanten aanbrengen, de ene met een langzame en de andere met een snelle slag. Verder kreeg Hints de opdracht drie afsluitingen en een registertrekker voor het bedienen van de klavierschuifkoppeling te vervaardigen. De orgelkast en de balgenkamer zijn vervaardigd door de heer Bekenkamp voor 1200 caroli gulden. De beeldjes op het orgel zijn gemaakt door de beeldhouwer B. Kreemer voor een bedrag van 259 caroli gulden en 14 stuivers. De beeldhouwer Smit leverde het blinderingssnijwerk voor de frontpijpen voor een bedrag van 118 caroli gulden en 17 stuivers. In totaal zijn er 40 registertrekkers aanwezig. Het orgel heeft 2154 sprekende en 50 loze pijpen. Sprekende pijpen zijn pijpen die, wanneer er een toets wordt aangeslagen, geluid voortbrengen, terwijl de loze pijpen alleen als sieraad dienen. In 1772 werd het orgel voltooid en op 30 augustus ingewijd door de heer J. H. Tammen, organist en klokkenist van de Martinikerk in Groningen. De familie Hora, toendertijd bewoner van de Ennemaborg, heeft evenals bij de bouw van de kerk een belangrijke bijdrage geleverd aan de totstandkoming van het grootste orgel van de provincie Groningen, buiten de stad Groningen. Het orgel heeft inmiddels 3 restauraties ondergaan, namelijk:
In 1965 demonteerde men het orgel in verband met de kerkrestauratie. Een deel van het orgel was opgeborgen in de oude pastorie. Toen in 1968 het kerkgebouw weer in gebruik werd genomen, waren de frontpijpen inmiddels van een nieuwe tinfoelie voorzien en opnieuw geplaatst. De eikenhouten kast, die in de loop der tijd een zwarte kleur had gekregen, werd afgeloogd en van een rode "ossebloed" kleur voorzien. Het orgel werd bij deze laatste restauratie terug gebracht in de oude staat naar de gegevens uit het boek "Dispositiën der merkwaardigen kerkorgelen" door J. Hess, organist en klokkenist te Gouda (1774). Op woensdag 30 augustus 1972 was de weder in gebruikneming van het orgel. Vanaf die tijd worden er jaarlijks 6 orgelconcerten door de plaatselijke orgelcommissie georganiseerd. Het orgel heeft nu nog één tremulant De klavieren worden gekoppeld door zogenaamde schuifkoppelingen en hebben een omvang van C-d'" die van het pedaal C-d'. De dispositie is thans:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
bron: Ned. Herv. Kerk Midwolda door T. Kiewiet |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kerk en Orgel |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
In de 13de eeuw werd in Midwolda een stenen kerk gebouwd. Een zegel uit 1347 toont een kerk met vier torens. Rond 1507 bedreigt de Dollard het dorp; de bewoners trekken naar de huidige plaats Midwolda (meer zuidelijk). Pas in 1738 wordt er echter een nieuwe kerk gebouwd; men bleef de oude middeleeuwse kerk gewoon gebruiken. Deze werd na het gereedkomen van het huidige gebouw echter afgebroken.
In
1965 wordt het orgel door de Firma Flentrop verwijderd vanwege de
kerkrestauratie. Na beëindiging hiervan wordt het eveneens
gerestaureerde orgel in 1973 weer door Flentrop geplaatst; kosten:
ƒ 150.000,-. De in 1834 verdwenen Scherp werd evenals de Mixtuur en de Sesquialter gereconstrueerd; het orgel kreeg een Silbermann-stemming.
In
1976 stemt Flentrop het orgel toch maar weer evenredig zwevend.
In 1994 wordt er onderhoudswerk uitgevoerd door Van der Putten & Veger.
Tussen 1995 en ’98 krijgt het orgel opnieuw een andere stemming: nu een
naar Young (door Veger & van der Putten). Ook worden de klavieren en
de mechaniek hersteld. De Quintadeen 8' wordt opnieuw geïntoneerd. In
2000 is er herstel van dak en goten van de kerk. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bach in Midwolda |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| BACH in Midwolda |
Op
het kerkhof achter de kerk bevindt zich het oorlogsgraf van Air Gunner Sgt. Peter
McNulty. De database van de Commonwealth War Graves Commission bevat
onderstaande gegevens. De aanwezigheid van het Britse oorlogsgraf wordt
met het bekende groene bordje met witte tekst op de poort van de
begraafplaats aangegeven.
|
Name: |
McNULTY, PETER |
|
|
Initials: |
P |
|
|
Nationality: |
United Kingdom |
|
|
Rank: |
Sergeant (Air Gnr.) |
|
|
Regiment: |
Royal Air Force Volunteer Reserve |
|
|
Unit Text: |
15 Sqdn. |
|
|
Age: |
21 |
|
|
Date of Death: |
04/05/1943 |
|
|
Service No: |
1452090 |
|
|
Additional information: |
Son of Tom and Edna McNulty, of Scunthorpe, Lincolnshire. |
|
|
Casualty Type: |
Commonwealth War Dead |
|
|
Grave/Memorial Reference: |
Plot E (East). Grave 1. |
|
|
Cemetery: |
MIDWOLDA GENERAL CEMETERY |
|
|
|
||
© 2005 Ben Doedens