Drie van de vier Scheemder kerken zijn afgebeeld op deze kaart uit de serie "Groeten uit Scheemda". Linksboven de Apostolische Kerk aan de Stationsstraat. Rechtsboven de achterkant van de N.H. Kerk van Scheemda, gezien vanaf het Kerkpad. Linksonder een blik op de toren van de N.H. Kerk van Scheemda vanaf de Kerkstraat. Let op de wijzigingen in het straatbeeld die in de afgelopen dertig jaar al weer hebben plaatsgevonden. Rechtsonder de Gereformeerde Kerk aan de Poststraat.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: H. Wal, Winschoten

Nederlands Hervormde Kerk Scheemda

De Nederlands Hervormde Kerk van Scheemda. Kerk en toren in de dertiger jaren van de vorige eeuw.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: J. Frei, Stationsstraat 5, Scheemda

De Nederlands Hervormde Kerk van Scheemda. Kerk en toren in de tachtiger jaren van de vorige eeuw.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave (1988): Actief Scheemda b.v. Boek- en kantoorboekhandel/Uitgeverij Torenstraat 27  Scheemda

De nieuwe Nederlands Hervormde Pastorie die in 1929 gereed kwam nadat de oude Pastorie in 1926 was afgebroken.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: J.H.R. de Groot, Scheemda.

NH Kerk Scheemda, 'In Memoriam'-bord

Dit Godshuis is gebouwd in 1515. Het eerste orgel vervaardigd in 1526 door MAGISTER JOHANNES EMEDENUS. In 1626 de steenen beeren van buiten aan de kerk afgebroken, de vensters verlaagd, twee kleiner deuren N.& Z.kant toegemetseld en de predikstoel verplaatst. In 1740 het orgel verbeterd door A.HINS toen C.H. SWYGHUIZEN. Pred. en de raadsheer A. APPIUS en I.P. WOLTHUIS kerkvoogden waren. Daarna vergroot in 1789 door F.C. SNITGER tijdens W.FOLKERS , Pred. en O. OOMKENS en A.E. STHEEMAN kerkvoogden, en J. TER HASEBORG geéligeerde waren. In 1792 is het steenen driekant aan de westergevel boven het orgel, tot aan de zolder afgebroken, alsmede het steenen gewelf boven het orgel, rustende op twee zware steenen pilaren ieder 181/2 voet van de wester gevel af, binnen de kerk staande. De pilaren waren met een boog vereenigd, tot boven de zolder. Langs de Noordkant der kerk, vanaf de pilaren tot het koor, de zolder met de balustrade afgebroken, en aan de oostergevel boven 't koor herplaatst. De hoofddeur aan de zuidzijde verwijderd, en de tegenwoordige deuren daargesteld. Het bestaande gewelf onder de zolder gemaakt, en met drie rosetten versierd. Negen vensters veranderd, ieder in drie steenen ramen, waarin negen, inschriptien, van negen voorname familien uit 't dorp aan de kerk cadeau gegeven. In 1850 de vensters weêr verhoogd, en met ijzeren ramen en groote glazen voorzien. In 1874 het oude orgel verkocht, en eene nieuwe vervaardigd door R. MEIJER van Veendam toen T.E. TEN HAVE, MR. M.J. TER HASEBORG en F.H. BUSEMAN kerkv. waren, ingewijd 1 nov. door U.P. GOUDSCHAAL, Pred. In 1888 is de westelijke gevel voorzien, met een venster in oude stijl, waaronder het beeld eener bijbellezende vrouw. Thans de vensters van binnen met geprofileerde lijsten versierd en de muren verfraaid.

In de kerk van Scheemda hangt een gedenkbord met daarop -in een notendop- de geschiedenis van de kerk.

Scheemda den 10 julij 1896.

G.P. ter Haseborg, F.H. Buseman, H. Meder.

Het orgel

In 1874 bouwde Roelf Meijer voor de somma van f 3000,- in de Hervomde kerk van Scheemda een nieuw orgel. Het oude orgel (uit 1526) kocht hij op voor f 400,-. De dispositie van het nieuwe orgel luidde volgens het contract:

Ds. Goudschaal schreef:

"Op Zondag voormiddag de 1sten November 1874 is het nieuwe orgel door mij ingewijd. Ik predikte bij die gelegenheid over ps. 150:1a 4b 'Looft God in zijn heiligdom, looft hem met snarenspel en orgel. Het nieuwe orgel, dat door den Heer R. Meijer van Veendam is vervaardigd, is geheel uit het kerkfonds bekostigd voor een som van f 3000,- waarvan ingetrokken kan worden de som van f 400,- als waarvoor de Heer Meijer het oude orgel, dat van het jaar 1526 dagteekende, heeft overgenomen."

Het oude orgel werd door Meijer verscheidene malen te koop aangeboden; hij vond het blijkbaar zonde om het te slopen. Tenslotte werd de middeleeuwse kast in 1886 (zonder binnenwerk, maar wel met de -gesiceleerde- frontpijpen) opgehangen in het Rijksmuseum te Amsterdam (zie foto's onder). In de Scheemder kerk hangt nog de cedile van het oude orgel. De kleur hiervan is aangepast bij de kleuren van het Meijer-orgel (zwart & goud). Het orgel zelf heeft daarenboven ook nog wit in de ornamenten. De cedile is gebruikt als lessenaar. (Zie foto linksboven)

Het oude orgel van de Ned. Herv. kerk van Scheemda, zoals het is opgehangen in het Rijksmuseum te Amsterdam.

Geschiedenis

Na 1933 reken we het spoor bijster, maar Mense Ruiter noemt in zijn rapport nog wel een herstelling rond 1940. ⁵

De speeltafel van het orgel.

Beschrijving van het orgel

Mense Ruiter vermeldt in het restauratierapport deze dispositie:

Manuaalkoppel
Tremulant (pneumatisch) uit 1940.

Als we dit vergelijken met de dispositie uit het contract, dan kunnen we constateren, dat er nogal met het pijpwerk gerommeld is:

• blijkbaar is er een andere hoofdwerklade geplaatst, want er zijn nu ineens negen slepen, ¹

• het grootste deel van de Bourdon 16 is verdwenen en in plaats daarvan zijn de frontpijpen aangesloten als een Prestant 16,

• de Roerfluit 8 van het HW is een Bourdon geworden (de oude Bourdon 16 ?),

• de Vioolprestant is Salicionaal geworden.

Het restauratie-voorstel

In het restauratie-voorstel van Mense Ruiter werden de volgende ingrepen voorgesteld:

• de pijpen C-B van de Bourdon 8' opnieuw aansluiten en plaatsen op twee banken aan de zijkant van beide laden

• vervangen van de Trompet 8' door een nieuwe ²

• de Fluit 4' van het Hoofdwerk op het Bovenwerk plaatsen

• een nieuwe Gemshoorn 2' te maken als "copy van die in het Hardorff orgel in Nieuw-Beerta" ³

• op de vrijgekomen plaats op het Hoofdwerk een Mixtuur 3-4st. plaatsen. ⁴

Na de restauratie zou de dispositie dan worden:

In 1984 is het orgel door Mense Ruiter gerestaureerd, doch een aantal zaken (onder andere de winddruk) waren bepaald niet naar tevredenheid. Reden waarom het instrument in 1987 al weer op de schop moest.

Huidige situatie

De huidige situatie is:

* geheel uitgetrokken klinkt alleen de Bourdon 16, half uitgetrokken de Bourdon plus de Cornet.  De magazijnbalg ligt onder de vloer.

1. Ook in de voetnoten bij het restauratierapport wezen we al op het feit, dat Meijer in het contract met Scheemda wel de open plaatsen op het bovenwerk expliciet vermeldt, doch over een open plaats op de hoofdwerkslade nergens rept. Wijst dit erop, dat dit niet meer de originele lade is ?

2. ... en daar verdween weer een Meijer-tongwerk ? Of was die al een keer vervangen ?

3. Alsof Meijer zelf geen Gemshoorns gemaakt heeft; vlak bij Scheemda staat er nog een in het Nieuwolder orgel.

4. Nou niet echt "des Meijers", nietwaar ?

5. De firma B.F. Bermeyer werkte aan het instrument in 1938/39.

Bron: Cees van Dam (met permissie)

Gereformeerde Kerk

De nieuwe Gereformeerde Kerk aan de Poststraat.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: Kantoorboekhandel J. Frei, Scheemda

Nederlands Hervormde Kerk Eexta

De Oude Pastorie van Eexta rond de eeuwwisseling van de twintigste eeuw. De geschiedenis van dit huis gaat al terug tot in de late middeleeuwen. Oorspronkelijk de woning van de dorpspastoor die naast zijn parochie zich ook bezig hield met boeren. In de loop der eeuwen werd deze pastorie diverse keren verbouwd.
Brontekst: J.P. Koers - Scheemda
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: onbekend

De nieuwe Nederlands Hervormde kerk van Eexta, gebouwd 1870, uitgebreid 1937, 1979.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: H. Wal, Winschoten

Een bijzondere blik op de Eexter Nederlandse Hervormde Kerk. Naast de kerk het verenigingsgebouw  met uitbreiding.
Foto: Collectie Ben Doedens.
Uitgave: Actief Scheemda b.v. Boek- en kantoorboekhandel/Uitgeverij Torenstraat 27  Scheemda

© 2005 Ben Doedens