Een anomalie loopt ten einde     (10 juni 2013)

Geschiedenis heeft mijn warme belangstelling. Ook probeer ik het vanuit wat minder gebruikelijke gezichtspunten te bezien. Hieronder zet ik wat gedachten neer t.a.v. de economische ontwikkeling in belangrijke delen van de wereld door de geschiedenis heen.

Angus Maddison, die een aanzienlijk deel van zijn academische carrière heeft gewijd aan de economische ontwikkeling van de wereld door de loop van de geschiedenis, heeft een omvangrijke en interessante nalatenschap achter gelaten die ook op internet te vinden is.

Op basis van de data die daar te vinden zijn kan o.a. deze grafiek worden gemaakt:

Wat hier opvalt is dat tot ongeveer 1700 zowel China als India goed waren voor ongeveer een kwart van het wereld binnenlands product. Vanaf ruw weg het begin van de industriële revolutie (vanaf ±1800) ging dat aandeel snel omlaag. Stagnatie in de lokale ontwikkeling alsmede de inbreuk door koloniale machten op deze landen speelden daarbij een belangrijke rol.

Na de dood van Aurangzeb (1707), de laatste van de groot Moguls in India, bleef het land verzwakt en verdeeld achter. Dat was deels te wijten aan lokale oorlogen die in het land in deze tijd woedden. Daarbij speelde het feit dat Aurangzeb zich minder tolerant t.o.v. niet-moslims opstelde dan zijn voorgangers mogelijk een belangrijke rol. Dit stelde de Engelsen in staat het land te koloniseren. Anders was dit, gezien de omvang van India, zeer problematisch geweest.
In een later stadium kwamen daar de gevolgen van de koloniale politiek overheen. (Zie daartoe o.a.: Late Victorian Holocausts: El Niño Famines and the Making of the Third World door Mike Davis - niet geheel onomstreden, maar m.i. heeft hij in zijn boek een punt).
In China - ofschoon iets later - vond een analoog proces plaats. Enkele kantelpunten: De Opium Oorlogen (1839 – 1842, 1856 – 1860), de Taiping opstand (1850 – 1864) en (de onderdrukking van) de Boxer opstand (1899 – 1901).

Wat ik thans zie gebeuren is dat het in historisch opzicht abnormale beeld (±1800 – ±1980) waarin het aandeel van India en China in het wereld binnenlands product beneden 5% van het wereldtotaal zakte ten einde komt. Het aandeel van Europa is weer naar het historische nivo van 10 – 15% aan het dalen. Ook het aandeel van de VS zal verder dalen.

Na een aantal volstrekt waanzinnige / uiterst schadelijke Maoïstische campagnes (zoals 'De Grote Sprong Voorwaards', 1958 – 1962, en de zogenaamde 'Kulturele Revolutie', 1966 – 1976) is China thans aan een spectaculair herstel van zijn historische positie bezig. Ik zie China thans in zekere zin als 'de grootste staatsbureaucratie op Aarde', die kan worden beschouwd als een soort van voortzetting van 'het Rijk van het Midden'. In India vinden soortgelijke ontwikkelingen plaats, ofschoon wat minder spectaculair (en met een wat andere, iets minder autocratische, regeerstijl).

Daarom kijk ik een beetje anders aan tegen de 'Europa – avondland' verhalen. Europa gaat terug naar zijn historische positie in de wereld. Het tijdperk van (neo)koloniale overheersing, en alle consequenties die er op volgden, is voorbij. De anomalie van de 19e en 20e eeuw loopt ten einde.

Mogelijke politieke consequenties
Ik denk daarom ook dat de westerse wereld er verstandig aan doet dit in z'n achterhoofd te houden. Laat mij als voorbeeld een land als Iran bij de kop pakken. Ik vraag mij af of men zich realiseert wat er op langere termijn zou kunnen gebeuren.
Dat land heeft een zeer behoorlijk opgeleide bevolking (m.n. de vrouwlijke bevolking is beter opgeleid dan in menig ander islamitisch land!), en deze zal zich op enig moment aan de huidige theocratie gaan ontworstelen. Deze zelfde mensen kennen echter ook de geschiedenis rond Mossadegh. De CIA / MI6 coup tegen deze sociaal-democraat/nationalist (1953) leidde uiteindelijk, via de Shah, tot het huidige theocratische bewind. Ook zijn zij ongetwijfeld niet vergeten dat de VS indirect steun verleenden aan Irak tijdens de zeer bloedige grensoorlog tussen Iran en Irak in de jaren 1980 – 1988, die n.b. door Irak werd begonnen. Saddam Hussein meende z'n kans schoon te zien maar vergiste zich behoorlijk.

Kort en goed: Als de vijandigheid van de VS tegen Iran in zijn huidige intensiteit doorgaat dan zou dit land zich wel eens blijvend op India en China kunnen gaan oriënteren. Met het bovenstaande in het achterhoofd zou dat niet eens zo vreemd zijn. En het gescherm met 'mensenrechten' door de VS maakt op mij weinig indruk (en ik denk ook op Iran - ook als er een minder theocratisch bewind aan het roer zou komen). Over bijvoorbeeld het Suharto bewind in Indonesië, aan wiens handen het bloed van vele 100-duizenden kleefde, heb ik de VS zelden gehoord.
Aardgas vanuit Iran (voorraad ±30 000 miljard m³) zou dan naar India (en China d.m.v. LNG?) kunnen gaan. Handel met de VS en Europa zou dan voor Iran een (veel) lagere prioriteit kunnen krijgen.

Ook in andere delen van de wereld zullen Europa en de VS een minder grote broek moeten aantrekken. Nogmaals: De anomalie van de 19e en 20e eeuw loopt ten einde.

Mazzel & broge, Evert