Door de flessehals van de 21e eeuw     (30 januari 2010)

Ik schreef twee maanden geleden een stukje over een opiniestuk van een collega in Nature.  Daarin werd het punt gemaakt dat er een grens is aan het tempo waarin een nieuwe energie technologie kan worden geïntroduceerd.  Ook in een gastles voor de bovenbouw van HAVO en VWO, die ik onlangs in elkaar heb gezet, komt dat aan de orde.

Je kunt dan gaan doordenken over de lange termijn.  Wat zijn hiervan de consequenties? Ik denk dat die tamelijk vergaand zouden kunnen uitpakken.  We lopen namelijk in geval van "business as usual" keihard tegen de fysieke grenzen van de wereld aan.  In 3 eerdere stukjes (zie hier onderaan) heb ik daar al het e.e.a. over geschreven.

De grenzen van de olie en aardgas productie komen in zicht. In geval van kolen en "non conventionele olie" speelt dat mogelijk iets minder, maar daar komt (eveneens) de impact op de omgeving aan de orde.  Zie o.a. deze lijst stukjes.

Daarom zal het - naast de impact op het klimaat - van belang zijn de wereldhuishouding in de brede zin van het woord, en de energievoorziening i.h.b., zo snel als mogelijk op duurzame (hulp)bronnen te baseren.  Daarnaast moet er voor worden gezorgd dat kritische drempels m.b.t. het aanwenden van natuurlijke hulpbronnen niet worden overschreden.  Denk daarbij bijvoorbeeld aan het gebruik van water (uit de bodem), de exploitatie van de zee (visserij), etc. 

Het is denkbaar in een instortingsscenario terecht te komen als te ver wordt doorgeschoten.  Er zijn voorbeelden uit een ver verleden (verzilting van het Euphraat en Tigris Dal) maar ook uit een recent verleden (de instorting van de Kabeljauw visserij bij New Foundland) bekend.  Het is trouwens niet erg moeilijk om daar een ware waslijst van op te stellen.

In een dergelijk scenario zal het er schematisch ongeveer zo uit zien. De niet-duurzame wereldhuishouding / energievoorziening gaat over de top, terwijl de duurzame wereldhuishouding / energievoorziening wordt opgebouwd.

Hier komt de flessehals waar we tegenaan gaan lopen en - tenzij we de boel in deze eeuw verknallen - doorheen zullen moeten.  Het is daarom op z'n zachtst gezegd uiterst twijfelachtig of we in de rijke wereld kunnen doorgaan met "alsmaar meer".  Er komen steeds meer publikaties die dit ernstig in twijfel trekken (een voorbeeld).

Natuurlijk is het denkbaar om dit scenario te proberen te vermijden.  Men gaat dan "gewoon" wat langzamer de niet-duurzame benutting van hulpbronnen verminderen.  Dat zou dan tot een volgend schematisch beeld kunnen leiden.

In een dergelijk "business as usual" scenario zullen echter de vrij toegankelijke natuurlijke hulpbronnen zodanig onder druk komen te staan dat de zaak dáárdoor spaak loopt.  We zullen dan zeer waarschijnlijk worden geconfronteerd met grote (stapsgewijze) ecosysteem veranderingen. 

De leus "de Wereld moet worden gered" is onzin.  Die wereld redt zich prima, maar diezelfde wereld kan ook "prima" zonder de mensheid en haar eventuele beschaving ... en het is dat laatste waar het om draait.

Het is het bovenstaande kader dat men zeer wel in het achterhoofd moet houden bij het nadenken over onwikkelingen die ons in deze eeuw te wachten staan.  Van "eeuwige quantitatieve groei" zal snel afscheid moeten worden genomen, alsmede van het tomeloze consumentisme dat deze tijd karakteriseert.  Het rijke deel van de wereld zal in strikt materiële zin een stap terug onder ogen moeten zien.

Mazzel & broge, Evert

De grenzen aan de groei
Een kleine beschouwing over energie
Een kleine beschouwing over duurzame energie en CO2

Wat literatuur:

• William R. Catton; Bottleneck: Humanity's Impending Impasse
• David W. Orr; Down to the Wire - Confronting Climate Collapse