Luistert niet naar economen     (2 september 2007)

Op mijn internet pagina staat al heel lang de volgende tekst:

"A disproportionate amount of our attention continues to
go into increasing the supply rather than moderating the
demand, and modern economists, zealous worshippers of
growth, have no experience with running a steady-state
economy and an overwhelming majority of them would
probably even refuse to think about its possible modalities."

Vaclav Smil, "Energy at The Crossroads"

En het is dit onderwerp, energievoorziening in combinatie met duurzaamheid, alsmede de m.i. negatieve invloed van "klassieke" economen op dit terrein, waar ik het hier over wil hebben.  Ik ga wat kort door de bocht, en ben wat provocerend.  Het is echter de bedoeling dat mensen maar eens over het soort dingen als hieronder beschreven gaan nadenken.

De olieproductie:

Vele economen houden nog altijd met droge ogen vol dat er olie zat is, en vooral dat de productie nog aanzienlijk zal kunnen worden opgevoerd.  Afhankelijk van de bron (en gehanteerde definities) zitten er nog 1 à 2 biljoen vaten conventionele olie in de grond.  Er zijn thans in totaal ongeveer 1 biljoen vaten geproduceerd.  Op grond van ervaringen uit het verleden met olievoorkomens – denk aan de Noordzee, Alaska, Texas – piekt de productie zodra ongeveer de helft is geproduceerd.

Voor de hele wereldvoorraad conventionele olie geldt het zelfde.  Als de 1 biljoen vaten juist is, dan zitten we ongeveer nu op de topproductie voor conventionele olie.  Als de claim van 2 biljoen vaten juist is zitten we nog ruw weg 10 jaar van de piek af.  En dat is dichterbij dan menigeen zich realiseert.

Waarom is dit van belang?  Wel, omdat de vraag – uit m.n. snel groeiende economieën als China en India – zo snel groeit dat er een zeer reëel risico is dat er zeer binnenkort aan deze vraag niet meer voldaan zal kunnen worden.  En laat u niet in slaap wiegen met verhalen als "in het verleden werden er ook tekorten voorspeld, en die kwamen er niet".  De hele wereld is thans behoorlijk in kaart gebracht, en alleen in het poolgebied en in omstreden delen van de Zuid Chinese zee zouden er nog "verrassingen" kunnen zitten.  Reken echter niet op een "Ghawar II" olieveld – dat zou wel erg toevallig zijn.

Nu zal het economen volkje zeggen: "Als de prijs oploopt zal men meer moeite doen, en meer olie vinden.  Daarom raakt de olie nooit op."  Olie is echter niet als een mineraal / metaal erts.  Het zijn discrete voorkomens.  Bovendien zal op een goed moment de vereisde hoeveelheid energie om het spul te winnen groter zijn dan de energie die men beschikbaar krijgt.  De energy return on energy invested (EROEI) wordt kleiner dan 1.  En dan is het "end of the line", al is de prijs $1000 per barrel.  En daar gaat de vergelijking met metaal ertsen mank.  Materiaal kan men recycelen, energie niet.

Ondanks grote technologische vooruitgang is er geen stijging opgetreden in oudere velden.  Met stoominjectie, CO2 injectie en andere technieken ("secondairy" en "tertiary recovery") heeft men de levensduur van velden kunnen rekken, maar de productie is blijven dalen. 

Non-conventionele olie – denk aan de teerzanden in Canada – zou extra productie kunnen opleveren.  Echter: De vereisde investeringen zijn reusachtig, en de milieu impact is hoogst problematisch.  Immers: Denkt u dat het herstellen van het landschap na de mijnbouw fase veel prioriteit krijgt als de vraag naar olie groot is en men nu al materiaal en mensen tekort komt om aan die vraag te voldoen?  Ik ben nogal skeptisch.

Ik vraag mij ook af of deze non-conventionele olieproductie het gat dat door het "over de top gaan" van de conventionele olieprodctie zal kunnen vullen.  Verder: Het gaat er in dit verband dan niet zozeer om hoeveel non-conventionele olie er in de grond zit, maar om hoe snel men het spul er uit kan krijgen.

Er is dus een reële kans dat op enig moment in de komende 10 jaar de vraag het aanbod systematisch zal ovetreffen, en dan zijn de rapen goed gaar.  We worden dan niet zozeer met een energiecrisis geconfronteerd, maar vooral met een vloeibare brandstoffen crisis.  Bezie maar eens hoe totaal de afhankelijkheid van de transport sector is m.b.t. vloeibare brandstoffen.  Zwaar vrachtverkeer, vliegverkeer en de huidige scheepvaart kunnen niet zonder.  Een alternatief is – zelfs op middenlange termijn – niet voorhanden.  De economische gevolgen van een dergelijk "hitting the wall" scenario zijn niet te overzien.

Toch rept het economen volkje over "groei" en "expansie" en niet over het verminderen van de relatieve vervoersvraag.  Ook denkt men bijvoorbeeld in de Rotterdamse haven dat er geen grenzen aan de groei voor goederenoverslag zijn.  Op naar 1 miljard ton per jaar?  Zover gaat het niet komen.  Er wordt nu al tegen fysieke grenzen aangelopen.  Meer asfalt leidt dan alleen tot bredere files.

Kortom:  Luistert niet naar economen.

De alternatieven:

Ik zoom nu even in op de brandstoffen voor de vervoerssector.  Ons wordt voorgehouden dat bio-brandstof ons uit de brand zal halen.  Denk daar echter niet te licht over.  Voor de huidige "corn to ethanol" prodcutie in de VS is ongeveer evenveel energie nodig als het als brandstof oplevert.  Nu kan men zeggen: "Maar we gebruiken (bijvoorbeeld) kolen om de destillatie van ethanol te doen, en de auto loopt niet op kolen."  Echter: Dan verdwijnt een "argument" – netto CO2 uitstoot vermijden – wel van tafel.

Het zal hooguit met biomassa via cellulose (zo weinig mogelijk concurrentie met eten) kunnen.  Daarbij moet men dan de hoeveelheid kunstmest zo klein mogelijk houden (N2O uitstoot).  Op dit moment zit de ontwikkeling van dergelijke (2e & 3e generatie) processen van biomassa naar vloeibare brandstof nog in een beginfase.  Bovendien blijft het probleem van het grote ruimtebeslag bestaan.  Ook hier loopt men tegen fysieke grenzen aan.

Het is derhalve nog maar zeer de vraag of men op deze wijze op voldoende korte termijn een werkelijk substantiële bijdrage aan de totale hoeveelheid benodigde vloeibare brandstoffen zal kunnen realiseren.

Ook met "coal to liquids" schema's valt het nog maar te bezien of we het daarmee redden.  Het vervelende is dat slechts 35% van de koolstof uit de kolen in de brandstof terecht komt.  De rest gaat dus als CO2 de lucht in als men die niet afvangt en opbergt.  Ook is de energie efficiency niet hoger dan 50%.  Deze zou nog wat lager worden als men inderdaad ook tot CO2 sequestratie overgaat.

De vraag dringt zich dan op: Als je dan toch kolen (met CO2 opbergen) gebruikt, waarom dan niet uitsluitend voor electriciteitsopwekking?  Maar goed, dan blijf je dus met je vloeibare brandstoffen vraagtsuk zitten.

Kortom, ik denk dat er op enig moment een andere vraag op tafel komt liggen als het om fysieke consumptie gaat en wel de volgende: Wanneer is genoeg genoeg?  Ook dat is vloeken in de economenkerk, waar een vurig geloof in eeuwige groei en expansie heerst.  Eeuwig groeiende fysieke consumptie is echter, dat kan een ieder die een beetje doordenkt inzien, een recept dat uiteindelijk leidt tot een "collaps scenario".

Dus wederom:  Luistert niet naar economen.

Zij zullen (meestal) niet met oplossingen komen.  Het punt is echter ook dat er niet zo vreselijk veel tijd meer is om dit vraagstuk – wat te doen aan de transport sector en z'n totale afhankelijkheid van uit olie verkregen vloeibare brandstoffen – op te lossen.  We zullen er nu mee moeten beginnen.  Hoe langer men wacht om het echt aan te pakken, des te groter de problemen zullen worden.

Wat er nodig is, is een waar "super Manhattan project" om de vervoersbehoefte te verminderen en de vervoerssystemen om te bouwen zodat ze minder afhankelijk worden van vloeibare brandstoffen.  Immers: Duurzame energie (zon, wind, deels ook waterkracht) komt vaak in de vorm van electriciteit beschikbaar.  Het zal hier om reusachtige inspanningen gaan (orde $10000 miljard).

Daarom maakt de enorme verspilling in bijvoorbeeld Irak ($500 miljard, even los van de menselijke tragedies aldaar) mij zo boos en treurig.  Stel je eens voor dat een dergelijk bedrag in een "internationaal crash programma" voor de oplossing van het energievraagstuk, in combinatie met milieu & klimaat, zou zijn gestoken.  Ook daar heb ik het economenvolkje maar weinig over gehoord.  Wel over de "onbetaalbaarheid" van klimaatbeleid, waarbij bedragen van enkele 100-den miljarden dollars werden genoemd.

Dus nog één maal:  Luistert niet naar economen.

Naar wie dan wel?  Ik denk aan geologen, fysici, chemici, techneuten, alsmede mensen die bijdragen aan het rijp maken van de geesten in m.n. de rijke wereld afscheid te nemen van "eeuwige groei en expansie".  Heb je dan helemaal geen economen meer nodig?  Jawel, je hebt nog wat boekhouderachtige types nodig, die de mensen de kosten van keuzes voorhouden, en een klein beetje helpen bij het vaststellen van de prioriteiten.  Maar niet meer dan dat.

Mazzel & broge, Evert