2009 was weer een erg slecht windjaar

22 / 28 januari 2010

Het afgelopen jaar startte met een dramatisch windaanbod in januari en februari. Ook april en oktober waren ver onder de maat. Tot en met oktober lag 2009 op koers om het slechtste jaar sinds 1988 te worden. Maar de redding kwam van een formidabele novembermaand met het op een na hoogste windaanbod sinds 1988. Deze maand leverde maar liefst 64% meer wind dan gemiddelde in november en was goed voor maar liefst 16% van de jaarproductie. Het CBS noteerde een recordproductie van 686 miljoen kWh.  December was echter weer erg matig en het jaar eindigde met een totaalscore van 90%. Dat is op 2003 na (84%) de laagste score sinds 1988.

Maandelijks windaanbod 2009,

vergeleken met het maandgemiddelde over 1988-2009

Hieronder ziet u dat december 2009 tot de vijf slechtste decembers sinds 1988 behoorde. (De windex is recht evenredig met de stroomproductie van windturbines)

Windaanbod december, 1988-2009

Windexen Noordwest Europa

Inmiddels is al bekend uit vele jaren windaanbodmeting dat het op en neer gaande patroon in grote lijnen voor heel noord-west Europa geldt. Dat werd in 2009 weer bevestigd door een over de hele linie laag windaanbod in de landen waar de windex wordt gemeten en gepubliceerd (Nederland, Engeland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Finland). In Finland verloopt het patroon nogal afwijkend.

In al deze landen wordt de "Deense methode" gehanteerd, dat wil zeggen dat de producties van windturbines de maat voor het windaanbod zijn, een zogenaamde P(roductie)-windex. Alleen in Engeland is dat een probleem omdat de producties (veelal eigendom van energiebedrijven) tot de bedrijfsgevoelige informatie wordt gerekend. Daarom wordt daar het jaarlijkse windaanbod bepaald aan de hand van metingen op 22 meteo-stations. Het 100% referentieniveau wordt steeds bepaald als het gemiddelde over de laatste 10 jaar omdat nog onvoldoende bekend is over de langjarige fluctuaties. Of het nogal afwijkende patroon door deze afwijkende aanpak wordt veroorzaakt is nog niet bekend.

Ook in andere landen in noordwest Europa was het windaanbod in 2009 lager dan normaal. Denemarken noteerde 88%, het slechtste jaar op 2006 (85%) na, sinds de start van de metingen in 1979. Het aandeel windstroom (6,7 miljard kWh) in de Deense stroomvoorziening in 2009 bedroeg daardoor "slechts" 19,2%.  Bij normaal windaanbod zou dat 22,1% geweest zijn.

Duitsland noteerde het laagste aanbod met een landelijk gemiddelde van 85%.

Windexen, landenvergelijking

Toch record windstroomproductie

Het CBS noteerde ondanks een laag windaanbod (90%) voor 2009 een totaalproductie door windturbines van 4,589 miljard kWh, waarvan 735 miljoen (16%) op de Noordzee. Dat is 329 miljoen meer dan in 2008 met een windex van 104%. Het aandeel windenergie steeg van 3,6% in 2008 naar 4,0 in 2009. In 2009 daalde het elektriciteitsverbruik t.o.v. 2008 met 5%  door de economische crisis.

De toename van de windproductie t.o.v. 2008 wordt bijna uitsluitend veroorzaakt doordat nieuwe projecten in 2008 nu het hele jaar in bedrijf waren. In 2009 is het vermogen slechts met netto 5 MW toegenomen (zie actuele statistieken).

In de loop van 2009 nam het opgestelde windvermogen slechts toe van 2.216 naar 2.221 MW, dus de gemiddelde capaciteitsfactor van windturbines was 24%.

Ter vergelijking: de kerncentrale in Borssele van 512 MW leverde in 2009 een recordproductie van 4 miljard kWh. Dus was dus een capaciteitsfactor van 90%. (opgave EPZ).

Het KNMI noteerde 2009 als dertiende warmste jaar op rij sinds 1997. De gemiddelde temperatuur kwam op 10,5 graden terwijl 9,8 de norm is (gemiddelde 1971-2000).

Windexentabel 1988-heden

CBS, producties en windaanbod per maand

Jaaroverzicht 2009, KNMI

Duurzame stroom-2009-CBS

Info over de windexen staat bij WSH-windaanbod-algemeen.

Zie voor de verdeling van het windaanbod per windrichting (tijdsduur en kracht) deze maand en het meerjaren gemiddelde (zes stations) de pagina Windrozen KNMI. Het actuele windaanbod (in kracht Beaufort en de windrichting) staat bij het KNMI op: Actuele windkracht- en richting.

 Eindelijk wind in November

1 december  2009

Voor het eerst dit jaar mochten we eindelijk eens een echt windrijke maand beleven. De ene na de andere depressie stoof over het land met veel stevige wind, een enkele keer tegen storm aan. Vooral na de 18-e was het eindelijk genieten voor de molenaars. Stilstand door te harde wind (windkracht 10) deed zich niet voor, alle wind kon benut worden. Maar oh wee, als uw molen juist deze maand door storing buiten bedrijf was. Dan zou u zo'n 20% van de jaarproductie tot nu toe hebben gemist.

Record stroomproductie

November werd met een windex van 174 (zie CBS) de op een na windrijkste november sinds 1988, na 1992 met 195 (normaal voor november is 106). Het CBS noteerde een record maandproductie van 686 miljoen kWh (waarvan 96 miljoen op de Noordzee), 64 miljoen meer (10%) dan in de vorige recordmaand januari 2008. Het windaanbod was toen met een windex van 220 nog aanzienlijk hoger maar door het inmiddels grotere opgestelde vermogen kon toch een nieuw maandrecord gevestigd worden. De maandopbrengst was goed voor ongeveer 7% van de nationale stroombehoefte. Zie CBS, per maand.

November 2009 was op november 1994 na, ook de warmste novembermaand sinds 1604 met gemiddeld 9,5 graden (normaal is 6,2 graden), zie KNMI-november 2009.

Opgaven voor abonnementen en  deelname aan de productiestatistieken in De Windmaand van De Windunie kan op mailto:windmaand@windunie.nl .

 CBS start publicatie windexen

11 mei 2009

Het windaanbod voor windturbines varieert maandelijks en ook jaarlijks sterk. Tot 2009 werd dit windaanbod (de Windex) op basis van de producties van windturbines berekend door WSH en gepubliceerd in De WindMaand (zie De WindMaand ).

Omdat het aantal deelnemende molenaars te laag werd is in de loop van 2008 de berekening overgedragen aan het CBS. Zij kan via de productiegegevens van CertiQ gebruik maken van in principe alle turbines. Bij die gegevens zit echter geen informatie over de beschikbaarheid. Uit analyses is echter gebleken dat met wat statistische bewerkingen de projecten met een verminderde beschikbaarheid gemakkelijk zijn uit te sluiten.  De exacte wijze waarop dat gedaan wordt blijkt niet van grote invloed op de waarde van de windex.  Daarnaast zijn vele andere analyses uitgevoerd om te kunnen vaststellen of de CBS-berekening voldoende aansluit bij de WSH-methode. Dit bleek het geval, zodat de eerder gepubliceerde waarden door WSH tot en met 2007 gehandhaafd kunnen worden. CBS heeft de WSH-waarden voor 2008 herberekend, hetgeen leidde tot een 2 procentpunt minder goed windjaar dan door WSH als voorlopig werd berekend (104 in plaats van 106%).

Er kan niet uitgemaakt worden welke windex beter is.

Wel was de WSH windex structureel wat hoger dan die van CBS. 1% daarvan wordt verklaard door de wat lastige provincie Zeeland met veel afhankelijkheid van de overheersende windrichtingen (en weinig deelnemende projecten bij WSH). Ook Flevoland draagt bij aan het verschil hetgeen mogelijk te maken heeft met extra ruwheidsinvloeden van windturbines onderling, als gevolg van het grote aantal (Zeewolde bestaat niet uit een groot aantal solitairen maar is een megawindpark).

Turbines kleiner dan 100 kW en projecten met meer dan drie turbines tellen bij de CBS-berekening niet mee.

Een nadeel van de nieuwe windex is dat de publicatie nogal vertraagd doorkomt (zes weken na het einde van de maand). Dit heeft te maken met de aanlevertijd van de productiedata door CertiQ, die gebonden is aan de schema's van de aanleverende energiebedrijven.

Het grote voordeel van de CBS-windex is natuurlijk het grote aantal deelnemende projecten, nu al meer dan 400. Daarmee kan (op termijn) ook het aantal regio's nog gedetailleerd worden. De publicatie van regiowindexen volgt eind dit jaar.

Niet minder van belang is de uitgebreide verantwoording van de gebruikte methode, de verzekerde continuïteit en de geavanceerde mogelijkheden voor evaluatie en kwaliteitsbewaking.

CBS: analyses windexberekening WSH en methode CBS (pdf)

Windexentabel WSH-CBS, per maand, 1988-juli '09

Windexentabel + maandproducties, CBS, 2002- heden

  De gegevens in tabellen van CBS-Statline kunnen aangepast worden met de pijlknop "pas gegevens aan" (pijl staat naar links, midden boven de tabel), waarna onderwerpen en perioden gekozen kunnen worden. Daarna terug met de pijlknop "Toon gegevens" (pijl staat naar rechts).

 Soms "teveel" Spaanse windstroom tijdens storm

9 maart 2009

Op donderdagochtend 5 maart trok de wind in Spanje aan en zorgde voor een nieuw record aan windvermogen van 11.180 MW. Dat was 67% van het theoretische maximum van 16.740 MW (als het overal tegelijk zou stormen) en goed voor 42% van de vraag op dat moment. Het vorige record dateerde van 24 november (maandagochtend) met 9.253 MW (en 43% dekking van de vraag door windvermogen)

In de loop van de ochtend, terwijl de vraag toenam, liep het aandeel windvermogen in de nationale stroomvoorziening geleidelijk terug van 42% gedurende enige tijd in de vroege ochtend naar 29% halverwege de ochtend.

Tijdens een periode van veel wind en weinig vraag rond 1 november (zondagochtend)  met een windvermogen van 7.517 MW gedurende enkele uren (38% van de vraag) moest enige tijd ingegrepen worden door windparken met een vermogen van 2.800 MW enige uren stil te zetten omdat de stroomvraag niet groot genoeg was om alle windstroom af te nemen. Andere maatregelen waren ook uitgeput geraakt.

Tijdens het record van 24 november met 43% windvermogen was stopzetten van windparken niet nodig omdat de vraag groot genoeg was. Gezien dag en tijdstip is dit waarschijnlijk nu ook niet het geval geweest (we konden het niet achterhalen) maar dat de roep van de Spaanse windlobby om aan betere inpassingmogelijkheden te werken, op welke manier dan ook, moge duidelijk zijn.

Vooral in het noordwesten stond in Spanje de afgelopen maanden veel wind. Zie de rode vlek op de kaart in een regelkamer van de Spaanse netbeheerder RED Electra hieronder. Anders dan in Nederland is het windaanbod in Spanje dit jaar tot nu toe erg hoog.

Over het hele jaar 2008 werd in Spanje 11,5% van de stroomvraag met wind gedekt. In Nederland was dat 3,7%.

The Guardian en Statistiek A.E.E.

Actueel windvermogen Spanje (klik op grafiek links boven)

Record vermogen 24-11-2009

 Windaanbod weer in de lift ?

11 augustus 2008

Vorige maand publiceerde het KNMI "De toestand van het klimaat in Nederland 2008". Daarin werd voor wat betreft het verloop van het windaanbod gebruik gemaakt van de "windex" zoals die sinds 1988 door WSH wordt berekend met behulp van de maandelijkse elektriciteitsproductie van vele tientallen windprojecten. Onderstaand WSH-grafiekje werd gebruikt om de wisselvalligheid van jaar tot jaar en de trend daarin weer te geven.

Windaanbod per jaar en trend sinds 1988 (gemiddelde 1996-2005=100%)

De uitleg en interpretatie van het verloop werd echter door het KNMI niet volledig en deels niet eenduidig weergegeven. Dit leidde tot de conclusie in diverse media dat de klimaatverandering al zou hebben geleid tot een vermindering van het windaanbod en dus minder mogelijkheden voor de toepassing van windenergie. Dit is een onjuiste gevolgtrekking. Eerder het tegendeel is misschien zelfs waar. Omdat (volgens het KNMI) er een toename van westelijke windrichtingen waarneembaar is, zou het windaanbod zelfs kunnen toenemen omdat dit voor Nederlandse locaties overheersend gunstige windrichtingen zijn.

Het KNMI stelt dat er "sprake is van een lichte daling van de gemiddelde windsnelheid" en "ook in de windex zien we een lichte daling de afgelopen jaren". Wie echter het verloop goed bekijkt ziet dat er de laatste vier jaar weer een duidelijke stijgende lijn is te zien. Maar voor een juist beeld moet een veel langere periode dan de afgelopen 20 jaar beschouwd worden.

Een nieuwe opwaartse trend zou precies passen bij het feit dat de dalende trend sinds eind 80-er jaren onderdeel is van een cyclus met een veel langere periode van wel 35-45 jaar waarin ook perioden van 10-15 jaar met een gemiddeld veel hoger windaanbod voorkomen. Dat is o.a. gebleken uit lange termijn Duits onderzoek naar het windaanbod sinds 1850. (Deutsche WindGuard 2005). Zie ook bij windexen aangepast.

De afgelopen periode met een dalende trend sinds 1988 is volstrekt "normaal". Perioden van 10-15 jaar met een minder windaanbod kwamen wel vaker voor zoals in de 40- en 70-er jaren van de vorige eeuw. De waargenomen lange termijn schommelingen blijken nauw samen te hangen met drukverschillen tussen IJsland en de Azoren (Noord Atlantische Occilatie, NAO) en er is al gebleken dat die weer goed correleert met producties van windturbines. Het is overigens zeer wel mogelijk dat het windaanbod door klimaatverandering zal veranderen maar een verband is tot nu toe bij mijn weten nog niet aangetoond.

Meer over windaanbod en de windex bij "Windexen".

Begin pagina

Windturbinezog op de Noordzee

Wind Service Holland

Jaap Langenbach

Dwerssteech 8  8551 SB Wâldsein

Fryslân, Nederland,

Tel. + 31 514 - 592 536

Member of  WWEA