G O N D A  V A N  D E R  Z W A A G

Van boom tot kunstboom 

O

M

E

Al dertig jaar maakt Gonda van der Zwaag (Heerenveen 1951) beelden. In een terugblik op het werk van deze inventieve en ondernemende kunstenaar uit Plasmolen (Noord-Limburg) zie je naast een constante ook een diversiteit. Constant blijft de zoektocht naar het raadsel van het leven en het sterven. Divers is in de loop van vooral de laatste jaren de oplossing met artistieke middelen.

De kunstenares begon met objets trouvés uit de natuur, fragmenten zoals horens, geweien, schelpen, stenen, stammen en veren.

Dat is inmiddels rigoureus anders geworden. De kunstenaar gaat nu niet meer uit van objets trouvés uit de natuur, maar schept zelf de vormen, hoewel deze nog steeds gebaseerd blijven op de vormentaal van de natuur. Die natuurlijke “materialen” zijn nu vervangen door kunstmatig door de mens vervaardigde materialen: cortenstaal, rvs, aluminium en polyester, zoals in de werken Vliedende zielen, Windvogels en de serie Hoornbomen.

Zo gebruikte Gonda van der Zwaag nog niet zo lang geleden voor haar werk en haar installaties nog echte bomen. De recentste “bomen” installatie Hoornboom (Galerie de Natris, Nijmegen 2010-2011) bestond uit een kunstmatig bos samengesteld uit metalen bomen van de dezelfde vorm in verschillende maten, van 15 cm tot ruim twee meter. De vormen van de bomen zijn een combinatie van een boom met takken in vormen die lijken op dierenhoorns. Dreigend gevaar en levensdrift vallen samen in één vorm: de boom met de naar het licht omhoog reikende hoornachtige takken.

Een “wandeling” door dat kunstmatige bos van de installatie Hoornboom riep gemengde gevoelens op, immers levensdrift en dodelijke dreiging waren tegelijkertijd zichtbaar en voelbaar.

De harde confrontatie met directe uitdrukkingen van vergankelijkheid, leven en dood door het laten zien van skeletten en andere dood-zijnde objecten, heeft Gonda van der Zwaag nu vervangen door esthetische vormen. De kunstenares lijkt bespiegelender en milder te zijn geworden. Maar schijn bedriegt. Het jongste werkt oogt vriendelijker, maar dat wat ze te vertellen heeft is hetzelfde gebleven.

Dat laatste blijkt ook uit het oppakken van haar oude passie voor het zingen. Friese liederen die gaan over vergankelijkheid en de dunne scheidslijn tussen leven en dood. Gonda van der Zwaag zingt met heldere en weemoedige stem. Een prachtige verpakking, maar met dezelfde boodschap die ook haar beeldend werk uitdraagt: memento mori, mens, gedenk te sterven. 

Wim de Natris, kunsthistoricus en galeriehouder. Nijmegen 30 januari 2011.