Alledaagse chemie



Nederlanders consumeerden in 2002 gezamenlijk zo'n 4500 ton kauwgom. Maar waar kauwen al die mensen eigenlijk op? Waarom heb je voor contactlenzen dure schoonmaakvloeistoffen nodig? En wat verandert er in haar dat geverfd wordt? Lees hier meer over de chemie achter kauwgom, contactlensvloeistoffen en haarverf.


Contactlensvloeistoffen

Voor het schoonmaken van zachte lenzen is een vloeistof met speciale grote zeep- en bacteriedodende moleculen nodig. De grootte van de moleculen is belangrijk, omdat moleculen uit de schoonmaakvloeistof de kleine zuurstofdoorlatende poriŽn in de lens niet mogen verstoppen. Zo heeft de bacteriedodende stof Polyquad (merknaam) een lengte van 22,5 nanometer, terwijl de poriŽn van zachte lenzen een diameter hebben van 3 tot 5 nanometer. Hierdoor kunnen deze moleculen niet in de lens kruipen en daar de boel verstoppen en de doorvoer van zuurstof tegenhouden. Wel zo prettig als je je ogen gezond wilt houden.

Meer over contactlensvloeistoffen.


Kauwgom

Eskimo's kauwden op walvishuid, Chinezen op kuikenpoten en Maya-indianen op sapodillosap. De moderne mens kauwt op moleculen uit aardolie, harsen uit dennenbomen en het vulmiddel krijt of talk. Rubbermoleculen uit aardolie geven kauwgom zijn elastische eigenschappen en lijken sterk op de lange moleculen waar fabrikanten autobanden en balonnen van maken. Natuurlijke harsen zijn moleculen met meerdere zesringen van koolstof en maken de kauwgom zachter, maar nog niet zacht genoeg. Om de gom echt goed kauwbaar te maken en de plakkerigheid te verminderen (vooral de harsen zijn plakkerig) zijn weekmakers nodig. Dit zijn relatief kleine moleculen zoals microwassen, paraffine (bekend van kaarsvet) en plantaardige olie die in het polymerennetwerk van de rubbermoleculen en harsen gaan zitten..

Meer over kauwgom.


Haarverf

Permanente kleuring dringt diep door in het haar. Daar gaan allereerst de oxiderende moleculen aan de slag. Ze breken de natuurlijke kleurmoleculen in kleine stukjes. De natuurlijke rode en violet-bruine haarpigmenten verliezen hierdoor hun kleur en worden bovendien niet meer goed ingeklemd tussen de haarvezels. Ze verdwijnen tijdens het wassen van het haar. Zo verliest het haar zijn oorspronkelijke kleur grotendeels. De haarverfmoleculen kruipen juist als kleine moleculen het haar binnen, alwaar ze via chemische reacties met elkaar reageren tot grotere moleculen van de gewenste kleur. Deze grote kleurmoleculen worden tussen de haarvezels vastgeklemd. Ook via een stevige wasbeurt komen ze er niet meer uit.

Meer over haarverf.




Uitgebreidere chemische achtergronden van kauwgom, contactlensvloeistoffen en haarverf (inclusief duidelijke illustraties) zijn te vinden in de serie Chemische feitelijkheden, een actuele encyclopedie over chemie in relatie tot gezondheid, milieu en veiligheid. Deze losbladige serie is een uitgave van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (KNCV) en de uitgeverij Ten Hagen Stam.

Augustus 2002 verscheen in deze serie mijn Chemische feitelijkheid over haarverf, geschreven in samenwerking met Atse Korndorffer van Keune Haircosmetics.

September 2003 verscheen mijn artikel over contactlensvloeistoffen, geschreven in samenwerking met Gerda Bruinsma van de Rijksuniversiteit Groningen en Rob Rosenbrand en Peter Plomp van fabrikant Bausch & Lomb.

Het artikel over kauwgom verscheen in november 2003. Voor dit stuk kreeg ik informatie van Kees van Eijk en Greg Exposito van snoepfabrikant RBV Leaf en Roelof Luth van harsfabrikant Eastman.

Home | Biotechnologie | Techniek | Wetenschapsbeleid | Contact | CV | Hobbies