Onderzoek Boerenzwaluw op broedplaatsen in 2011

(Willem en Wender Bil, Oebele Dijk en Sander Veenstra)

____________________________________________________________________________

Overzicht van in 2011 nieuw geringde en terug gemelde vogels uit 2009 en 2010

Locatie	1	2	3	4	5	6	7	9	10	11	12	13	14	Totaal 2011
Volwassen nieuw	15	16	10	5	41	0	20	10	13	19	2	24	1	176
Eerstejaars					50	0	5	19	1	0		5	1	81
Jongen ( )*	55(14)	67(18)	69(18)	46(11)	0	0	5 (1)	11 (2)	-	13 (3)	6 (2)	84 (20)	10 (2)	366 (91)
Totaal terug uit 2009/2010	3	8	12	3	30	0	15	0	4	2	1	-	-	78
Totaal broedvogels (inclusief terug 2009/2010)	18	24	22	8	71	0	35	10	17	21	3	24	1	254
Totaal (inclusief jongen vogels 2011)	73	91	91	54	121	0	45	40	18	34	9	113	12	701

* tussen haakjes het aantal nesten waaruit de jongen (pull=niet vliegvlug) afkomstig zijn.

____________________________________________________________________________

Plaatstrouw van broedvogels of aan geboorteplaats uit 2009/2010

Eigen terugmeldingen

a. BROEDVOGELS

in 2009/2010 als (potentiële) broedvogel geringd en in 2011 opnieuw aangetroffen

LOCATIE	Totaal geringd 2009	Totaal geringd 2010	Terug in 2010			Percentage	Terug in 2011 (uit 2009/10)
				m	v			m	v
1	12	11	4	2	2	33 %	3	1	2
2	15	9	7	4	3	47 %	7	5	2
3	21	7	8*	3	5	33 %	10	7	3
4	7	6	2	1	1	29 %	3	0	3
5	44	30	19	8	11	43 %	30	17	13
7	35	19	13	9	4	37 %	15	8	7
8	17	4	1	0	1	6 %	-	-	-
9	2	4	0	0	0	0 %	0	0	0
10	45	9	10	8	2	22 %	4	3	1
11	-	58	-			-	2	1	1
12	-	4	-			-	1	1	0
TOTAAL	198		64	35	29	32 %	75	43	32

* waarvan 1 in 2010 terug op locatie 2
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

b. NESTJONGEN
in 2009/2010 als nestjong of pas uitgevlogen jong geringd en in 2011 als (potentiële) broedvogel aangetroffen

LOCATIE	Totaal geringd 2009	Totaal geringd 2010	Terug in 2010	Percentage	Terug in 2011
1	57	65	0	0 %	0
2	61	68	3*	5 %	1
3	77	68	0	0 %	2***
4		35	-	-	0
5	33	19	0	0 %
6	-	0	-	-
7	22	0	0	0 %	0
8	47	33	1**	2 %
9	8	10	0	0 %	0
10	-	0	-	-
11	-	96	-	-	0
12	-	9	-	-
13	0	0	0	-	-
TOTAAL	305		4	1 %	3

*waarvan 3 op een andere locatie; **op andere locatie (melder J. de Jong)

***waarvan 1 terug op locatie 2.

____________________________________________________________________________

Vreemde terugmeldingen

Vogels die werden aangetroffen met ringen van elders

Locatie	Datum	Centrale en ringserie	In 2009/2010 ook op locatie?
4	4 juni	Brussels 10---	Ja
14	11 juli	Arnhem AR.819--	Nee

____________________________________________________________________________

Overzicht per locatie

1. Hegedyk 8, Langezwaag	5. Hearsterwei 2A, Friesche Palen	10. Krûme Swynswei, Nij Beets
2. Lange ein 5, Langezwaag	6. Bremerwei 22, Siegerswoude	11. Zuideinde 41, Fochteloo
3. Lange ein 6, Langezwaag	7. Bremerweg 16, Siegerswoude	12. Earnewarre 3, Garyp
4. Mjumsterwei 18, Bakkeveen	9. De Buorren 91, Lippenhuizen	13. Bûtewei 55, Hemrik

____________________________________________________________________________

Meer informatie over het project en de gekozen onderzoekslocaties

Inleiding

Ingaande 2009 is Menork aangehaakt bij een (inter)nationaal project dat gericht is op onderzoek bij de Boerenzwaluw. Met de boerenzwaluw gaat het de laatste jaren niet goed. Er is een aantal oorzaken voor te bedenken die echter wetenschappelijk nuancering behoeft. Zodoende heeft men internationaal de handen ineen geslagen d.w.z. van zuid-Afrika tot noord-Europa vindt er goed gecoördineerd onderzoek plaats en dat alles op initiatief van een Nederlander, te weten Bennie van den Brink oftewel Hirundo Brink. Via zijn website valt alles te lezen over het doel en opzet van dit grote onderzoeksproject. Naar aanleiding van daartoe strekkend verzoek heeft Menork besloten om bij dit project aan te haken. Overigens doet Jan de Jong uit Joure al vele jaren mee aan het project, in sommige jaren ringt hij er zelfs meer dan duizend zwaluwen bij diverse boerenbedrijven gelegen in midden en zuid Fryslân.

____________________________________________________________________________

Inhoud en impact onderzoek

De gevangen vogels worden geringd losgelaten. Op de ring staat een uniek nummer en de naam van het Vogeltrekstation Arnhem Holland. Internationaal is het adres bekend van het vogeltrekstation, dat mocht er in het buitenland een zwaluw teruggevonden worden, de gegevens op de juiste plek belanden. De ring is echter vooral van belang om in opvolgende jaren te kunnen vaststellen of de vogel op dezelfde locatie is teruggekeerd en dus de trek naar tropiscih Afrika heeft overleefd.

Bij het ringen worden enkele biometrische gegevens genoteerd, zoals de lengte van de vleugel, de lengte van de staartpennen en het gewicht. Deze gegevens kunnen van belang zijn wanneer er een analyse wordt gemaakt van de jaarlijkse overleving. Ook zeggen ze iets over de conditie van de broedvogels. Sommige vogels kunnen opvallende kleedkenmerken vertonen, bijvoorbeeld ze missen een staartpen of ze zijn bezig met de rui van één of meer slagpennen. Ook dit soort gegevens worden geregistreerd alvorens de vogel geringd wordt losgelaten. Het vangen gebeurt met veilige en veel uitgeteste vangmiddelen. De acties duren, afhankelijk van het aantal vogels en de weersomstandigheden, nooit langer dan twee uur. Bij dit type onderzoek, dat al vele jaren wordt gedaan, is nog nooit vastgesteld dat er zwaluwen het nest verlaten door het vangen en ringen. Uiteraard is dat ook voor Menork een absolute randvoorwaarde en daarom wordt er ook uiterst zorgvuldig te werk gegaan.

Nestjongen worden alleen bij het onderzoek betrokken wanneer dat verantwoord is. Dit is het geval tussen minimaal vijf dagen na uitkomst en maximaal circa12 dagen. In deze periode worden de nestjongen in het nest geringd. Natuurlijk voor zover het nest vanaf de grond goed te bereikbaar is.

________________________

Deelnemende opstallen

Vooropgesteld moet worden dat deelname aan het project alleen mogelijk is wanneer een aantal zwaluwenhouders ook daadwerkelijk bereid is om mee te doen. Toen Menork in maart 2009 via een lokaal weekblad een daartoe strekkende oproep deed, reageerden er nadien meteen een aantal enthousiaste hobbyboeren die allen graag ‘hun’ boerenzwaluwen willen laten participeren. En daarmee is de feitelijke basis gelegd voor het welslagen van het project van Menork!

Nagenoeg alle deelnemers zijn hobbyboeren. Eentje heeft weliswaar alleen kippen de anderen geiten en/of paarden. Eén deelnemer betreft een volwaardig agrarisch bedrijf uit Nijbeets. De spreiding is interessant want het gaat om een drietal geclusterde plekken ten zuiden van Gorredijk en een drietal min of meer geclusterde plekken in Bakkeveen en Siegerswoude. Verder locaties op een paar kilometer afstand in Gorredijk, Friesche Palen en het boerenbedrijf in Nijbeets. Het gaat bij elke plek om circa een tien tot vijftien nesten, het ene jaar wat meer het andere jaar weer wat minder. De opstallen waarin de vogels broeden zijn echter behoorlijk verschillend. Dat varieert van een klein houten geitenhok tot een heuse boerenschuur van 10 meter hoog. Dat maakt ook dat de zwaluwen op de ene plek (veel) beter te vangen zijn dan op de andere. Op het erf van Willem begon in 2009 een paartje met broeden in de carport (..). Uiteraard worden deze ook betrokken in de hoop dat er meerdere zwaluwen een plekje zullen vinden in de opstallen te Lippenhuizen. In 2010 is een locatie waar zeker 30 paar zwaluwen broeden toegevoegd. Het betreft een biologisch geiten en koeienbedrijf in Fochteloo. Tevens is een locatie in Garyp toegevoegd. Het feit dat hier een geringde zwaluw opdook en dat de bewoners betrokken zijn bij hun zwaluwen doet recht aan 1 of 2 jaarlijkse bezoekjes aan deze plek. In 2011 is een nabij gelegen locatie aan de Bûtewei in Hemrik toegevoegd. In een boerderij met een relatief kleine melkveebezetting broeden circa 15 boerenzwaluwen. Natuurlijk wordt ook het woonhuis en het bijbehorende opstal van Sander Veenstra toegevoegd aan het lijstje. Sander is medewerker van Menork en is er in geslaagd om ook broedvogels naar zijn stek te lokken.

____________________________________________________________________________

Omschrijving van de locaties

Locatie

Naam

Omschrijving

1. Hegedyk 8, Langezwaag

De Vries

Diverse opstallen. Verspreid zit hier en daar een broedpaar in paardenstallen. Adulte vogels moeilijk te vangen omdat er vele toegangen (kapotte ramen en deuren) zijn. Nesten (pullen) over het algemeen goed bereikbaar.

2. Lange ein 5, Langezwaag

S. van der Wal

Jaarlijks broeden er 10-13 paar in een geitenstal. Deze stal heeft één opening en de nesten zitten mooi laag tegen de balken. Betrokkene telt zelf de zwaluwen en noteert elk jaar aankomstdata. Zowel de adulte vogels als de pullen zijn hier uitstekend te vangen.

3. Lange ein 6, Langezwaag	G.R. Fekken	Jaarlijks broeden er 10-12 paar in een geitenstal. Deze stal heeft één opening en de nesten zitten mooi laag tegen de balken. Zowel de adulte vogels als de pullen zijn hier uitstekend te vangen.
4. Mjumsterwei 18, Bakkeveen	Janny de Jong	Ruim tien nesten in meerdere opstallen (schuur, de garage en onder afdakjes). Meeste nesten zijn goed bereikbaar maar de adulte vogels zijn vanwege de spreiding en talrijke openingen moeilijk vangbaar.
5. Hearsterwei 2A, Friesche Palen	J. Overwijk	Zeker een tiental nesten in de hoog aangebouwde schuur. De meeste nesten zijn weliswaar onbereikbaar maar de vogels gaan hier door één toegangsdeur die s ’nachts afgesloten is en in de ochtend pas rond een uur of 7, half 8 weer open gaat.
6. Bremerwei 22, Siegerswoude	A. Durksz	In een paardenstal zaten de afgelopen jaren 10-15 nesten. De nesten zijn prima bereikbaar en de vogels hebben in principe toegang via één deur. Wel is er een aantal luchtgaten in de schuur waar de vogels doorheen zouden kunnen vliegen. Deze zijn echter afsluitbaar.
7. Bremerwei 16, Siegerswoude	A. Arendsz	In de schuur bij de woning zitten zeker 15 broedpaar. Omdat de schuur tevens dient als opslag van allerlei materialen, is er een plastic hoes aangebracht als opvang voor de vogelpoep. Ook in het kippenhok zit nog een bewoond nest.
8. Tsjoele 1, Gorredijk	T. de Vries	In een recent gebouwde paardenstal zitten 7 nesten en vliegt nog een enkel potentieel broedpaar rond. De nesten zijn prima bereikbaar en de vogels hebben in principe toegang via één deur. In 2010 heeft er m.b.t. de bewonersituatie wisseling van de wacht plaatsgevonden. Mede vanwege de aanwezigheid van een aantal honden is het doen van onderzoek minder geschikt geworden. De plek is in 2011 derhalve afgevoerd van de lijst.
9. De Buorren 91, Lippenhuizen	W.Bil	In de carport zit een paartje te broeden. Het is voor het eerst dat hier zwaluwen broeden. Doel is om de komende jaren de aanwezige opstallen toegankelijk te maken en deels te voorzien van kunstnesten.
10 Krûme Swynswei, Nij Beets	Stoker	Een volwaardig boerenbedrijf met diverse (oudere) opstallen. In een vier meter hoge jongveestal bedekt met asbestplaten zitten zeker 21 bewoonde nesten. Op het erf ligt onder andere een opslag van ruige mest en is veel kruidenbeplanting aanwezig. Daardoor een prima plek voor zwaluwen en mussen (keurig gehuisvest in een andere stal)
11. Zuideinde 41, Fochteloo	N. de Vries	Een geitenbedrijf en koeienstal met diverse grote opstallen. In een deels hoge koeienstal bedekt met etherniet platen zitten zeker 30 nesten. In de geitenstal en wagenberging een paar nesten. Deze plek is in 2010 voor het eerst feitelijk onderzoek verricht.
12. Earnewarre 3, Garyp	R. Kooistra	Een woning met stal waar de laatste jaren 2 paar zwaluwen tot broeden komen. De vogels hebben toegang door 1 deur en de nesten zitten uitstekend bereikbaar onder het balkenplafond.
13. Bûtewei 55, Hemrik	Th. Algra	Een extensief boerenbedrijf met circa 25 melkkoeien. In de stal verblijven voornamelijk ’s nachts 25 koeien. In de stal zitten ventilatieluiken waardoor de zwaluwen in en uitvliegen. In de stal broeden al vele jaren rond de 15 paar boerenzwaluwen. De plek ligt aan de rand van de bossen van Beetsterzwaag en is daardoor mooi beschut. Dankzij de kruidenrijke vegetatie en het vee is er voedselaanbod voor de zwaluwen. De plek is eerst in 2011 toegevoegd aan het project. Locatie 8 is afgevoerd.
14. Kanaelwei Noord 38 Nij Beets	S. Veenstra	Als groepslid van Menork heb je de plicht, zeker wanneer je woonhuis en locatie zich daarvoor enigszins leent, om alles in het werk te stellen boerenzwaluwen een onderkomen te bieden. Ook Sander is daar in geslaagd. Een eerste succesvol broedpaar meldde zich vorig jaar al en dit jaar is duidelijk dat die lijn zich (ten minste) zal voorzetten

De veertien onderzoekslocaties gelegen ten zuiden (1-3,8-10) en ten oosten (4-7) van Drachten (=ten zuiden van gele blokje N31).

____________________________________________________________________________