GESCHIEDENIS VAN ONZE PAROCHIE
Inhoud
Blz 2: Missiegebied in de achterhoek
Blz 3: De eerste
christenkerk in onze gemeente
Blz 4: Van kapel tot
parochiekerk Borculo - De zelfstandige parochie Borculo
Blz 5: De pastoors tot het begin van de reformatie - De laatste pastoors
van de parochie Borculo voor de reformatie.
Blz 6: Zwillbroek
- Bisdom Munster
Blz 7: Drietelaar
Blz 8: Bouwplannen voor de eerste katholieke kerk te Borculo na de reformatie
Blz 9: Aanbesteding v.d. eerste R.K. kerk na de reformatie
Blz 10. Herrijzend Rooms Katholicisme rond 1850
Blz 11. Herstel der Bisschoppelijke Hiërarchie (1853) - De laatste jaren van pastoor J. Vos
Blz 12. Pastoraat van pastoor Fornier
Blz 13. Een Katholieke Begraafplaats (1871)
Blz 15. Kerkhofarchief - Oprichting van een noodkerk (1879) - De Tweede Kerkbouw (1882).
Blz 17. Feestelijke Inwijding (1884)
Blz 18. Vernieuwingen binnen het kerkgebouw
Blz 19. Laatste dagen van Pastoor Fornier
Blz 20. Pastoor J. van der Nap (1896-1906), Pastoor Dillman (1906-1915)
Blz 21. Pastoor Kroot (1915-1947)
Blz 21. Stormramp 1915
Blz 22. Kapelaan Jongerius (1942-1947)
Blz 23. Pastoor Terpstra (1947 -1955)
Blz 24. Kerkorgel (1951)
Blz 25. Pastoor Hunfeld (1955-1962)
Blz 25 Pastoor Schuttelaar (1962-1980)
Blz 27. Verbouwing van onze kerk (1968)
Blz 31. Pastoor Smithuis (1980-1986)
Blz 33. Veilingaktie kerk (1990)
Blz 34. Benoeming 1e pastores Sectie Oost (2000)
Blz 35. Afscheid Pastoor Simons (1986-2000)
Blz 36. Schilderswerk 2001
Blz 39. Pastoor Jaspers maakt plaats (Sectie Oost – Zutphen)
Blz 40. Wassink 4e pastor in Berkellandgebied (2001)
Blz 40. Fraters sterven in Nederland uit (2001)
Blz 42. Pastor de Heus (Sectie Oost- Zutphen) wordt opbouwwerker.
Blz 43. Opslitsing dekenaat Berkelland (2003)
Blz 44. Wijding diaken Gunther Oude Groen (2003) door Kardinaal Simonis.
Blz 46. Kardinaal Simonis bij afscheid fraters (2003)
Blz 48. Pastor
B;z 51. Priesterwijding Ed Wassink (2004)
Blz 53. Ondertekening parochieverband Graafschap Zutphen.(2005)
Blz 57. Afscheid Pastoor Jacobs (2007)
Blz 58. Installatie pastoraal werker Jaap van Kranenburg (2007)
Blz 59. 25 jarig
jublieum Pastoraal werker
Blz 60. Vrijwilligers gaan voor in uitvaarten (2008)
29 januari 2008
Missiegebied
in de achterhoek
In de tijd van Keizer Karel de Grote (745-814) werd in ons
gebied door bisschop Ludger (742-809) het christendom verspreid. Hij stichtte het
bisdom Munster (804) en werd hiervan de eerste bisschop. Ons gebied werd toen
het Westelijk Saksen genoemd.
Tijdens zijn missie heeft bisschop Ludger vele kerken en kerkelijke organisaties gesticht. Mede
dankzij Karel de Grote kon Ludger het christendom in ons gebied verspreiden.
De allereerste kerken verrezen in onze Achterhoek bij Zelhem
(801) en Wichmond (802) . Kort daarna werd zowel in Winterswijk en Groenlo (835) wordt een kerk gesticht. Een
gebied rondom een kerk werd een kerspel genoemd.
Later komen afsplitsingen van deze kerspels, en ontstaan
vele nieuwe kerspels. Varsseveld afgesplitst van Zelhem, ontstaan rond 1152,
Ruurlo in 1376. Aalten, afgesplitst van Winterswijk, tussen 1092 en 1152.
Eibergen, Neede en Geesteren, afgesplitst van Groenlo,
ontstaan rond 1200-1246. Na deze afsplitsingen ontstonden er diverse kapellen
zo kunnen we noemen: Dinxperlo en Hengelo
in 1313 , Borculo in 1337, Haarlo
in 1383, Gelselaar in 1440, Vragender en Lichtenvoorde in 1444, Bredevoort in
1536.
Het grensgebied van het Bisdom Munster liep dwars door onze
Achterhoek. Het vroegere heerlijkheid Borculo en Bredevoort behoorden tot het
bisdom Munster. Het Graafschap Zutphen behoorde tot het bisdom Utrecht.
Bron: uit archief van geschiedenis van de katholieke kerk in
Nederland (1957)
De eerste christenkerk in onze gemeente.
(beschreven door Pastoor Schuttelaar (1980)
De eerste parochiekerk die in onze gemeente gebouwd was, moeten we niet in Borculo, maar in Geesteren zoeken. Vanaf de Lochemseweg het dorp binnenlopend, fietsend of rijdend, valt ons al dadelijk het pittoreske torentje met Fries zadeldak op.
Het daarbij behorende kerkgebouw behoort thans aan de N.H. gemeente te Geesteren. Helaas kunnen wij U niet de juiste stichtingsdatum van dit gebouw vermelden. Zeker heeft het er al gestaan voor het jaar 1246. Het is namelijk bekend dat tussen de jaren 1209 tot 1246 er een zelfstandige parochie Geesteren is gesticht, afgescheiden van de moederparochie Groenlo. Bovendien bestaat er nog een lijst van goederen behorend tot het bezit van Graaf Henrich van Dalen, gedateerd 1188. Op die lijst worden goederen genoemd, welke gelegen zijn “in de parochie Geesteren.” Hieruit maken sommigen op dat er al voor 1200 minstens een (houten) kapelletje moet hebben gestaan.
(tekening uit Kerken in Borculo Oude ansichtkaart
uitgave 1981 – Raad
van Kerken Borculo)
Over de plaats Borculo is pas voor het eerst sprake in het jaar 959. Het hoorde toen kerkelijk onder de parochie Groenlo, afgescheiden van Vreden. Rond het jaar 1200 komt hierin verandering. Dan wordt de parochie Geesteren gesticht. Onder de parochie Geesteren hoorden de bewoners van wat wij nu noemen: Geesteren en Borculo met uitzondering van het “HOF” waar destijds het kasteel stond. Het kasteel met de inwoners hoorde tot de parochie Eibergen. Wat wij nu Gelselaar noemen hoorde toen onder de parochie Neede. Wat wij nu Haarlo noemen hoorde toen onder Eibergen. Veel parochies kregen langzamerhand “bij-kapellen” d.w.z. kapellen waaraan dikwijls ook een geestelijke was verbonden. In die kapellen mocht ‘s zondags en door de week erediensten worden gehouden. Dopen, trouwen en uitvaarten moesten echter in de parochiekerk geschieden. Ook moesten bepaalde bijdragen aan de parochie worden afgedragen. Zo werd in het jaar 1337 buiten het kasteel in Borculo een bij-kapel gesticht door Heer Hendrik van Borculo en zijn vrouw Beatrix voor de omwonenden buiten het kasteel. De patroon was St. Joris. De plaats waar nu de N.H. Kerk staat op het Muraltplein.
In Haarlo werd in 1383 een bij-kapel gebouwd en in
Van kapel tot parochiekerk Borculo
Als eerste bedienaar van die kapel wordt genoemd: Herman van den Walle. Men vermoedt, dat hij een familielid is geweest van Everard van der Walle, vicaris van de St. Walburgiskerk te Zutphen. Patroon was: St.Joris. De nieuw opgericht kapel beleefde al spoedig dagen van bloei. Bij de oprichting was nl. een Sint Nicolaas-altaar gesticht met daaraan verbonden een vicarie (d.w.z. vaste inkomsten) zonder voldoende opbrengsten. In 1342 nu kwamen een Heer Hendrik Surck en een priester, Herman van Billerbeck, hier verbetering in brengen.
Hendrik Surck schonk zijn erven Menkhorst in Beltrum en Sprokkelkamp in Lintvelde. Herman van Billerbeck schonk zijn huis met toebehorende grond. In 1378 lezen we weer van een schenking van Ricquin de Smit die was schenkt waaruit kaarsen kunnen worden gemaakt. In 1439 was rector van de kapel Johan van Bronkhorst. Hij was de zoon van Heer Willem van Bronkhorst. Hij vermaakte aan de kapel het erf De Hattelerskamp in Lintvelde gelegen bij de Quappenborg. Goedkeuring hiervoor gaf zijn oom Otto van Bronkhorst, die in die tijd Heer van Borculo was. Tenslotte vernemen we nog in het jaar 1484 over een schenking van Matthias van Diepenbroek en zijn echtgenote. Het bestaat uit een jaarlijkse afdracht van een molder(mud) raapzaad tot verbetering van het licht in de lampen van het koor en een pond was voor de verlichting van het hoogaltaar en het Maria-altaar.
Door toenemende welvaart vermeerderde de bevolking en dat vereiste een grotere kerkruimte en tegelijk werd het verlangen groter dat deze kerk tot parochiekerk zou worden verheven. Zeer belangrijk was dat ook de Heer van Borculo dezelfde verlangens koesterde. Zo ging er een goed gefundeerd en dringend verzoek naar de bisschop van Munster. In het jaar 1509 op 24 februari werd de scheiding van Geesteren een feit en werd voor het eerst de zelfstandige parochie gesticht.
De zelfstandige parochie Borculo.
Als U bij een stadswandeling het Muraltplein passeert, en U bekijkt de Ned. Hervormde Kerk aldaar, dan kunt U constateren, dat deze is opgebouwd in de stijl van de laat-gotiek.
Men neemt algemeen aan, dat omstreeks de tijd dat de kapel tot zelfstandige parochiekerk werd verheven, dus omstreeks het jaar 1509, deze kapel is uitgebouwd in de vorm zoals we haar nu zien.
Als parochie waren we een deel van het bisdom Munster en vielen wij onder het aartsdiaconaat van de vice dominus ofwel de domkoster van Munster. De parochie was toegewijd aan O.L. Vrouw en St. Joris.
Bij vacatures van pastoors hadden de Heren van Borculo het recht van benoeming. Wel was de benoeming onderhevig aan de goedkeuring van de bisschop van Munster.
In de kerk stonden meerdere altaren, opgericht door rijke begunstigers van kerk en geestelijkheid. Tegenover de gunst van de milde gever stond dikwijls de verplichting van de geestelijke om op bepaalde tijden aan dat altaar de H. Mis te lezen intentie van de milde gever.
Zo had de kerk op het Muraltplein zeven altaren. St.Joris, de patroon, dan die van St. Nicolaas, gesticht in 1342. Dan komt die van O.L.Vrouw in 1484. De vier overigen werden alle in de 16e eeuw gesticht, nl. St. Antonius abt, H. Kruis - 11000 Maagden, Sint Anna en St. Barbara. Ze werden alle geschonken door de Heren van Borculo en hun echtgenotes, met velen uitzondering.
In 1526 stichtten Hendrik Rietberg en zijn echtgenote Elsken Roiters een vicarie. Zij verklaren, dat het “hun wil en begeerte” is dat de door hen te stichten kerkdienst van St.Joris per week twee Missen zal opdragen: elke woensdag om negen uur ter ere van St. Joris en elke zaterdag om 8 uur ter ere van O.L.Vrouw. Als bedienaar stellen zij voor de Heer Johan ten Bouhuis zolang hij leeft en daarna iemand aangesteld door de Heer van Borculo.
De pastoors tot het begin van de
reformatie.
Als eerste pastoor van de parochie Borculo wordt genoemd: Johannes Vestrink (andere bron: Jan Lenderink). Van hem is slechts de naam bekend. Hij werd opgevolgd door Rutger Haffken (Haefkens). Het zal een goede herder geweest zijn, want hem werd gevraagd in het jaar 1545 ook de parochie Groenlo erbij te verzorgen. Dit weigerde hij, vermoedelijk om gezondheidsredenen, want in datzelfde jaar stierf hij.
Hij werd opgevolgd door Cornelis van Eden, van wie ons ook verder niets bekend is. Des te meer weten we van diens opvolger: Israel Swave. Een kleurrijke figuur, die zich niet al te veel van de kerkelijke voorschriften aantrok, vermoedelijk ook Luthersgezind. Dat viel niet slecht bij zijn kasteelheer: Joost van Bronkhorst. Die was namelijk gehuwd met de Duitse gravin: Maria van Hoya. Zij was Lutherse en mede door haar invloed stond ook Joost sympathiek tegenover die nieuwe leer.
In 1585 werd Ernst van Beieren tot bisschop van Munster benoemd en ging de contra-reformatie van start. Hij trok de touwtjes weer strakker aan en Israel Swave moest wijken. Dank zij de invloed van Joost van Bronkhorst mocht hij toch in Borculo nog pastoraal werkzaam blijven, ondergeschikt aan zijn opvolger: George Goyker. Hij was tot aan zijn dood in 1589 pastoor.
Israel Swave had twee zoons. Een ontmoetten wij reeds bij de beschrijving van de parochie Geesteren en de ander, Andreas Swave, zien we later als predikant te Neede.
In 1589 werd George Coyker opgevolgd door Herman Bardewich. Hij deed zijn uiterste best Borculo nog voor het katholieke geloof te bewaren, maar door de algehele verwarring is het hem maar gedeeltelijk gelukt.
De laatste pastoors van de parochie Borculo voor de reformatie.
In het zelfde jaar 1589 dat hij benoemd was, verdween ook Herman Bardewich en werd opgevolgd door Sybrand van Bolswart, die tot 1596 de parochie bestuurde. Het was een moeilijke tijd. Bij de geestelijkheid heerste verwarring. Sommigen hadden openlijk met de Kerk gebroken en volgden Luther. Anderen twijfelden. In Borculo was de gravin Luthers. Haar man Joost van Bronkhorst volgde haar. Eerst in het geheim, later openlijk. Zoals we eerder zagen, had de Heer van Borculo een grote vinger in de pap bij de benoeming van de pastoors. Het ligt voor de hand, dat hij hier geen sterke contrareformatorische en “Romeinse”-figuur als pastoor wenste. Hij kreeg volledig zijn zin bij de benoeming van Bernard Hollius (ook genoemd van Holt of Hollink) tot pastoor van Borculo in het jaar 1596.
Bernard Hollius was een man met een weifelend karakter, die makkelijk onder invloed raakte van telkens verschillende richtingen en strevingen. Omstreeks 1610 tekent hij in voor de Heidelbergse Catechismus. Daarmee werd hij officieel protestant. Evenals bij de parochie Geesteren , was ook hier de laatste pastoor de eerste predikant van Borculo. In de consistoriekamer van de kerk op het Muraltplein staat dan ook Bernard Hollius vermeld eerste predikant van Borculo vanaf 1616. Hij houdt het niet lang vol, want we lezen verder dat hij in 1619 eervol ontslag krijgt. De reden? Hij wilde weer terugkeren naar zijn Moederkerk.
In 1620 werd hij opgevolgd door een andere predikant, Th. Havenberg. Van Bernard Hollius vernemen we verder niets meer, alleen zijn zoon, ook Bernard geheten, in 1616 wordt vermeld als predikant te Vorden.
In Borculo bleef slechts een handjevol katholieken over. In 1700 telde Borculo slechts 8 katholieke gezinnen. Ze zochten hun heil in de omgeving: in Groenlo of in diverse schuilkerken. In oude Grolsche doopboeken van die tijd komen dan ook de namen voor van Borculose kinderen.
Zwillbroek
Na de Vrede van Munster, ontstond voor de katholieken die bij het bisdom
Munster behoorden langs de grens van Nederland van Bocholt tot Gronau een keten
van zogenaamde missiestaties.
Vanaf deze kapellen en kerken konden de katholieken in Nederland , na
1648 toen het katholicisme in Nederland verboden was, zonder gevaar hun
zielzorg ontvangen. Zo ontstond ook o.a. in Zwillbroek in 1651 een kapel met
klooster voor de katholieken die in Nederland onderdrukt werden in het gebied
van de Heerlijkheid Borculo en de Groenlo.
In 1713 werd deze klooster
vergroot en in 1717 werd deze kapel vergroot tot de huidige barokkerk zoals die
nu nog in Zwillbroek staat.
Kapel en Klooster
Zwillbroek - afbeelding op een oude kaart van 1723 foto huidige situatie
rijksarchief Arnhem
De Barokkerk St. Franciscus te Zwillbroek is te bezichtigen en heeft een
prachtige interieur. Vlakbij de kerk is een natuurgebied - het Zwillbroeker
veen, dat een vogelreservaat is.
Een bezoek aan de kerk en aansluitend een wandeling in het natuurgebied
is zeer de moeite waard!
Bisdom Munster
Aan het einde van de 16e en begin van de 17e eeuw,
de tijd van de reformatie en Contrareformatie had het Protestantisme zich in de
Nederlanden de status van staatsgodsdienst weten te verwerven, terwijl de
Katholieke Kerk zich in Munsterland wist te handhaven. Aan het eind van de
Tachtigjarige oorlog, bij de Vrede van Munster, in het jaar 1648 is de
onafhankelijkheid van de Nederlanden erkend. Dientengevolge werd de grens
tussen Gelre en het vorstbisdom Munster niet alleen een politieke grens tussen
het Heilige Roomse Rijk en de nieuwe staat der Nederlanden, maar ook in
verregaande mate een grens tussen katholiek en protestants staatsgezag.
Nog steeds strekte het bisdom Munster zich over de Gelderse Achterhoek
uit, weliswaar in menige plaats de reformatie de overhand had verkregen, maar
nog steeds in andere plaatsen trouw aan de oude kerk waren gebleven. Een klein
deel van het gebied aan de onze kant van de grens, de Heerlijkheid Borculo, was
bovendien leen van de bisschop van Munster en tijdens de Tachtigjarige Oorlog
aan de macht van Munster ontrokken. Met wapengeweld trachtte de vorstbisschop
Bernhard van Galen (1650-1678) dit gebied voor Munster terug te winnen, en
overviel tot twee keer toe zonder succes de Nederlanden.
In 1672 keerde in Borculo tijdelijk het Katholicisme terug, door de
bisschop van Munster, tot 1674, toen dominee Umbgrove terug kon komen als
predikant van Borculo.
Van de Munsterse kerspelen vertoont Groenlo de meeste continuïteit in zijn bestaan. De Reformatie deed in 1597 na de verovering door Maurits haar intrede binnen de stad. De daaraan voorafgaande poging tot protestantisering (1579-1580) was te kort om succes te hebben. Binnen stad en schependom Groenlo kon de Contrareformatie van 1606 tot 1627 ongestoord en onbelemmerd haar invloed doen gelden.
Deze invloed kon zich ook uitstrekken over het omringende plattelandsgedeelte van het kerspel, tot hier in 1616 het protestantiseringproces begon toen Joost van Limburg Styrum de heerlijkheid Borculo-Lichtenvoorde verwierf. In het kerspel Groenlo bleven hiaten in de zielzorg achterwege, omdat na 1627 en 1651 de Minderbroeders respectievelijk vanuit Bocholt en Zwillbroek de zielzorg er clandestien en vlak over de grenzen van de Republiek vrij en openlijk konden voortzetten. Bovendien bleven nog in Groenlo de vicarissen Warnsinck (1635) en Suurhuys (1652). In 1681 volgde de benoeming van Silvolt en in 1694 van Riecius tot missionarissen van de Hollandse Zending in het Groenlose parochiegebied.
In 1699 volgde de benoeming van H. Munster tot pastoor te Groenlo onder jurisdictie van het bisdom Munster. In Lichtenvoorde bleven H. Silvolt en zijn opvolgers ook onder jurisdictie van Munster. De missionarissen van de Hollandse Zending, Seb. Riccius en zijn opvolgers bleven tot 1794 werkzaam vanuit de havezate Harreveld, die nog lag in het oude kerspel Groenlo. Het blijven voortbestaan van de zielzorg in het kerspel Groenlo, de te late intrede van het protestantiseringproces, de zorg van Chr. Bernard von Galen voor zijn aartsdiaconale gebied en de steun van de katholieke Vrouwe van Harreveld , Ursela van Raesfelt, vormen de verklaring voor het bestaan van de katholieke enclave Groenlo-Lichtenvoorde.
In 1823 kwamen
zeven Munsterse parochies (Borculo, Geesteren, Neede, Eibergen, Groenlo,
Lichtenvoorde en Winterswijk) onder de Hollandse Zending en hiermee eindigde de
door de bisschoppen van Munster geleide zielzorg, die begonnen was in 792 toen
Ludger het Westsaksisch missiegebied kreeg toegewezen.
Door Th. A. M. Thielen
(uit: Archief voor de geschiedenis van de katholieke kerk in Nederland –1957
Drietelaar
Mr. W.J.G. van Eyll te Zutphen, Heer en eigenaar van het onder Borculo gelegen landgoed “Drietelaar”, met een landhuis en kapel, waar nu en dan voor de roomsche bewoners der omstreken gelegenheid bestond een Godsdienstoefening bij te wonen, vermaakte bij testamentaire beschikking van 13 Januari 1763 voor geestelijke doeleinden het Drietelaar, en wel met dien verstande, dat uit de opbrengsten jaarlijks zullen worden uitgekeerd aan den wettigen en door de overheid toegelaten heer pastoor van Borculo en aan de pastoors van Vorden, Ruurlo, Baak en Wichmond, elk f.50.- en f.25.- voor de armen; dat verder, indien de R.K. Godsdienst in of bij Borculo mocht worden toegelaten en daar een pastoor werd geplaatst, deze, zo hij daartoe genegen mocht zijn, zijn verblijf kan nemen op het herenhuis Drietelaar en tot onderhoud daarvan, bij het reeds toegewezen, jaarlijks nog zal ontvangen f.25.-, benevens het gebruik der meubelen,welke zich alsdan daar zullen bevinden, alsook van de stallen, schuren, hoven, vijvers en wandelingen, bij en omtrent voornoemd herenhuis aanwezig. Aan de tijdelijke pastoor en de armen van Zutphen vermaakte de Heer van Eyll bij dezelfde gelegenheid het hem toebehorende erve “Gastink”, onder Warnsveld, dat nagenoeg evenveel opbracht als “Drietelaar”. Intussen stond men aan het begin van de 19e eeuw. De staatkundige gebeurtenissen hadden, wat de godsdienst vrijheid betreft, veel verbetering gebracht, zodat men den “placcaten” tijd zachtjes aan begon uit te raken. Daarom wenden de Roomschen van Borculo zich in ‘t begin van 1795 tot de Commandant der Franse troepen aldaar, Lefébre genaamd, met verzoek hen te willen toestaan op elke Zon- en feestdag door een pater uit het klooster Zwilbroek, geheel op hunne kosten en buiten bezwaar der Franse schatkist, op de huize Drietelaar, een Heilige Mis te laten lezen. Van de toestemming die zij ontvingen, maakten zij gebruik door zich tot den bisschop van Munster te wenden met de bede hun een eigen pastoor te zenden, daar er aan de bediening door de Zwilbroekse pater talrijke bezwaren verbonden waren. De bisschop willigde hun verzoek in en nog in Mei van hetzelfde jaar 1795 ontvingen zij een eigen Herder, den eersten pastoor van Borculo (Johannes Kroese) na de reformatie, die zich op Drietelaar vestigde. Op 23 april 1819 overleed de eerste Pastoor van Borculo na de reformatie te Drietelaar. Hij werd in Groenlo begraven. Pastoor Jospehus Johannes Gerrits volgde hem op, hij was in de laatste jaren van pastoor Kroese zijn assistent. Pastoor Gerrits overleed op 42-jarige leeftijd te Drietelaar op 23 maart 1829.
Johannes Franciscus Vos volgde op 4 april 1829 pastoor Gerrits op. Het was in het jaar 1844,toen men ongeveer een halve eeuw op het “Drietelaar” had gekerkt. “Drietelaar” ook wel Dietelaar of Dieteler genoemd, doch eigenlijk is samengetrokken uit “De Rietler”, (Drietler), ontleent zeer waarschijnlijk deze naam aan zijn ligging tussen lage moerasachtige landen, waarop veel riet groeide. Dit landgoed, ruim 89 KA groot, is gelegen op ongeveer een half uur afstand van Borculo. Het heeft vroeger toebehoord aan de Godvrezende en Edele familie van Eyll van Borculo, waarvan echter de 2 laatste stamhouders gewoond hebben in de roode Torenstraat te Zutphen, omstreeks 1700. Dr. Wessel Jozef Godfried van Eyll was tweemaal gehuwd. Eerst met Mej. Arnolda Cornelia Haak en in 1761 huwde hij andermaal met Freule A.M.Th.Hackfort tot ter Horst. Uit het eerste huwelijk waren 2 dochters geboren, Het oudste meisje stierf nog geen jaar oud (Maria Anna Adriana 1733), terwijl het tweede dochtertje (Alexandrina Adrea Maria geb 1735) tijdens de Vespers in de kapel gehouden, in de gracht buiten de kapel verdronk (op Drietelaar 1738).
In 1763 bepaalde Wessel van Eyll in zijn testament dat erf en goed ‘t Garstink en erf en goed Drietelaar zouden blijven voor liefdadige doeleinden. Na overlijden van Mevr. van Eyll in 1784 werden de goederen geadministreerd door Baron R.E. van Dorth van ‘t Medler en in het vervolg door diens oudsten zoon Baron Zeno Th. J. van Dorth van ‘t Medler, die van 1847 tot 1896 de administratie en het beheer voerde. In 1863 werd de Drietelaar overgebracht op naam van Aartsbisdom Utrecht. In 1898 besloot de Aartsbisschop van Utrecht de Drietelaar te bestemmen voor opvoeding van kinderen, die in de maatschappij groot gevaar liepen ten onder te gaan. Aldus verrees een statige gebouw ontworpen door architect A. Tepe.
(Het gebouw is helaas in 1993 gesloopt, redactie).
Bouwplannen voor de eerste katholieke kerk
te Borculo na de reformatie.
(beschreven door wijlen Pastoor
Schuttelaar)
Reeds in de jaren rond 1770 hield onze grote weldoener Wessel Godfried van Eyll zich bezig met de gedachte in de stad Borculo zelf een kerk te bouwen. Met het oog daarop trachtte hij toen een stuk grond te bemachtigen aan de Steenstraat. Deze grond was gelegen precies tegenover de plaats waar thans de R.K. Kerk staat. Door zijn dood in 1773 hielden de pogingen daartoe op tot verdriet van de katholieken en tot vreugde van de protestanten, waarvan sommigen hun vreugde niet onder stoelen of banken staken. Het verlangen ernaar bleef, alleen al wegens de lange en vaak moeilijk begaanbare weg naar de Drietelaar. In de herfst en wintermaanden was deze weg in de drassige omgeving van deze kerkgelegenheid ook nog dikwijls door overstromingen voor velen een grote hindernis. Op 23 maart 1829 stierf pastoor Gerrits en werd te Groenlo begraven. Hij werd op 4 april 1829 opgevolgd door pastoor Joannes Vos, die pastoor was te Elst. Pastoor Vos was van geboorte afkomstig uit Emmerik. In hem vond dhr. H. Tijdink een energieke en krachtige steun voor de plannen in Borculo zelf een kerk te bouwen. Er werd een bouwcommissie gevormd onder voorzitterschap van dhr. H. Tijdink. In 1840 werd de eerste poging gewaagd. Er ging een schrijven naar Koning Willem II en de minister van Godsdienstzaken om toestemming te krijgen voor de bouw van een kerk, waarvan de prijs door de provinciale hoofdinspecteur werd geschat op Fl. 10.800,--, met gelijktijdig een verzoek om bouwsubsidie. Op 16 sept. ging dit schrijven uit. Het werd echter voorlopig afgewezen met de vermelding, dat het plan van de parochie Elden (bij Arnhem) moest worden gevolgd. In januari 1844 werd het verzoek herhaald en op 28 jan. van dat jaar werd van de koning goedkeuring verkregen tot aankoop van grond voor Fl. 600,-- van de Weleerwaarde Heer A.J. Lambrechts, predikant te Angerlo en daarop kerk en pastorie te bouwen. Een dag later kwam de gunstige beschikking binnen eveneens van koning Willem II op een verzoek van dhr. H. Tijdink en andere R.K. ingezetenen van Borculo, waarbij Fl. 5.500,-- subsidie werd toegekend voor het bouwen van een kerk en pastorie ter vervanging van die op het Drietelaar, te betalen: de helft in 1844 en de rest in 1845. Op 8 feb. 1844 werd door minister Pelichy van Eredienst uitvoering van dit besluit gegeven. De officiële bevestiging van dit besluit door de minister van eredienst dateert van 23 feb. 1844. Zo lag nu de weg open naar aanbesteding en tot uitvoering brengen van de zozeer verlangde kerkenbouw aan de Steenstraat.
Aanbesteding v.d. eerste R.K. kerk na de reformatie
Protestanten waren verbaasd en katholieken verblijd, toen
ze in februari en maart 1844 het volgende lazen op aanplakbiljetten in de
stad: AANBESTEDING
Donderdag den elfden April 1844 ten twaalf uren zal onder nadere approbatie van Zijne Excellentie de Heer Minister voor de zaken R.C. Eredienst, door pastoor en Kerkmeesteren der R.C. Gemeente te Borculo en in bijzijn van de Hoofdingenieur van den Waterstaat G.J.Dibbets ten huize van de Wed. Martens (Hotel “De Schuur” op de hoek Steenstraat-Ruurloseweg, (later afgebroken) te Borculo in het openbaar worden aanbesteed:
Het bouwen van een geheel nieuwe R.K.Kerk en pastorie te Borculo met leverantie van de daartoe benodigde materialen. Het gedrukt bestek zal ter lezing liggen aan het Provinciaal Gouvernement te Arnhem, te Borculo bij de Wed. Martens en Geelink, te Zutphen bij L. Swartjes, te Vorden bij Meuleman, Meuleman, te Ruurlo bij Horsman, te Lochem bij A.S. Weekenstroo, te Groenlo bij Stottelaar, te Lichtenvoorde bij Wijnveld, te Aalten bij van Eerden. te Winterswijk bij Blumers, te Eibergen bij Harbers, te Neede bij Bonkens, te Delden bij Meijer, te Goor bij Janssen, te Diepenheim bij te Raa. Zullende twee dagen voor de aanbesteding de nodige aanwijzingen worden gedaan in loco en voorts nadere informatie te bekomen bij de Heren Hoofdingenieurs J.H. Ferrand te Arnhem en G.J. Dibbets te Zutphen.
ZEGT HET VOORT!!! In ons archief ontdekte de schrijver van dit artikel nog een rekening, gedateerd 11 Sept. 1845, die was voldaan. Deze luidde als volgt: Ontvangen van de Heer H. Tijdink te Borculo de somma van vijftien guldens, strekkende in voldoening ener overgegeven rekening van het kopiëren der tekening, rectificeren van het bestek enz. van de nieuwe Kerk te Borculo.
Borculo 11 Sept.1845 J.Robbink van Zalingen. Tegen een
zaalhuur van vier gulden vond dus te Borculo op 11 april
De volgende inschrijvers kwamen opdagen:
Uit Borculo: Derk Meilink Bedrag: Fl. 9989,--
Uit Lochem: J.
Biljard “ Fl.
11175,--
Uit Goor: Berend
Meerman “ Fl.
11800,--
Uit Groenlo: J.
Nalis “ Fl.
9500,--
Uit Zutphen: Gerrit Rengelenberg “
Fl. 10437,--
Uit Lochem: M.
Krekel “ Fl.
11185,--
Uit Zelhem: Bart
Netens “ Fl.
7975,--
Het kerkbestuur bestond toen uit: J.F. Vos pastoor, Johannes Brinke.en Jan Hendrik Weelink. Na deze uitslag van de aanbesteding werd vervolgens “opgehangen op Fl. 5000,-- en vervolgens verhoogd met Fl. 25,-- en daarna afgemijnd op Fl. 7600,-- door Bart Netens uit Zelhem. Aan laatstgenoemde werd dan ook de bouw gegund.
Het
bedrag lijkt erg klein, maar we moeten bedenken dat het totale aantal
parochianen, kinderen en ouden van dagen inbegrepen ongeveer 200 bedroeg en dat
er maar weinigen draagkrachtig waren en dat de boeren onder hen het liefst hun
bijdragen in natura gaven. De grote steun is vooral gegeven door Wessel van Eijll,
door de Heer van Dorth en door bedelpreken van pastoor Vos. Op 3 juli 1845 werd
door de aartspriester aan pastoor J. Vos machtiging verleend om in Holland,
Zeeland en Friesland voor de Kerk te collecteren. Pastoor Fornier schrijft
hierover: “Behalve de Rijkssubsidie van Fl. 5.500,-- bij Koninklijk Besluit
toegestaan, werden de bouwkosten hoofdzakelijk geput uit vrijwillige bijdragen
en giften door enige parochianen en Katholieken uit naburige gemeenten, terwijl
pastoor J.Vos voor het zelfde doel geheel Gelderland en de voornaamste plaatsen
van andere provincies heeft afgereisd. Voorzien van aanbevelingsbrieven van de
kerkelijke overheid en buitendien uitnemend geschikt voor zodanige taak, is hij
daarin Gods Zegen naar wens geslaagd. Ik heb weliswaar nimmer het totaalbedrag
kunnen achterhalen, doch er was voldoende dat de parochie niet in schulden is
beland geraakt, hetgeen voor deze kleine gemeenschap tot grote bezwaren
aanleiding zou hebben kunnen geven.
10 juni 1844 werd de eerste steen geleed. Deze steen is op 9 Sept. 1980 teruggevonden onder het Gazon voor de Pastorie halverwege het pad naar de pastorie. Het bleek bij de bouw van de nieuwe kerk van 1883 te zijn gebruikt om een put af te dekken. Opgraver Tonny Fleiszner en Fons Klein Gunnewiek van het aannemersbedrijf Boom. Pastoor Schuttelaar las op de steen de volgende tekst: De eerste steen gelegd door J.Vos pastoor en J.H. Weelink en J. brinke op Platvoet, kerkmeesteren den 10 juni 1844.
Herrijzend Rooms Katholicisme rond 1850
Zo was Borculo, vooral dank zij het stimulerend optreden van Wessel van Eijll, eigenlijk een bevoorrechte plaats. Met nauwelijks 200 parochianen een eigen pastoor en eigen kerkgebouw.
Ruurlo, gesteund door Huize Medler, had sinds 1801 een eigen pastoor en sedert 1804 een bescheiden eigen kerkgelegenheid. Beltrum met veel meer parochianen (ongeveer 500) moest wachten tot 1847 voordat daar een kerk stond en tot 1853 voordat het een zelfstandige parochie was. Wat was hiervan de reden?
Beltrum hoorde parochieel onder Groenlo en de pastoor van Groenlo zag ongaarne ruim 500 parochianen vertrekken. Hij hield het daarom zo lang mogelijk tegen. En toen de kerk in Beltrum er eenmaal stond, was die nog van 1847 tot 1853 bijkapel van de Groenlose parochie.
Ook zien we rond die tijd de houding van de burgerlijke overheid ten aanzien van de katholieken soepeler gaat worden en de achterstelling langzamerhand ongedaan wordt gemaakt. De Franse Revolutie, de opkomst van het liberalisme en de grote invloed van Karel van Hogendorp en Johan Rudolf Thorbecke droegen het hunne er toe bij. Je ziet het ook in de bouw van de kerken. Die van Elden (staat er nog langs de dijk) naar wiens voorbeeld wij moesten bouwen, mocht niet voorzien worden van een toren. Dat was te opvallend. En dat was omstreeks 1837. Onze kerk mocht opgesierd worden met een bescheiden torentje.
Steun ondervonden de katholieken ook van het Koninklijk Huis van Oranje. Koning Willem I nog wat aarzelend, maar Koning Willem II (1840-1849) stond zeer sympathiek tegenover de katholieken. Hij roemde openlijk hun eenheid en burgerlijke betrouwbaarheid. Hij heeft de katholieken recht gedaan zoveel hij kon, hetgeen blijkt uit het volgende: op de dag van zijn inhuldiging schonk hij aan de kloosters het vrije noviciaat terug. Hij erkende het nieuwe Redemptoristenklooster te Wittem. Mgr. van Wijckersloot, professor te Warmond, later tot bisschop gewijd, benoemd hij tot Commandeur in de orde van de Nederlandse Leeuw. Hij verbleef enige tijd in Brabant en raakte daar persoonlijk bevriend met pastoor Zwijsen, die later aartsbisschop van Nederland werd. Hij stond versterking van de Hiërarchie toe, die toen nog missie Hiërarchie was. In Limburg en Brabant, in Indonesië en de West mochten bisschoppen worden aangesteld. Bij de nieuwe Grondwet van 1848 werden zo goed als alle antikatholieke wetten geschrapt.
Herstel der Bisschoppelijke Hierarchie
(1853).
Onder Koning Willem III, met de bekwame minister Thorbecke, viel het Herstel van de Bisschoppelijke Hiërarchie. In 1559 immers was onze kerkelijke organisatie verloren gegaan en had de H.Stoel tenslotte het gebied der Re- publiek in een Hollandse Missie veranderd. We vielen toen rechtstreeks onder de Romeinse Congregatie van de Propaganda Fidei. Aan het hoofd hier in Holland stond een Apostolisch Vicaris, bijgestaan door zeven Aartspriesters. Zo werd onze parochiekerk aan de Steenstraat in 1846 door de Aartspriester M. Terwindt ingewijd. Op 4 maart 1853 werd de Kerkelijke Hiërarchie in ons land hersteld. Nederland werd weer een afzonderlijke Kerkprovincie, ingedeeld in bisdommen, dekenaten en parochies. Grote verdiensten voor het tot stand komen daarvan hadden de apostolisch Vicaris Mgr. Zwijsen, de Apostolische Gezant van Rome Mgr. Delgrado en Minister Thorbecke. Mgr. Zwijsen was een geboren leider met een onverzettelijke wil, een groot verstand en een ruime blik. De man van de Voorzienigheid om deze nieuwe periode een juiste start te verlenen. Als vooraanstaande leken, die daar ook aanmeewerkten kunnen we noemen: Joachim George Le Sage ten Broek, Alberdingh Thijm en Cramer.
In Rome regeerde paus Pius IX. Utrecht, als zetel van St. Willibrord, werd weer Aartsbisdom en verder werden opgericht de bisdommen: Haarlem, Den Bosch, Breda en Roermond. Daarna volgde de oprichting van vele parochies.
De laatste jaren van pastoor J. Vos
Zoals
vermeld, bleef pastoor J. Vos wonen op de Drietelaar en bediende hij van
daaruit de parochie en kerk aan de Steenstraat. Bij goed weer legde hij
dikwijls de afstand Drietelaar Steenstraat te voet af. De bewoners in de buurt
van de Platvoetsdijk spreken nu nog van het Pastoor Vospaadje. Het loopt vanaf
het Jachthuis bij de Leo-Stichting door de velden en de hei naar de
Steenstraat. Daarbij kruiste hij de Platvoetsdijk, de Grolse steeg en het begin
van de Kreunertweg. Zo bleef de nieuw gebouwde pastorie aan de Steenstraat de
eerste tien jaar onbewoond. Van het interieur van de Waterstaatskerk is ons het
volgende bekend: in de boog voor de por- taaldeur bij de ingang van de kerk was
het volgende gedicht aangebracht: Liefde is de grootste deugd, liefster tot de
hemelvreugd. Liefde is de dierste band tussen Vorst en Nederland. Liefde maakt
het dwaze ligt, handelt bloot alleen uit pligt. Liefde doet ook dankbaar zijn voor de gift van groot en klein.
Van het interieur der kerk is helaas geen foto of tekening aanwezig. In ons
archief bevinden zich wel tekeningen van altaren in barokstijl. Deze waren in
die tijd gebruikelijk.
De marmeren doopvont, die nu voor in onze kerk staat, werd
in
Eveneens de kruiswegstaties in onze huidige
kerk, die in 1858 besteld zijn bij F.Stolzenberg in Roermond en waarvan de
lijsten zijn vervaardigd door de Borculose timmerman L. te Molder.
Nog zijn er twee beelden, een Mariabeeld en het
Jozefbeeld, die in onze sacristie op de kast stonden en na de restauratie van
Vòòr 1844 bedeelde de diakonie der N.H. Kerk ook de arme Rooms Katholieken mee in kleding, geld en allerlei bijstand “zonder onderscheid van gezindte”, maar op 16 februari 1843 besloot men de bedeling van Roomse armen per 1 jan. 1844 te doen ophouden. Dit werd aan pastoor J. Vos medegedeeld waarop deze verklaarde dat heel begrijpelijk te vinden. Er werd op deze vergadering ook meegedeeld, dat de pastoor van ‘t Rietelaar de eerste was geweest, die zich aan de gemeenschappelijke bedeling en aan alle verkeer met de commissie van uitdeling heeft onttrokken sedert enkele jaren. Naar alle waarschijnlijkheid zal er een nieuwe katholieke kerk in Borculo verrijzen en mag men de zucht naar proselietenmakerij niet in de hand werken.
Na 27 jaar pastoraat te Borculo verlangde pastoor J.Vos naar een rustiger leven en vroeg hij om ontslag. Dat werd hem eervol verleend per 1 juli 1856. Hij mocht kosteloos op Drietelaar blijven wonen met zijn huishoudster, terwijl hij mocht beschikken over de daar aanwezige kapel met alle liturgische voorwerpen en gewaden. Van rijkswege ontving hij een pensioen van FI.600,- per jaar. Volgens zijn opvolger was pastoor Vos een forse figuur en vlot ter been. Het zag er naar uit dat hij nog vele jaren van zijn pensioen kon genieten. Helaas, het waren er maar drie. Op 3 mei 1959 stond de pastoor op en ging hij zich gereed maken om de H. Mis te lezen. Door een beroerte getroffen stortte hij neer en raakte meteen buiten kennis. De inmiddels gewaarschuwde dokter stond machteloos. Zijn opvolger, pastoor Fornier, diende hem het H.Oliesel toe. Op dezelfde dan, is middags omstreeks 4 uur stierf hij zonder te zijn bijgekomen. Mientje, de huishoudster van pastoor Vos, heeft later gewoond tegenover de kerk. Zij gaf popjes(zakje met geneeskrachtige kruiden) tegen kanker en werd daarom veel bezocht.
De avond voor zijn sterven had hij nog aan zijn huishoudster het voornemen te kennen gegeven binnenkort naar Borculo te gaan om daar de versiering van het Mariabeeld te bekijken. Na de plechtige uitvaart, waarbij de Deken van Zutphen als celebrant optrad en de pastoor van Ruurlo, J. van Langen, een korte maar passende lijkrede hield, werd hij te Beltrum begraven. In Borculo ontbrak nog een R.K.Begraafplaats. Daar zou de opvolger van pastoor Vos voor gaan zorgen.
Pastoraat van pastoor Fornier
Nadat pastoor J. Vos tijdens zijn pastoraat zich had ingezet voor vele materiele voorzieningen, nodig om een gezonde parochiegemeenschap te laten opbloeien, begon zijn opvolger, pastoor E. Fornier, ermee deze gemeenschap samen te binden tot een geloofs- en liefdegemeenschap in gemeenschappelijke vieringen en activiteiten. Op 8 september 1856, feest van Maria Geboorte, werd plechtig de “Broederschap van de levende rozenkrans” opgericht. Nagenoeg alle parochianen gaven zich hiervoor op. Ze werden ingedeeld in groepen van vijftien.
Op 24 juni 1857 werd het Veertigurengebed ingesteld. Er werd tevens bepaald, dat er vanaf dat jaar omstreeks dezelfde datum deze oefening zou plaats vinden. Hiervoor werden gewoonlijk een of twee paters aangetrokken, die gedurende drie of vier dagen met geestelijke oefeningen en preken voor diverse groepen trachtten het geestelijk leven in de parochie een flinke steun te geven. Die datum was geschikt vooral voor de boeren omdat ze viel tussen de zaaitijd en de oogsttijd. Bovendien was het een opvulling voor de lange tijd tussen Pasen en het feest van Maria Hemelvaart. Op 24 nov. 1858 werd met een grote plechtigheid door de deken van Zutphen, R. Huberts, de kruiswegstaties opgericht. Tijdens de plechtigheid hield de broer van pastoor Fornier de predikatie, welke - aldus pastoor E. Fornier - veel indruk maakte en niet licht vergeten zal worden.
Einde 1858 schreef Paus Pius IX een jubileumviering voor. “Om de gelovigen tot boetvaardigheid en vurige gebeden voor de noodwendigheden der Kerk op te wekken”. Aan het deelnemen hieraan waren geestelijke gunsten, aflaten genoemd, verbonden. De sluiting van deze viering viel op de derde zondag van de advent. Na de middag was er een Plechtig Lof. De pastoor van Ruurlo hield een indrukwekkende predikatie. Tot slot zou het Te Deum worden aangeheven. Maar juist op dat moment hoorde men iemand achter in de kerk roepen: “Brand, brand!”, hetgeen niet weinig stoornis en ontsteltenis veroorzaakte. Maar bij nader onderzoek bleek het slechts pure baldadigheid en moedwil van deze of gene te zijn geweest. Het enige dat brandde, waren de kaarsen en het kooltje in het wierookvat.
Om het kerkelijk leven goed te laten verlopen, waren er uiteraard geldmiddelen nodig. Zo verwierf onze parochie soms bij sterfgevallen grond of huizen of een som geld, met daaraan verbonden de verplichting geregeld H. Missen te lezen voor een bepaalde intentie. Zo onderstonden langzamerhand allerlei zo geheten fundaties. Een jaarlijkse vaste bron van inkomsten was de bankenpacht, welke eens per jaar plaats vond en in vier termijnen moest worden voldaan aan de penningmeester van het kerkbestuur. De banken werden gewoon bij opbod verpacht. In ons kleine kerkje bracht het maar weinig op. In 1856 bracht de bankenpacht Fl. 120,-- en 50 jaar later en ons huidige kerkgebouw slechts FI.280,-~
De pastoor genoot zijn inkomen van Misintenties, giften bij bepaalde gelegenheden en gaven in natura. Pastoor en parochie werden in deze kleine geloofsgemeenschap in 1865, slechts bestaande uit 280 personen, gesteund door een jaarlijkse uitkering uit het fonds “Drietelaar”, dank zij de Heer Wessel van Eijll, die dit testamentair had laten vaststellen.
In het jaar 1860 werd ons land getroffen door een ernstige watersnood. De dijk langs de Waal begaf het in het Land van Maas en Waal ter hoogte van het plaatsje Leeuwen. Er waren vele slachtoffers. Daarom werd op last van onze Aartsbisschop Mgr.Zwijsen in alle kerken van ons bisdom een bijzondere collecte gehouden.
In 1861 werd de Broederschap van de St. Pieterspenning opgericht. De Paus, die de laatste kerkelijke bezittingen in de strijd tegen de vijanden van de Kerkelijke Staat zag wegkwijnen, zat dringend verlegen om steun uit de rest van de wereld. Zo ontstond de Broederschap van de St. Pieterspenning, waarvan nu nog is overgebleven een jaarlijkse afdracht door alle parochies aan de Kerk van Rome.
Op 22 februari 1867 heeft de Heer van Dorth tot Medler met
goedkeuring van de Aartsbisschop uit het fonds “Drietelaar” mogen opnemen Fl.
500,-- om daarmee een zilveren monstrans te kopen in Roermond bij de firma
Stolzenberg. Op 15 aug. 1868 is deze voor het eerst gebruikt. In
In 1858 overleed kerkmeester J.H. Weelink en werd opgevolgd door G.J. Weelink. Het kerkbestuur bestond toen uit pastoor E. Fornier, voorzitter, en de kerkmeesters G.J. Weelink en J.D. Huinink. In 1863 werd bepaald, dat iedere zondag aan het einde van de Hoogmis zou worden gebeden voor de Koning. Dat gebed kon ook worden gezongen. Het begon met de woorden: Domine salvum fac Regem nostrum (voor de koningin: salvam fac Reginam nostram) en dat zal sommige muziekliefhebbers bekend in de oren klinken. Menig zangkoor heeft een meerstemmige uitvoering van de aanhef van dit gebed op het repertoire staan en bij jubilea of andere feesten van ons Vorstenhuis voerden ze dit uit. De vertaling hiervan luidt: Heer bescherm onze Koning (in) en verhoor ons op de dag, dat wij U aanroepen”. Bij de liturgievernieuwing in de zestiger jaren van deze eeuw is dit gebruik helaas weer weggevallen.
In 1864 werd bepaald, dat als regel bij uitvaarten van gelovigen het lijk in de kerk moest worden opgebaard. Ook nu nog bestaat dit gebruik. Dit gaf aanvankelijk moeilijkheden, omdat in sommige gemeenten het verboden was lijken in de kerk te plaatsen. Die moeilijkheid werd opgelost door het plaatsen van een katafalk. Onder een katafalk verstaat men een loze stellage van houten latten, waarover een lijkkleed was uitgespreid. Rondom de katafalk werd dan aan het eind van de Mis de absoute gehouden, een korte plechtigheid rondom de baar, waarbij wordt gebeden om vergeving voor het kwaad. Daar het verbod inmiddels is opgeheven is ook de katafalk van het liturgisch toneel verdwenen.
In de nacht van 27 op 28 augustus 1864 werd in de kerk ingebroken. Via een stukgeslagen raam kwam men binnen. De gekraakte busjes bevatten slechts weinige losse centen en ongetwijfeld zijn de inbrekers teleurgesteld huiswaarts gekeerd. Het “arbeidsloon” was er nog niet uitgekomen. Ze hebben dan ook onze waterstaatskerk verder met rust gelaten.
Op een bijeenkomst van pastoors, samen met Deken R. Huberts van Zutphen werd namens de Bisschop meegedeeld dat het “stiptelijk” verboden was petroleum in plaats van olie te gebruiken in de godslamp.
Een Katholieke Begraafplaats (1871)
Het is steeds, vooral in het verleden de wens geweest van gelovige Katholieken, eens begraven te worden in “gewijde aarde”. Men hoopte eenmaal bij het Laatste Oordeel aldaar lichamelijk te verrijzen en de Heer tegemoet te gaan. Zo kent tegenwoordig ieder stad en dorp naast een Algemene Begraafplaats een Katholieke Begraafplaats. En zo begrijpen we dat ook het kerkbestuur van Borculo verlangde een eigen begraafplaats op te richten. Met verlof van de bisschop werd daartoe eerst de benodigde grond gekocht. De grond grensde aan de pastorietuin. Men slaagde in 1863 erin deze grond te kopen van de weduwe te Grotenhuis.
Op 25 mei 1870 kreeg het kerkbestuur toestemming van de gemeente Borculo om aldaar een kerkhof in te richten. Tenslotte ging er een verzoek naar de aartsbisschop om de plechtige wijding van het kerkhof te verrichten op dinsdag na Beloken Pasen, 18 april 1871. De bisschop antwoordde dat pastoor Fornier door hem gemachtigd. de plechtigheid mocht verrichten, en aldus geschiedde op de genoemde datum. Het begon met een plechtige H. Mis, opgedragen door pastoor Fornier, geassisteerd door pastoors uit de omgeving. Pastoor P. van den Hurk uit Eibergen hield een boeiende predikatie over de betekenis van een eigen gewijd stuk grond, waar onze dierbaren en wijzelf eens zouden worden neergelegd, wachtend op de komst van de verrezen Heer.
Na de Eucharistieviering ging pastoor Fornier, vergezeld van de heren pastoors, al zegenend over het terrein van het nieuwe kerkhof. Op het terrein was een ijzeren kruis opgericht, tijdelijk geleend van het kerkbestuur van Vorden door bemiddeling van pastoor J.de Bruin aldaar. Het gekochte terrein was groot: 566 ca (Kosten: Fl. 600,--). Daarvan werd niet alles, maar ong. 330 ca in gebruik genomen en ingezegend. Dit terrein was in de winter 1870/71 opgehoogd met zand uit 1698 karren gegraven uit een bouwakker aan de grindweg naar Ruurlo tegenover de “Sloofhutte” behorende aan B.de Kluver. Thans in de buurt van no. 22 (Ketterink) en no. 24 (Brinke). 170 Karren werden door voerlui gebracht á 15 ct per kar. De rest gratis: J. Huinink 194; te Bogt(Leerink) 192; Walterbos (Dievelaar) 178; Th.Drietelaar 169; G. Weelink 158; ed.Nijhof (Haverkorst) 158; Twelman 136; J. Brinke (Platvoet) 128; G. Pelgrim 118; W. Honing (Scherpenberg) 26; Steelkamp 19; Bekkenutte 15; Huikert 14; Bakker/ Hamer 12; J.Stoer 2. Verder werd op het kerkhof zelf gearbeid door de parochianen: A. te Maarse, G.Sieverink, H.Tijdink, Th.Drietelaar, H. te Molder, A. van Doorn en Gradus Emaus. Op èèn na allemaal parochianen.
Op maandag 6 jan. 1873 na de H.Mis van Driekoningen,
vertrok een merkwaardige stoet vanuit de stad Borculo. Voorop, getrokken door
twee stevige knollen, de lange wagen van J. Brinke (Platvoet). Daarachter,
getrokken door een paard de wagens van J. Huinink en G.Weelink. Ze trokken over
Laren naar de stad Deventer. Ze vertrokken om 9 uur, In de loop van de dag
kwamen ze tenslotte te Deventer aan. Daar werden de paarden gestald en zochten
de heren voor henzelf een goed onderkomen. De volgende morgen werd een zware
last opgeladen. J. Brinke kreeg uiteraard de zwaarste last nl. een groot
gietijzeren kruis met een groot corpus. Het kruis was gegoten naar een tekening
van architect G. te Riele te Deventer en is een kopie van een oud kruis in de
R.K. kerk te Deventer, een houten beeld, door kunstkenners zeer gewaardeerd.
Dit beeld was namelijk eerst gegoten voor het R.K. Kerkhof te Deventer. Het
beeld was gegoten bij de ijzergieterij J.L. Nering Bogel aldaar. Daaraan werd
toegevoegd: een mand met stevige touwen. J. Huinink vervoerde de twee grote
treden van het voetstuk en een kist met 22 grafpaaltjes van Bentheimersteen. G.
Weelink vervoerde zes treden van het voetstuk en de plintstukken. Alles tezamen
Op woensdag werden de wagens afgeladen door de Gebr. Herman
en Hendrik Tijdink met hun knechten Willem Schepers en Jan Jansen. De Gebr.
Hendrik, Antoon en Gert Garsen, Willem Koster, L. te Molder en zijn arbeider.
Om èèn uur begonnen G. Siemens en diens knecht met het metselwerk. Door het
voortdurend zachte weer vorderden zij daarmee zo snel, dat reeds donderdagmiddag
kon worden begonnen met het oprichten van het fraaie kruis. Toen voegde ook
H.J. te Molder zich bij de metselaars zodat op zaterdag 11 jan. het schone werk
was voltooid. Ook vandaag kunnen we op ons kerkhof dit fraaie kruis bewonderen.
Aan de kruisvoet zijn 2334 merendeels hard metselstenen verbruikt uit de
fabriek van de Heer S.ten Bokkel Huinink te Neede. Zonder te rekenen een
anderhalf steens voormuurtje van een eventueel aan te leggen grafkelder
Kerkhofarchief
In ons kerkhofarchief zien we dat de 1e begraving
plaats vond op 10 mei
Bij het kruis ligt het priestergraf dat nu een gemeentelijk
monument is. Als 1e priester werd begraven, pastoor Fornier, die na
38 jaar pastoor over onze parochie geweest te zijn begraven is op 25 november
1895. Ook het graf van zijn later overleden zus is een gemeentelijk monument.
Zij is begraven op 23 april 1898 en ligt wat verder op naast het priestergraf.
Later is ook in het priestergraf begraven, pastoor Kroot,
hij overleed in 1947, en zijn naam is ook op het grafsteen te vinden.
In 1991 is emeritus pastoor Schuttelaar overleden en zijn
graf ligt nu naast het priestergraf.
Het archief werd tot 1900 elk jaar persoonlijk ondertekent
door de burgemeester van Borculo. Als eerste zien we de naam Burgemeester
Immink staan in 1871 en als tweede later in 1887 de naam Burgemeester de
Tourton Bruyn, waar ook een straat is naar vernoemd. Vanaf 1901 werd het
slechts afgestempeld en af en toe van handtekening voorzien.
Oprichting van een noodkerk (1879)
In de jaren rond 1870 begon onze Waterstaatskerk steeds meer tekenen van verval te tonen.Pastoor Fornier en het kerkbestuur kwamen tenslotte tot de overtuiging dat er maar èèn goede oplossing was: overgaan tot volledige nieuwbouw! En dat betekende weer dat de oude kerk moest worden afgebroken. Daar zijn heel wat kosten en moeite mee gemoeid en zo’n ingrijpende maatregel mag men dan ook niet nemen zonder toestemming en instemming van de Aartsbisschop en zijn deskundige assistenten.
Op 27 augustus kwamen de vereiste toestemmingen binnen en kon een aanvang worden gemaakt met de bouw van een tijdelijk onderkomen: de ‘Noodkerk’. Deze werd geplaatst aan de overkant van de Steenstraat recht tegenover de huidige kerk. Kosten bouw der noodkerk, steen en gelegd met pannen f 800.-
Op 19 Oktober 1879 werd de noodkerk ingezegend door Deken van Oppenraaij, deken van Zutphen. Daarna begon de afbraak van de oude kerk, welke helaas èèn slachtoffer heeft geëist. Op 15 december 1879 kwam de jonge metselaar Jan Nijland bij de afbraak ten val. Hij verwondde zich aan het hoofd, werd in ernstige toestand naar huis gebracht, waar hij nog dezelfde avond overleed. Hij was ongehuwd en zijn ouders waren eerder overleden. Bij zijn begrafenis op het algemene kerkhof was ook het kerkbestuur aanwezig.
In 1881 was pastoor Fornier 25 jaar pastoor van Borculo. Buiten zijn weten hadden de parochianen geld ingezameld en op de bewuste dag ontmoette hij bij de ingang van de noodkerk om 7 uur in de morgen een aantal bloemenstrooiende bruidjes, die hem binnenleidden in de noodkerk, eveneens met vlaggen versierd.
De H.Mis werd begeleid door zang van het koor en afgesloten met een plechtig ‘Te Deum’. Daarna werd de jubilaris evenals bij de aanvang nu ook op weg naar huis begeleid door bruidjes en kinderen, die hem geschenken aanboden. Daarna werd namens de parochie de ingezamelde geldsom aangeboden. Deze bedroeg f 139,55. De pastoor dankte voor dit alles en zegde toe dat voor het geld een mooi nieuw altaarmissaal zou worden aangeschaft.
De Tweede Kerkbouw (1882).
Op 7 April 1879 werd machtiging verleend om f.4000.-in ontvangst te mogen nemen van Baron van Dordt tot Meddeler, dat was toegezegd voor de herbouw der kerk.
Op 27 augustus 1879 werd machtiging verkregen om een nieuwe kerk en pastorie te bouwen. Om eerst een noodkerk te bouwen en daarna de kerk en pastorie af te breken, en dat de pastoor zolang in de woning tegenover de kerk mag gaan wonen. Voorts om de noodkerk in te zegenen, de nieuwe kerk en pastorie aan te bestedende fundamenten te leggen en een afzonderlijke rekening te houden van ontvangsten en uitgaven voor de bouw der kerk. Begonnen werd met het leggen der fundamenten.
Op 22 April 1880 was de aanbesteding van de bouw der kerk en pastorie. Inschrijvers waren:
C.v. Schaik te Utrecht voor f. 31460,- , én A.A. v. Dommelen te Utrecht voor f. 32314,-. Architect was Alfred Tepe.
Op 18 april 1882 eerste steen gelegd door pastoor Fornier met assistentie van Deken J.van Oppenraaij uit Zuthpen. Op 29 November 1882 werd een gesoldeerde loden koker, waarin een op perkament geschreven document door Deken van Oppenraaij en pastoor Pornier ingemetseld. , waarop het volgende staat te lezen: (vertaald uit het Latijn): “In het jaar des Heren 1882 op 18 april, onder het Pontificaat van Leo de Dertiende, door Gods genade Paus, onder de regering van Koning Willem III, Koning der Nederlanden, na van de Aartsbisschop Andreas Ignatius Schaepman toestemming te hebben gekregen op 7 april jl., in een schrijven aan pastoor Eugenius Fornier, die hierom een aanvraag indiende, is voor de nieuwe in aanbouw zijnde kerk van Borculo de eerste steen gezegend en gelegd door Joannes Mattheus van Oppenraaij, pastoor en deken van Zutphen, in tegenwoordigheid van Joannes de Bruin, pastoor te Vorden, Joannes van Langen, pastoor van Ruurlo, Gerardus Joannes Weelink en Joannes Lambertus Huinink, kerkmeesters van de parochie, en Antonius Bernardus Te Maarse en Henricus Walterbosch van het Armbestuur.
De loden koker ligt achter den gelegden eersten steen, welke is gemetseld in het priesterkoor, daar waar de zijmuren der kerk achter het altaar bij elkaar komen, op voorzijde ervan een Kruisje met het getal 1882. Meer dan tachtig jaar later in 1968 vonden we bij de restauratie en vernieuwing van het interieur van ons kerkgebouw deze oorkonde nog ongeschonden terug en konden we daarvan een fotokopie van maken. De genoemde eerste steen werd toen verplaatst naar de zijkant voor in de kerk zodat hij nu voor iedereen zichtbaar is. Op 13 Mei 1883 vind de inzegening en in gebruikneming der nieuwe kerk. Kerk en pastorie worden verzekerd voor f 35000.-
Foto
: oude ansichtkaart vermoedelijk gemaakt na 1915 vanaf de grond waarop in 1921 de
St. Jorisschool werd gebouwd . De Serre is in 1915 er aangebouwd.
Het was Joseph Alberding Thym, die zijn geloofsgenoten opriep:”God te dienen in schoonheid” en er waren bekwame bouwmeesters als Cuypers en Tepe die beginselen van de ‘gothiek’ aanpasten aan de nieuwe tijd. Ze deden dat in prachtige kerken en bouwwerken van die tijd, zoals het Rijksmuseum en Centraal station te Amsterdam, de Vituskerk te Hilversum, de St.Willibrordus kerk te Utrecht. In vergelijking met Pierre Cuypers, die fantasierijker en speelser met het materiaal omging, was de stijl van Alfred Tepe soberder, maar degelijker.
Toen in Borculo een nieuw Godshuis moest gebouwd worden viel
daarom de keuze wat betrof Architect op Alfred Tepe. Architect Alfred Tepe
ontwierp in Nederland ongeveer 70 kerken waaronder de H. Hart en H.
Gregoriuskerk te Bredevoort (1876), de St. Martinuskerk te Baak (1891), de Maria tenhemelopneming kerk te Heeten
(1892) en de St. Pancratiuskerk te ’s Heerenberg (1897),
Dat het Kerkbestuur destijds een goede keus heeft
gedaan is nu reeds in de eerste eeuw van het bestaan van onze kerk bewezen.
Toen na ongeveer 50 jaar in 1925 een hevige storm raasde over onze stad,
verloor ons kerkgebouw wel haar dakpannen, torenspits en wijzerplaat, maar het gebouw
bleef goed in elkaar zitten en kon in de oude staat worden hersteld. Later in
de zestiger jaren dreigde er weer
afbraak omdat de ruimte te klein werd voor het grote aantal kerkbezoekers in de
weekeinden. Net op tijd kwamen de liturgische vernieuwingen en de toestemming
ook op zaterdagavond de verplichte vieringen te mogen houden.
Sommige zaken werden overgenomen van de afgebroken kerk, o.a. de mooie marmeren doopvont. De schilderijen van de kruisweg en het materiaal voor de liturgische vieringen. Het aantal katholieken in Borculo van die tijd kon zich zwaar bevoorrecht voelen, want het totaal aantal bedroeg slechts 236 personen, waarvan 182 communicanten. Dank en hulde aan de Heer Wessel van Eyll en de pastoors Vos en Pornier en de Kerkbesturen van die tijd.
Feestelijke Inwijding (1884)
Op 13 mei, het was de Eerste Pinksterdag van dat jaar, konden de katholieken van Borculo, na drie jaar verblijf in de ‘noodkerk’, voor het eerst hun fraaie nieuwe kerkgebouw betreden. Met toestemming van de bisschop wijdde pastoor Fornier het kerkgebouw voorlopig in. Later zou de bisschop zelf de plechtige kerkconsecratie verrichten. In zijn preek onderstreepte pastoor Fornier de gevoelens van dankbaarheid, eerbied en godsvrucht, die in de parochianen en hemzelf omgingen en hij eindigde met de hartewens dat dit Godshuis nog vele jaren dienstbaar mocht zijn aan de aanbidding en verheerlijking van God en aan het heil van vele gelovigen.
En vandaag, meer dan honderd jaar later spreken wij nog diezelfde wens uit. Op 2 maart 1884 werden in de nieuwe kerk de kruiswegstaties wederom aangebracht en ingezegend.
Rond 8 september 1884 werd met een Triduum (driedaagse Oefening) het feest gevierd van Maria Geboorte. Dit had als aanleiding het feit dat volgens Overlevering dit de 19-honderste verjaardag was van de Moeder van Jezus. Op 10 september 1884 ontving pastoor Fornier post van het aartsbisdom, maar de enveloppe was heel wat dikker dan gewoonlijk; het was een schrijven van de secretaris van de Aartsbisschop , de zeereerwaarde Heer Henricus van de Wetering (de latere Aartsbisschop) namens mgr.Petrus Matthias Snickers van Utrecht met de mededeling dat op 24 september a.s. Monseigneur de kerk en het altaar te Borculo plechtig wilde consacreren. Daags tevoren zou hij de kerk te Ruurlo consacreren en vandaar tegen de avond zich naar Borculo begeven geven.Verder bevatte de brief allerlei adviezen over de benodigdheden en de assistentie bij de aanstaande Kerkconsecratie.
Nog geen drie weken later was het dus zover! Heel Borculo was uitgelopen. Voor het eerst sinds de Reformatie mochten we hier een Aartsbisschop van Utrecht welkom heten en hoe! De Hoogwelgeboren Freule van Heeckeren van Huize Ruurlo had hem haar galarijtuig ter beschikking gesteld. Van Ruurlo uit vertrok monseigneur na de middag om vijf uur en omstreeks half zes kwam de stoet bij de Steenstraat aan. Secretaris van de Wetering, Deken van Oppenraaij en pastoor Fornier bevonden zich eveneens in het fraaie galarijtuig. Aangekomen in Borculo werd onze Aartsbisschop en zijn gezelschap ontvangen door een grote menigte parochianen en andere nieuwsgierige toeschouwers. Voorafgegaan door een stoet van bruidjes begaven zij zich langs een fraai versierde toegangsweg naar de pastorie. Daar zullen ze de avond niet lang gemaakt hebben, want er wachtte hun de volgende dag een langdurige zware taak.
De volgende morgen: woensdag 24 september 1884, om 7 uur, stond de Aartsbisschop samen niet de deken, de pastoor en ongeveer zeven buurtheren klaar om de plechtigheid te beginnen.
De eerste drie uren werden besteed aan de wijding van het kerkgebouw en hierbij waren nog geen gelovigen aanwezig. Het begon met de besprenkeling van de buitenmuren tijdens een herhaalde processie om het gebouw heen. Daarna binnen de kerk. Midden in de kerk was een grote open plaats.gemaakt waarop met as een grote X (=: Christus) was getekend. Met de punt van zijn staf bracht de Bisschop op de lijnen van de X, het grieks en latijnse alfabet aan als teken van ‘in bezit nemen’. Onder gezangen en gebeden werden daarna de heilige relieken in processie naar het altaar gebracht en daar in de altaarsteen neergelaten. Het altaar werd daarna met H.Oliën gezalfd. En dat zelfde gebeurde ook op twaalf plaatsen, waar een kruis, verlicht door een kaars, was aangebracht. Deze worden meestal ‘apostelkruisjes genoemd wegens het aantal 12. U kunt ze nu nog duidelijk zien. Ik vertel u dit omdat we hier te maken hebben met een eeuwen oude liturgie, die reeds bestond in de zestiende eeuw, toen de kerk op het Muraltplein werd geconsacreerd door de bisschop van Munster. Daar kunt u voor in de kerk links nog èèn kruisje op de muur zien. Na de zegening van het Altaartoebehoren (kandelaars - kruis - dwalen) - het was inmiddels tien uur geworden - kon, samen met de binnengekomen parochianen de plechtige Pontificale Hoogmis beginnen. Deze werd begeleid door de zang van ons Parochiekoor onder leiding van de heer A.B.te Maarse, dat veel waardering oogstte en nog indrukwekkender door een vurige en boeiende predikatie van kapelaan J.Nagels uit Zutphen. Als tekst gebruikte hij de woorden van het boek Genesis 28,17: ‘Ontzagwekkend is deze plaats, zij is het huis van God en de poort van de hemel’.
Na de preek werd de Mis op Pontificale wijze voortgezet. Assistenten aan het altaar waren deken van Oppenraaij (Presbyter assistens) pastoor de Bruin (Vorden) en J.van Langen (Ruurlo) diaken, en subdiaken aan het altaar. Pastoor E. Fornier en secretaris Y.d.Wetering: troondiakens, Pastoor L.Dobbelman (Hengelo G.) en Kapelaan C.Nieuveld (Groenlo) cantores. De overige priesters verzorgden de wierook, de staf en mijter, het boek en het kruis. Het was over twaalven toen de plechtigheid voltooid was. Daarna was er een rustpauze en diner aan de pastorie en goed vier uur stond er weer een galarijtuig klaar, ditmaal van de freule van Dorth tot Medler van Huize Wientjesvoorde, en uitgewuifd door talrijke toeschouwers, verlieten Mgr.Snickers, deken van Oppenraaij en pastoor van Langen van Ruurlo, Borculo, richting Ruurlo, om vandaar de reis voort te zetten per Spoor via Zutphen naar Utrecht.
In de avond van die dag om zes uur, was de kerk weer goed gevuld met gelovigen. Ook het zangkoor was goed vertegenwoordigd. Er werd gezongen en gebeden, er werd een kaarsenprocessie gehouden ter ere van Maria, onze Patrones en de Plechtigheid werd besloten met de zegen met het Allerheiligste Tegen acht uur verliet men het fraaie nieuwe kerkgebouw zeer voldaan over de mooie plechtigheden van die dag.
Er schijnt aanvankelijk een tijdelijke vloer in de kerk te zijn aangebracht, want we lezen dat de eigenlijke bevloering van de kerk eerst plaats vond op 26 mei 1885 en de daarop volgende dagen. Ze bestond uit wit en zwart marmeren platen vòòr in de kerk en op het middenpad en de zijpaden escauzijnse blauwe hardstenen platen. De laatsten ziet u nu nog liggen in de zijpaden en gedeeltelijk achterin de kerk. Het materiaal werd aangevoerd per trein en lag tenslotte klaar op het station te Ruurlo. Daar verleenden wederom de parochianen hand- en spandiensten om deze bepaald niet lichtgewichtige stoffen te vervoeren naar ons kerkgebouw. Paarden en wagens waren van G. Weelink en H. Walterbosch. Verder traden op als helpers A. te Maarse, J. Suters, M. Huitink en H. Lammers. Uit Arnhem kwamen van de firma L. Hasselbach twee steenhouwers, nl. Henricus van Megen en Jan Lankhorst. Op 27 juni, daags voor het 40-urengebed was ook dit karwei voltooid.
Vernieuwingen binnen het kerkgebouw
Zoals het gaat met iedereen die een nieuw huis betrekt, zo ging het ook met ons nieuw kerkgebouw; ook van binnen vroeg het om nieuwe aangepaste voorzieningen.
Reeds in 1844 schonk de Heer Walterbosch aan de kerk een Godslamp. Deze was zodanig gemaakt dat ze met een gelijksoortige kon hangen onder de triomfbalk, die in bestelling was en later priesterkoor en schip van de kerk zou scheiden. In 1885 werd de definitieve vloerbedekking gelegd. Daarover spraken we reeds in het vorige hoofdstuk. In 1886 schonk deken J. van Oppenraaij uit Zutphen aan onze kerk een fraai gesmeed ijzeren hek, dat diende ter afsluiting van de Doopkapel. Deze bevond zich destijds achter in de kerk op de plaats waar nu de verwarmingsinstallatie staat. Deze verwarming verving in 1967 de beide oliekachels die op hun beurt de oude kolenkachels vervingen. Dit ging ten koste van het fraaie hek, dat nu voorlopig is opgeslagen in de bijgebouwen van de kerk.
Het fraaie hek, de godslamp, twee lichtkronen in de kerk, het klokkenstoeltje van de klok boven de pastorie en de twee ijzergesmede standaarden waren allen het werk van de heer Smit uit Utrecht.
In maart 1887 werd de kerk inwendig verfraaid met gebrandschilderde ramen in het priesterkoor. Zij stellen het volgende voor: het offer van Abraham (voorafbeelding van het Kruisoffer). Van de kerk uit gezien links het offer van brood en wijn van Melchisedech (voorafbeelding van het misoffer) en rechts De Mannaregen (voorafbeelding van de H.Communie).
Deze ramen werden vervaardigd door de glazenier J.Geuer te Utrecht en zijn meesterknecht N. Pietersen. De heer N. Pietersen zou nog later in 1890 het fraaie raam achter het Maria-altaar maken, voorstellende het bezoek van Maria aan haar nicht Elisabeth.
De opbouw van het hoogaltaar en de zij-altaren waren het werk van de bekende Utrechtse beeldhouwer W.Mengelberg. Hij maakte later ook de triomfbalk met schilden en beelden. Bij de inwendige vernieuwing in 1968 verdween deze balk.
Twee
van de schilden hangen nu aan de balustrade van het koor.
Het Corpus van het kruis hangt nu achter in de kerk. In plaatsen waar nog geen katholieke scholen
waren opgericht, werd aan de jeugd geloofsonderricht gegeven in zaaltjes binnen
het kerkgebouw of dicht in de nabijheid van het kerkgebouw. Ze werden
‘catechismuskamer’ genoemd. Daar hier de katholieke school ontbrak werd
besloten tot het bouwen van zo’n lokaaltje in de stijl van de kerk. De opzichter
van architect Tepe, de Heer J.van Kesteren uit Utrecht was de ontwerper en de
kosten werden begroot op f 2194,63 met
uitsluiting van de kosten van het ophogen van het bouwterrein en de omgelegen
gronden. Wederom waren het de eigen parochianen die materiaal en mankracht ter
beschikking stelden om de graafwerkzaamheden te verrichten en met hun wagens en
karren het benodigde nieuwe zand aan te voeren. Het werd aangevoerd, deels van
de ‘Deugenweerd’ en deels van de ‘Drostenburg’. Alles bij elkaar werden vijfhonderd
karren zuiver zand aangevoerd door de volgende parochianen: H.Walterbosch G.Weelink - Wed.ter Bogt - J.Huinink -
J.Dibbelink - G.Pelgrum - G.Brinke - Theodoor Drietelaar - G.Sassen op Leurkert
- J.Harbers op Havikhorst. In het jaar 1887 werd de vaste bodem uitgegraven en
zuiver zand ingebracht Daarna werd het gebouwtje accuraat volgens de tekening,
met sterke metselspecie gefundeerd en opgetrokken met als enige metselaar H.
Lammers, met als opperman J.Soeters en de timmerlieden Hendrik Jan te Molder -
Lambertus te Molder en Johan Hoffman.
Zo werd in het jaar
1888 op zorgvuldige wijze het gebouwtje opgetrokken en afgeleverd, dat nu voor
ons allen bekend staat als het K.J.gebouw,
Laatste dagen van Pastoor Fornier
Bijna veertig jaren was pastoor Fornier de 'Goede Herder' van Borculo geweest, toen zijn levenseinde daar was. Het was een kleine gemeenschap van ongeveer driehonderd personen, die zich staande moest houden in een overwegend andersdenkende omgeving.
De 'schuilkerken-mentaliteit' moest worden afgelegd en een gezond zelfbewustheid en vrijmoedig naar buitentreden kon worden beoefend. Landelijk werden de katholieken wakker geschud door de Aartsbisschop Zwijsen, Alberding Thijm, van Heulekom en de geweldenaar Herman Schaepman, die het zelfbewustzijn er in hamerde met zulk geweld dat op zekere dag onder zijn stevige vuist de lezenaar doormidden brak. Men leerde toen het lied:
'Wij dragen ons rijke geloof als een Zon, gaan veilig en Vast door de tijden! En het eindigde met de oproep: 'Laat stralen die gloed!' m.a.w.: Katholieken, laat je zien!
Dat kon natuurlijk hier niet zo gauw, maar wel heeft de goede herder Fornier er alles aan gedaan om de weg vrij te maken voor een grotere zelfbewuste en overtuigende groep parochianen. Door geestelijke oefeningen en een goede gebedscultuur op de eerste plaats en door een forse materiele bijdragen zorgde hij voor een prachtig kerkgebouw met fraaie liturgische voorzieningen en mogelijkheden voor de toekomst en onderwijs en culturele ontwikkeling van de hopelijk groeiende gemeenschap. Twee hartewensen gingen nog niet in vervulling: de wens van onze grote weldoener Wessel v. Eyll en dus ook van Fornier: dat het bisdom zou zorgen voor een katholieke instelling op de omvangrijke terreinen van de 'Drietelaar'. Om het proces te verhaasten liet pastoor Fornier nog een grote som geld na voor dit doel. En verderop zullen we zien dat deze hartewens in vervulling zou gaan. Een andere wens was: een kleine grenscorrectie, waardoor parochianen die destijds onder de parochie Ruurlo hoorden, maar zo dicht bij Borculo woonden, dat ze daar hun kinderen op school deden en zondags naar de kerk gingen, nu zouden gaan horen onder de parochie Borculo, zodat ze daar konden worden gedoopt en konden trouwen; maar het ging niet door wegens verzet van de Ruurlose pastoor en èèn parochiaan. Eerst in 1969 vond na overleg, met goedkeuring van pastoors, beide kerkbesturen, parochianen en het bisdom, de gewenste correctie plaats.
Intussen voelde pastoor Fornier blijkbaar dat zijn levensavond naderde. In juli 1895 kocht hij een stuk land 'De Haar' geheten, liggend bij de Erve 'Leerink'. Het land werd verpacht in vier percelen en verpacht aan de land bouwers: Willem ten Bras, Hendrik ten Bras, Hendrik Walterbosch en Hendrik Oolthuis.
Eerder had hij een woning gekocht aan de Steenstraat, thans no. 19. Later zou dat een onderwijzerswoning worden. Later bleek dat uit de opbrengsten van die grond en dat huis fundatie Missen moesten worden gelezen voor zijn zielerust en die van zijn zusters Aldegonda en Agatha. Op 20 november 1895 stierf pastoor Eugenius Fornier, 76 jaar oud. Een maand daarvoor zat hij nog een kerkbestuursvergadering voor, waarin de begroting van de kerk en Armbestuur werden opgemaakt en goed gekeurd voor het jaar 1896. Geduldig aanvaardde hij de pijnen en lasten van de toenemende ziekte en hij stierf vol overgave aan Gods vaderlijke voorzienigheid. Op èèn jaar na had hij 40 jaar in dienst gestaan van het geestelijk en tijdelijk welzijn van de jonge parochie Borculo. Wij zijn hem veel dank verschuldigd en we vertrouwen er vast op dat de hemelse Vader hem en die andere grote weldoener Wessel van Eyll rijkelijk zal hebben beloond.
Op ons kerkhof, aan de voet van het kruis vindt u zijn graf en daarnaast ook de graven van zijn zusters Agatha uit Groenlo en Aldegonda, die vermoedelijk bij hem op de pastorie woonde.
Als opvolger van pastoor Fornier werd door de bisschop benoemd pastoor J.N.v.Nap, die samen met de kerkmeesters J.Weelink en H.Oolthuis de parochie zou gaan besturen. Zijn naam en latere benoeming doen vermoeden dat hij van geboorte afkomstig was uit de provincie Groningen.
Pastoor J.
van der Nap (1896-1906)
Je zou kunnen zeggen: pastoor van der Nap kwam in een 'gespreid bedje'. Dat is maar gedeeltelijk waar. Zorg om de
gebouwen was er niet meer, maar wel de zorg voor de kleine groep gelovigen, die zich bevond tegenover een grote
overmacht van 'andersdenkenden'.
In die tijd waren de tegenstellingen groter dan nu. Nog te vers in het geheugen leefden de herinneringen bij de katholieken aan de gehate plakkaten en verboden. En bij de protestanten in Borculo aan het ruwe optreden van de legers van Bernhard van Galen, bisschop van Munster. We stonden met de protestanten meer in een strijdhouding dan in een houding van oecumene, die we tegenwoordig kennen. Wederkerig was het zo, dat je als kleine minderheid weinig had in te brengen in overwegend Prot. of Kath. plaatsen. In Borculo was er voorlopig nog geen katholieke school, zodat de kinderen hun eerste onderwijs genoten aan de 'Openbare school'. Buiten schooltijd werd dan het godsdienstig onderricht in de catechismus in het lokaaltje bij de kerk gegeven.
In september 1896 wordt besloten de kronen voor de verlichting in de kerk boven het middenpad te verwijderen, daar ze het gezicht naar voren belemmerden. Er werden aan de zijkanten lampen aan de pilaren aangebracht. Bij storm en regen heeft vooral de westkant van de pastorie veel te lijden aan muren en ramen; daarom werd besloten aan die kant een veranda aan te bouwen.
Bovendien werd er een Amerikaans orgeltje aangeschaft voor de begeleiding van de zang in de Liturgie. In 1897 regelt de notaris J.H. Wijers de huur van het huis tegenover de kerk. De eerste huurster, de wed. Derksen, verlaat het pand en de nieuwe bewoonster heet mevr. de wed. de Heus. De bouwgrond achter het huis wordt verhuurd aan de heer Bannink.
In febr. 1898 moet H.Oolthuis aftreden als kerkmeester, maar is herkiesbaar hetgeen ook geschied. Mede-kandidaat bij de verkiezing was de heer G. Pelgrum.
In oktober wordt door de heer Camille Esser te Weert de monstrans gerenoveerd en verfraaid.
Op 10 november 1898 gebeurt het: enkele wagens, getrokken door 1 PK, trokken door de straten van Borculo richting RIETLERHOEVE. Op de wagens 9 Broeders en 45 kinderen; en zo werd de Leostichting Borculo geboren!
Op 27 juni 1906 wordt Pastoor Nap werd verplaatst naar Bedum (Gr.) . Pastoor Dillman wordt opvolger.
Pastoor Dillman (1906-1915)
In deze periode valt er weinig te melden. In ons notulenboek staat weinig vermeld. Wat dat betreft was pastoor Dillman geen echte schrijver. Wel lezen we enkele feiten: Op 17 november 1910 werd machtiging verkregen tot aanschaffen van een deugdelijk uurwerk van Fa. v.d. Kerkhof te Aarle-Rixtel voor f 850,--. Op 15 juni 1913 volgt aansluiting van elektrisch licht in kerk en pastorie .
Pastoor Kroot (1915-1947)
Op
16 mei 1915 Pastoor J.J. Kroot wordt benoemd als opvolger van pastoor Dillman
die naar Wehl vertrekt. Besloten wordt om de pastorie te herstellen en te
schilderen, tevens wordt een serre gebouwd.
Foto uit 1915 Kapelaan J.J. Kroot uit Haaksbergen voor zijn
benoeming te Borculo.
Op 18 september 1920 wordt besloten om op eigen terrein een 3-klassige school te bouwen. Op 14 november 1920 werd besloten om een gymlokaal aan te vragen .
Totale machtiging f 65.000,-- (huidige St. Jorisschool)
De school wordt op 6 december 1921 geopend. Er begonnen 51 leerlingen met 2 onderwijzers.
Stormramp
Op 10 augustus
1925 raasde de stormramp door Borculo. De katholieke kerk was flink beschadigd.
De toren was eraf geblazen. Gelukkig viel de schade aan het interieur mee. Ook
de schade aan de St. Jorisschool viel achteraf mee.
Citatie uit een extra-nummer van “de Graafschap-bode”.:
Beschouwend overzicht - Schade 4 milioen - Tragische
bijzonderheden.
Het vriendelijke
oude stede Borculo met zijn 5000 inwoners, waar het steeds zoo aardig was te
toeven, is thans wellicht tot een der meest rampzalige plekjes van ons land
genaakt, dankzij den allervreeselijksten stormramp, die Maandagavond dit
woonoord verpletterde. Als oorlogscorrespondent waren we meermalen in de
gelegenheid de meest afzichtelijke vernieling van steden en dorpen met eigen
oogen te aanschouwen, doch het huiveringwekkend schrikbeeld, dat het huidige
Borculo momenteel den bezoeker laat aangrijnzen , is vele malen erger, dan wij
ooit aanschouwden. Slechts enkel minuten streek de allesvernietigde adem der
razende elementen over het stadje, wat voldoende was om alle inwoners van al
hun have en goed te berooven. Te zeven uur dien Maandagavond werd het
plotseling pikdonker. Een enorme luchtzuiging viel waar te nemen ontstaan door
twee tegen elkaar opwerkende cyclonen en een noodweer brak los, als wellicht
nimmer ons land heeft aanschouwd.
Kort maar
allerhevigst woedde de orkaan. Toen de elementen tot rust waren gekomen bleek
al spoedig , dat ernstige ongelukken niet waren uitgebleven en dat niet allen
vele gewonden, maar helaas ook een drietal dooden te betreuren viel.
Borculo bood dien
Maandagavond een wanhopigen, triesten en troostelozen aanblik. Van de 5000
inwoners waren er 2000 dakloos geworden, terwijl van bijna alle anderen de
woning veneems beschadigd was. Van slapen kwam er dien nacht niets. Velen
trachtten nog uit de puinhopen te redden, wat er te redden viel, anderen waren
te versuft om iets te doen. Borculo’s Buirgemeester, Jhr. De Muralt, verzocht
het Minister van Oorlog nog dezelfden avond om dringende hulp voor het zeer
omvangrijke opruimingswerk. Deze hulp arriveerde dinsdagmorgen in den vorm van
een trein met 373 man genie uit Utrecht, bestaande uit een afdeling telegraaf,
idem verlichting, idem pioniers.
Op dinsdag reeds
werd een Comite gevormd uit notabelen der gemeente Borculo, die zich zal
belasten met de inzameling van gelden voor vele getroffenen bij dezen ramp.
In 1940 bereikte Pastoor kroot zijn 40-jarig priester-jubileum. Het feest ging niet door, omdat de oorlog was
uitgebroken. Het geld dat door de parochianen was gegeven voor een cadeau ,
wenste Pastoor Kroot niet zelf te gebruiken, maar gaf daarvan een 2e
monstrans aan de kerk, kandelaars en dergelijke.
In 1942 wordt Pastoor Kroot ernstig ziek. Hij kan het
pastoraat niet meer aan en Borculo krijgt de komst van de 1e en
enige kapelaan.
Pastoor
J.J. Kroot overleed op 5 maart 1947.
Kapelaan Jongerius (1942-1947)
In 1946 wordt Besloten om verschillend herstellingen aan kerk, bidkapel
op kerkhof, rasterwerk en bestrating te realiseren. Het lokaal achter de kerk
word hersteld en veranderd, zodat er in vergaderd kon worden. Het gebouw zal
door financiering van kapelaan Jongerius , het Kapelaan Jongerius- gebouw
genoemd worden. Ook besloten werd tot het benoemen van zes collectanten, zodat
het kerk- en armbestuur niet meer zelf behoeven te collecteren.
Na het overlijden van Pastoor Kroot kreeg de parochie het bericht dat Kapelaan Jongerius benoemd werd tot kapelaan te Enschede. In de vijf jaren die hij in Borculo werkzaam is geweest heeft hij enorm veel tot stand gebracht. Hij richtte een afdeling op van de K.A.B. en van de R.K.M.V. De jonge boeren werden in een J.B.B. georganiseerd. De A.B.T.B. werd nieuwe leven ingeblazen. De jeugd had ook zijn volle belangstelling; De parochie kreeg haar Kajotters, haar verkenners en haar meisjesvereniging. Ook heeft hij de Katholieke Actie opgericht.
Pastoor Terpstra (1947-1955)
Op 21 maart 1947 wordt pastoor H. Terpstra geinstalleerd.. Kapelaan Jongerius wordt overgeplaatst naar Enschede.
Op 25 maart 1947 wordt in de pastorie waterleiding aangelegd.
Ook besproken werd; de koop van nieuwe kerkklokken.
De oude klokken waren in de oorlog weggehaald .
Op 18 juli 1947 werd besloten tot diverse herstelwerkzaamheden, o.a. schilderwerken en 4e lokaal aan de lagere school.
Op 15 augustus 1949 wordt het Zilveren priesterfeest van Pastoor H.
Terpstra gevierd.
De uitnodiging vermelde:
Pastoor Terpstra, Parochianen van Borculo,
Borculo, Zondag Quinquagesima.
OP 15 Augustus a.s. is het 25 jaar geleden dat onze Pastoor uit de handen van de Aartsbisschop van Utrecht de H.Priesterwijding ontving.Het bestaande feestcomité, dat destijds is ingesteld om parochiele feesten te verzorgen heeft gemeend, om dit zilver Jubileum tot een onvergetelijke dag voor Pastoor en Parochianen te maken. Daarom durft het Comité U aller medewerking in te roepen. Het feestprogramma zal ongeveer als volgt verlopen:
OP 15 Augustus een Plechtige H.Mis met assistentie,
waaronder feestpredicatie. In da namiddag Plechtig Lof. 's.Avonds in Hotel Peters een parochieavond, waar door zang, declamatie
en toneel waardig slot aan deze mooie dag gemaakt zal worden. Toegang vanaf 15
jaar. Onder de pauze tractatie.
Dinsdag 16 augustus kindermis, waaronder Algemene H. Communie. In de namiddag Kïnderfeest , waaronder traktatie. Tot zover wat we krijgen.
Parochianen, nu wat we geven, om deze dag voor Pastoor, onszelf en onze kinderen een onvergetelijke dag te maken. Allereerst zijn we verplicht. om onze Pastoor dikwijls In onze gebeden te gedenken Zeer speciaal op een dag als deze,. Daarnaast komt onze materieele steun. De Pastoor wenst geen persoonlijk cadeau. Wel zou hij blij zijn wanneer de kerk bij gelegenheid van dit feest verfraaid werd. Graag zag hij, en U allen met hem, een mooi gordijn voor de muren van het Priesterkoor U ziet ze op bijgaande tekening! Tevens zouden we kunnen beginnen met een fonds voor een aan te kopen 2e kelk (die momenteel geleend moet worden!). Ook zullen - alhoewel diverse onderdelen van het feest kosteloos verzorgd worden - enkele onkosten van de feestavond en het kinderfeest, genoteerd worden. Helpt U alle mee den is de zaak O.K. Vanaf de eerste week in Maart zullen U (maandelijks!) twee Heren bezoeken, die Uw gave graag In ontvangst nemen. Wïlt U in een keer geven - net zoals het U belieft. Ouders, leer Uw kinderen Iets van hunzelf geven - dus uit de spaarpot! Jong gewend is oud gedaan!
bij voorbaat dank. Doet
allen mee - wij zijn tevree.
Het comité.
Kerkorgel
Op
17 juni 1951 werd ons Kerkorgel werd aangeschaft, kosten f 6.900,-- . Geleverd
door J.J. Elbertse en Zn. Te Soestdijk. Op zondag 23 december 1951 werd de
orgel voor het eerst in gebruik genomen.
Offerte kerkorgel luidt, dd. 4 augustus 1951:
Prijsopgave
voor levering van een passend eenklaviers met vrij pedaal mechanisch kerkorgel
voor do Parochie van O.L.Vrouw ten Hemelopneming te Borculo; volgens ingezonden
tekening en navolgend gedetailleerd overzioht van de te gebruiken metalen- en
houten pijpen, onderdelen, apparaten en Materialen.
Dispositie:
1. Prestant , 8 vt., 54 pijpen, nieuw, 42 metaal van 40 % tin, 12 hout.
2. Bourdon ,8 vt.,
42 pijpen, gebruikt, met 30%}
3.
Salicionaal, 8 vt., 42 pijpen,
gebruikt, met 60 %} groot octaaf
gecombineerd
4. Vox
Geleste, 8 vt., 42 pijpen, gebruikt, met 60 %}
5. Prestant , 4
vt., 54 pijpen, nieuw, 42 met.
40 %, 12 van electrol. zink.
6. Fluit , 4
vt., 54 pijpen, gebruikt, met. 30%,
7. Quint, 2 2/3 vt., 54 pijpen, nieuw, 48 met,
40%, van electrol. zink. 8.
Octaaf , 2 vt.,
54 pijpen, nieuw, met 40%.
Pedaal. 9. Subbas 16 vt., 27 pijpen,
gebruikt, 27 hout; van prima kwaliteit.
Samen 423 pijpen.
Het gehele pijpwerk wordt
geïntoneerd in verhouding tot de akoestiek der Kerk.
De
windlade is gebouwd naar het mechanisch sleeplade systeem, gebruikt; doch van
prima kwaliteit. Geheel van eikenhout. De gehele lade wordt technisch als nieuw
opgemaakt. De grootste pijpen van de registers Prestant 8 vt. en 4 vt. en de 27
pijpen van het register Subbas
Voor het
register Subbas 16 vt. welke vrij bespeelbaar voor het pedaalklavier wordt, zal
een nieuw pneumatisch pedaal- en registerapparaat en een nieuwe mechanische
pedaal-manuaalkoppeling worden bijgebouwd.
Nieuwe hardloden naadloze buis van
Klavieromvang
van C t/m f''' 3 54 toetsen. Nieuw. Het klavier zal ter rechterzijde
worden aangebouwd, zoals op tekening is aangegeven. Het Pedaalklavier van C t/m
d', 27 toetsen, eikenhout.
Draadwerk van
rood koper, winkelhaken van messing. Orgelbank nieuw, van Limba .Deze zal op
een verhoging geplaatst worden, zo hoog mogelijk, zodat de organist de priester
op het altaar kan zien.
Orgelkast, stelling- en hangerwerk in ombouw klavier geheel nieuw. Kastwerk
van Limba. Te beitsen in overeenstemming met de overige kerkmeubelen. De diepte
van het orgel zal naar schatting
7 september 1955 Afscheid van
pastoor H. Terpstra. Pastoor Terpstra werd benoemd tot pastoor van Heino.
Pastoor
Hunfeld (1955-1962)
foto: pastoor Hunfeld wordt bij zijn komst op de grens van Borculo
begroet door Burgemeester J.P.Drost
uit plaatselijk dagblad:
Vrijdag tegen 4 uur was aan de afweg naar de Leo-stichting een grote
menigte samengekomen om de nieuwe pastoor dr. J.H.R. Hunfeld in te halen. Toen
deze, vergezeld van de deken van Zuthpen , de heer eerwaarde heer Scholte op
Reimer uit de auto was gestapt sprak, nadat Volharding het Wilhelmus had
gespeeld, de burgemeester mr. J.P. Drost, een welkomstwoord tot de nieuwe
pastoor. Spreker is er van overtuigd, dat de komst van een nieuwe herder een
feestdag is voor de katholieken in de gemeente al wordt die nu overschaduwd
door het heengaan van de Kardinaal. U
komt, aldus de burgemeester, in een gemeente, die, hoe verschillend ook van samenstelling , een
groot gevoel van samenwerking heeeft, getuige "de noaberschap", die
onder het landbouwende gedeelte nog sterk leeft. Spreker wenst de pastoor een
vruchtdragende periode toe en vertrouwde op samenwerking, tot heil van de
burgelijke gemeente. Vooraf gegaan door ruiters, verkenners, besturen van
Katholieke verenigingen, schoolkinderen, enz, ging de lange stoet onder de
vrolijke tonen van Volharding naar het kerkgebouw. Voor het kerkgebouw werd een
welkomstlied gezongen onder leiding van de heer R. Nijhuis, waarna de heer G.H.
Smits, namens kerk-, school- en armbestuur, een welkomstwoord sprak, er op
wijzende, dat Borculo wel een kleine parochie is, maar dat er een groot arbeidsveld
te vinden is. Na deze toespraak betraden de pastoor en de deken, tussen een
erehaag van bruidjes en verkenners de kerk, die zich spoedig met genodigden en
parochianen vulde. De installatie geschiedde vervolgens door deken Scholte op
Reimer, waarbij als getuigen optraden Prof. A. Kuiper van het seminarie
Dijnselburg en Pastoor F. van der Kroon uit Olst. De installatie geschiedde
volgens een nieuw ceremonieel, dat in 1948 is voorgeschreven. Nadat de deken
het Veni Creator had ingezet dat verder door het koor en gelovigen werd
gezongen, legde Dr. Hunfeld, na voorlezing van de benoemingsbrief, de
geloofsbelijdenis en daarna de ambtseed af, waarna de deken, door het opleggen
van de stola, de leiding van de parochie aan pastoor Hunfeld opdroeg. Hierna
hield de deken vanaf de preekstoel een korte toespraak tot de pastoor en de
gelovigen. Na afloop maakten vele gelovigen, waaronder buurtgeestelijken en de
voorgangers van de Herv. Gemeente, de Herv. Evangelisatie gemeente en Isr.
Gemeente, in de pastorie kennis met de pastoor.
9 mei 1957 . Besloten op een kleuterschool op te richten en wel
voorlopig in het KJ-gebouw. 15 september 1957 geopend.
19 juli 1959 Pastoor Hunfeld viert zijn 25-jarig priesterjubileum.
Pastoor
Schuttelaar (1962-1980)
16 januari 1962. Pastoor Hunfeld vertrekt naar Breukelen. Pastoor A.J.E.
Schuttelaar wordt benoemd
Uit plaatselijke dagblad:
Vrijdagmiddag 26 januari 1962 werd de nieuwe pastoor ingehaald.
Kerkmeester G.H. Smits haalde de nieuwe pastoor A.J. Schuttellar uit Zuthpen.
Bij de afweg naar de Leostichting aan de Ruurloseweg werd de nieuwe herder
verwelkomd. Daar stonden opgesteld de Drumband van de Leostichting Klein
Borculo, de muziekvereniging Volharding , de heer J.A. Wintermans, hoofd van de
R.K. lagere school met de leerlingen van de hoogste klassen, de heer Knops met
de verkenners, de wandelsportvereniging de Zonnebloem met een groep en de
wandelsportvereniging Nooitgedacht met drie groepen en vele anderen.
Kerkmeester G.H. Smits riep de nieuwe pastoor een woord van welkom toe namens
het kerkbestuur, het armbestuur en de gehele parochie. De stoet trok vervolgens
naar de stad waar bij de ingang van het kerkgebouw wethouder Lutke Willink de
nieuwe pastoor verwelkomde namens het gemeentebestuur. De installatie werd
verricht door deken Scholte op Reimer.
Met ingang van 26 januari 1962 was kapelaan A.J.E. Schuttelaar van de
parochie O.L.V. Tenhemelopneming te Amersfoort benoemd tot pastoor van onze
parochie. Hij was achtereen volgend
werkzaam in Duiven, Silvolde en Amersfoort.
29 oktober 1965 Officieele opening van gerestaureerde en uitgebreide
Lagere School
augustus 1966 nieuwe Kleuterschool "de bezige bijtjes" wordt
geopend.
16 augustus 1966: Pastoor Schuttelaar viert zijn 25-jarig priester-jubileum.
Na een voltreffelijke uitvoering van een Paus Johannesmis, werd er 's middags
een druk bezochte receptie gehouden.
Uit de Gelderlander Dinsdag 16 augustus 1966:
Borculo huldigde zilveren herder.
"Wat in vier jaar bereikt werd, is niet overweldigend. Het is
slecht de grondslag voor veel werk dat nog wacht in de sterk groeiende
parochie. Daarom hoop ik nog vele jaren in Borculo werkzaam te mogen zijn en
met ieders hulp hier nog veel en
vruchtbaar werk te kunnen verrichten". Deze woorden sprak pastoor
A.J.E. Schuttelaar van Borculo aan het einde van een drukbezochte receptie t.g.v. zijn zilveren priesterfeest. Het was
niet slechts een feest van de Borculose parochie, maar van de gehele
dorpsgemeenschap, die deze bescheiden, vriendelijke jubilaris oprecht en
hartelijk huldigde voor alles wat hij in de achterliggende 4 jaar in Borculo
tot stand bracht.
Daarvan getuigden tijdens de receptie burgemeester mr. Ten Bokkel
Huinink, de predikanten v.d. Veen, Deen en Meijer en niet op de laatste plaats
de parochiegemeenschap die bij monde van de heer P.J. Leenders een bedrag van f
2300,-- aanbood, bestemd voor de aanschaffing van een gouden kelk, missaal en
een fototoestel. Na de aanbieding van het parochiegeschenk sprak burgemeester
Ten Bokkel Huinink woorden van lof uit aan het adres van de jubilaris, die in
de achterliggende 4 jaar een nieuwe kleuterschool en de uitbreiding van de
lagere school tot stand bracht. Ds. van de Ven bracht pastoor Schuttelaar dank
voor diens prettige samenwerking en gastvrijheid, terwijl ook pater Franck de
gastvrijheid van de Borculose pastorie roemde.
Zondagmorgen celebreerde de jubilaris een plechtig Hoogmis in de fraai
versierde kerk Het kerkkoor en het kinderkoor
voerden o.l.v. de heer J. Wintermans de Paus Johannesmis uit, die een
voortreffelijke vertolking kreeg
Verbouwing van de kerk (1968)
18 februari : startsein afbraak kerk
15 augustus eerste heilige mis na restauratie
24 augustus parochiefeest voor alle vrijwilligers
1 september officiele opening en plechtige inwijding door deken J.J.
Noordman uit Zutphen.
RESTAURATIE
KERK 19 Febr. - 15 Aug. 1968
Lang was er door het Kerkbestuur over gewikt en gewogen of deze kerk
moest worden gerestaureerd of dat tot nieuwbouw moest worden overgegaan. Door
de groei van het aantal parochianen besloten we aanvankelijk tot
het
laatste. De vernieuwingen in de kerk na Vaticanum II brachten echter met zich
mee dat ook op Zaterdag aan de verplichting kom worden voldaan. Bovendien vroeg
de vernieuwing in de liturgie om kleine ruimten, waar men makkelijk contact
heeft met de gelovigen.Tenslotte wees een onderzoek van de bouwkundige van het
Bisdom uit dat de kerk nog in behoorlijke staat verkeerde om gerestaureerd te
worden.In 1967 viel toen het besluit tot restauratie.
Vanuit een
gespreksgroep werd door de heer H.Harfterkamp het voorstel gelanceerdl,dat deze
restauratie door de parochianen zelf ter hand zou worden genomen in hun vrije
tijd waarbij alleen de materiaalkosten in rekening
zouden
worden gebracht. Het kerkbestuur ging hierop graag in en stelde voor een plan
op te stellen.dat op parochieavonden zou kunnen worden besproken.
Frater
Angelico Fennis van de Leo Stichting ontwierp een schetsplan.De heren
G.Lukassen en Th.Blom werkten het technisch uit. De heer H.Harfterkamp en
frater Francesco Besseler zouden zorgen voor de presentatie aan de parochianen.
De voorgaande personen waren allen leraar aan de Leo Stichting.
Bij de gespreksgroep die het initiatief nam behoorden bovendien:de heer
en Mevr. Doppen-Ratering.De heer en Mevr. Pragt-Kamphuis,Mevr. M. Piek-Sweers
en frater Marcel te Plate.
Net
kerkbestuur stelde voor tegelijk op deze avonden de financiële toestand van de
parochie te bespreken en het voorstel van het Bisdom om een redelijk pastoorssalaris
te garanderen. In de maanden Oktober en November 1967 werden er eerst vier
parochieavonden gehouden in twee delen verdeeld: A:de financiele toestand. B:
plan kerkrestauratie.
Ad A:
Vrijwel algemeen ging men akkoord met een verbetering van het pastoorssalaris
naar de normen van het Bisdom en was men het eens over het invoeren van een
gezinsbijdrage van minimaal F.3.-per maand per gezin.
Ad B.:Vanuit
de parochie werd verzocht de oude kerkinventaris niet geheel te verwijderen,
maar zoveel mogelijk daarvan te behouden,met name op het priesterkoor.Er werd
toegezegd dat hiermee rekening zou worden gehouden. Vanaf December 1967 werd het nieuwe plan aan de
parochianen voorgelegd. Het wekte echter verzet omdat naar veler mening te
weinig rekening was gehouden met de opmerkingen van de parochianen.Er vormde
zich een tegengroep met een alternatief plan dat weer te behouden was.Een
vijfde parochieavond werd
gehouden
o.l.v. pater Ridder o.f.m. Deze verliep nogal chaotisch.Beide groepen bleven op
hun standpunt staan men weigerde het voorstel van pater Ridder te volgen en een
scheidsrechter aan te wijzen.Tenslotte werd besloten dat beide groepen vier
personen zouden afvaardigen naar een bijeenkomst om samen uit
de
moeilijkheden te komen. Ook deze zesde avond liep op een mislukking uit.
Nieuwjaar 1968 deelde de pastoor mede,dat het Kerkbestuur nu zelf een plan aan
de parochianen zou voorleggen,waarbij zoveel mogelijk rekening zou worden
gehouden met de eisen van de tijd en de wensen van alle parochianen. Alleen
wanneer beide groeperingen hieraan bereid zouden zijn mede te werken zou het
plan doorgaan,anders zou een deskundige worden aangetrokken en alleen het
allernoodzakelijkste door vakmensen worden vernieuwd uiteraard tegen hoge
kosten. In Januari werd zo een uitgewerkt plan bij de gezinnen thuis bezorgd
met het verzoek voor 25 Jan. te reageren.Het bleek nu gelukkig dat men algemeen
bereid was aan dit plan uitvoering te geven Eindelijk kon men aan de slag!
Te voren
had het Kerkbestuur reeds gezorgd dat de roetende en soms stinkende oliekachels
waren vervangen door een goede oliestook hetelucht verwarming met de
mogelijkheid in de zomer te ventileren. Eveneens waren de goten nagezien en
hersteld. Voor tijdelijke opslag van banken en kerkinventaris kregen we van de
Coveco toestemming gebruik te maken van de koelcellen van een juist gesloten
kippenslachterij (Hoogeveen) aan de Parallelweg. Door bemiddeling van
Ds.v.d.Ven,de kerkeraad en kerkvoogdlij van de Ned. Herv. Gemeente kregen we
toestemming om zolang de restauratie zou duren gebruik te maken van het
Kerkgebouw op het Muraltplein als we maar zorgden Zondagmorgen om half tien
klaar te zijn.Onze 
diensten werden
gehouden:Zaterdags om half zes en zeven uur en Is Zondags om half acht en half
negen.
Door de
week werd de zaal in de pastorie als huiskapel gebruikt. à
De
werkgroep werd als volgt samengesteld:
Alg.leiding: H. Harfterkamp
W.Welling en Th.Franck (Kerkmeester) Schilderwerk: B.Pot (P.te Bogt. Jos
Hoenderboom. W I'Amie) Metselwerk: G.Lukassen - Kitty Dolphijn. Timmerwerk:
Th.Blom - A.Giesen Electra:
H.Tijdink. Betonwerk. Pons Dieker Regeling uit en inbrengen inventaris:N.Mulder
-A.Spekschoor (Kerkmeester) Verzorging Kantine. A.Pot- van Veen - M. Piek -
Sweers.
AFBRAAK Zondag 18 Febr.gaf de pastoor vanaf de
preekstoel het startsein en werd verzocht sterke mannen gewapend met
schroevendraaiers maandagavond om zeven uur naar de kerk te komen om banken los
te schroeven en verdere inventaris te verwijderen. Werktijden: iedere avond van
7 tot 10 uur (of later) Zaterdags van 8 uur tot 's middags vijf uur. De eerste avond was al een groot succes.Ruim
veertig mannen kwamen met hun gereedschap.Om 8 uur:alle banken op losse
schroeven. Even koffie drinken in de kantine (K.J.gebouwtje) Half tien:de helft
van de banken afgevoerd. Sint Jozef staat in het middenpad. Zijn altaar is
afgebroken.Hevig gemep op de muurwand daar moet het gat komen voor de nieuwe
deur. De pastoor redt nog juist op tijd de geluids- installatie ,die aan de
andere kant zat. Slager Derksen haalt met een gammele trap het Johannesbeeld
van de kruisbalk.De pastoor vraagt hem
of hij levensmoe is."och" is het antwoord "het is maar van hout
en niet van vleesl"
We kunnen
ons nu indenken dat in de Middeleeuwen de beeldenstorm in korte tijd de
kerkgebouwen heeft ontdaan van hun
inventaris.Groot lawaai een vreselijke stofboel een enorme ravage en de vraag
hoe moet dat allemaal weer goed komen? De volgende dagen werd de grote
rolstijger in het middenpad geplaatst door aannemer Boom ,die ons deze stalen
stijger ter beschikking stelde. In de zijpaden hadden we de beschikking over de
schilderssstijger van B.Pot en van een schilder uit Vorden. Eerst moesten alle
gewelven worden schoongekrabd. En daar deden we in het priesterkoor de
ontdekking dat onder de blauwgroene verflaag met sterretjes vier engeltjes van
de eerste schildering waren verborgen, welke thans 'Weer in hun oude glorie
zijn hersteld. Frater Angelico waagde zich op de hoge stijger om ze bij te
werken.
VONDSTEN Behalve de vier engeltjes vonden we achter
de plint van de biechtstoel van de pastoor een zeer oude altaarsteen.(tufsteen
met reliquien van St.Mattheus patroon van Eibergen. Kan afkomstig zijn van
Haarlo, waar in de M.E.een kapel heeft gestaan,behorende aan de parochie
Eibergen.
Daar in
plaats van de gordijnen er een muur zou worden geplaatst in het priesterkoor
werd de eerste steen verwijderd en in de zijmuur geplaatst. Daarachter vonden
we de loden koker met perkamenten oorkonde van de eerste steenlegging en een
houten lat met er op geschreven de namen van twee metselaars,die in 1883 de
kerk bouwden.Foto's en fotokopieën treft U in dit archief aan. Via de
veekoopman Heijmans kreeg de pastoor gratis vanuit Ierland van de oud Borculose
perkamentfabriek Elzas een nieuw stuk perkament om de restauratie te
beschrijven en bij het oude document te voegen. Al deze stukken zijn opnieuw in
de muur opgeborgen onder het beeltje van St.Jozef.
WEDEROPBOUW.
Na de
ontruiming, het opstellen van de steigers het verwijderen van de verflagen in
de gewelven en op de muren kon de wederopbouw beginnen en kwamen de echte
vakmensen aan bod.Voor alle zekerheid werd eerst het advies van een kleurenexpert
ingeroepen. Vooral de kleur van de muur voor in het priesterkoor was een
probleem. Zou die verkeerd uitvallen dan was herstel niet meer mogelijk.
De
kleurexpert had paars geadviseerd.Er was echter (gelukkig) nergens paarse steen
te bemachtigen.Om het dan maar ter plaatse uit te zoeken begaven de heer
Lukassen en de pastoor zich naar een steenfabriek te Losser (Ossche) en vonden
daar tot hun grote vreugde de veelkleurige donkere steen.
De Sacristie werd uitgeruimd,de vloer van het priesterkoor ontdaan van
de tegels ,de biechtstoelen van binnen afgebroken. Bij een onderzoek van de
toestand van het zangkoor,bleek dat de houten balken waar het op steunde in de
muur aan het rotten waren. Bovendien was het altijd te klein gebleken en werd
besloten er een balkon aan te bouwen dat ruim een meter zou uitsteken.Er werden
twee ijzeren balken(Heinhuis) dwars op de houten balken als stut in de muur
gemetseld zodat verzakking voor eeuwig is uitgesloten.
Th.Blom ontwierp en fabriceerde samen met de heer Giesen het nieuwe
balkon,en de nieuwe vloer.Het orgel kon nog net blijven staan. Samen met de
pastoor ontwierp Th.Blom eveneens de nieuwe kasten in de sacristie en de
doorgeefkast op de plaats van de oude deur is door hem daar aangebracht. Het
kleine kastje in de hoek werd gemaakt door de heer Kok (Barchemseweg)en de twee
grote kasten door Barink en de gebr. Franck.
Het
vrouwengilde verzorgde hoofdzakelijk de kantine en ging langs de deuren om
gratis koffie suiker en melk te bemachtigen,waarin ze volledig slaagden. De
pastoor reed langs de horecabedrijven en "organiseerde" frisdranken
en bier, welke 's avonds na afloop mochten worden genuttigd. Grote hulde
verdienen de twee stukadoors: W.Rosendahl en L.Hendriks (Badmeester Leo
Stichting) Alle gewelven en muren zijn door hen behandeld voordat de schilders
aan het werk konden en dat koste hen veel tijd en moeite.zodat a ze er
vakantiedagen aan opofferden.Ze kwamen uit het niet te voorschijn en na afloop
verdwenen ze in het niet als zovelen zonder om een beloning te vragen. Het
Mariabeeldje dat zwaar was aangetast door de houtworm kreeg een grondige
behandeling en restauratie door frater Angelico waar hij maanden mee bezig is
geweest.Het werd uit het drieluik genomen en rechtstreeks op de nieuwe muur
geplaatst. In de vastentijd kwam het biechtprobleem aan de order. Dat gebeurde
toen aan de pastorie in de spreekkamer en wanneer er twee tegelijk moesten
biechthoren was de pater te vinden in de spreekkamer van de school.
Van de
Goede Weekplechtigheden ging alles door in de Hervormde kerk behalve de
plechtigheden van de Goede Vrijdag.In plaats daarvan werd hier op het kerkhof
de kruiswegoefening gebeden. Robert v.Haaften werd in de Paasnacht gedoopt. De
natuursteen voor het offeraltaar werd betrokken bij de N.V.Lamers te
Winterswijk terwijl frater Angelico de tekening nader uitwerkte.
Naarmate
de schilders (Leider:B.Pot, W.L'Amie. J.Hoenderboom, P.te Bogt) en hun helpers
vorderden zag men dat de gothieke vormen van ons kerkgebouw na de restauratie
beter tot hun recht zouden komen.
Zondag 19
mei werd in de Hervomde Kerk het Eerste Communiefeest gehouden.Ds.v.d.Ven had
goed gevonden dat we een half uur later begonnen nl om 9 uur. Om 10 uur had
hijzelf een afscheidsdienst van de jeugd van zijn gemeente. Omstreeks 10 uur
leidde de pastoor in vol ornaat de eerste Communicantjes de kerk uit.Hij kon
niet eerder naar de consistoriekamer terugkeren dan nadat alle bezoeker de kerk
hadden verlaten. En voor de deur stond de protestantse jeugd met hun Ouders om
naar binnen te gaan. En zo schreed de pastoor in vol ornaat gevolgd door de
Ned.Hervormde gemeente naar voren,waar hij in de consistoriekamer de dominee
aantrof die zich kleedde voor zijn dienst en een Ouderling die het allemaal
lachend aanzag en zei:"Het is wel komisch pastoor, maar wat fijn dat dit
allemaal nu toch maar kan. Ook de plechtige Hernieuwing van de Doopbeloften
vond plaats in de Hervormde kerk op Zondag 9 Juni.
VERVOLG RESTAURATIE
Intussen
kwamen de vakanties naderbij maar hoe ze ook hun best deden het zat er niet in
voor die tijd klaar te komen.Steeds meer respect kreeg men voor die kerels die
doorzetters voor wie de laatste loodjes zwaar gingen wegen. Het mooie van deze
restauratie zit niet zozeer in het vele geld dat werd uitgespaard, maar vooral
in de toewijding de opoffering maandenlang van gezellige avondjes, vrije tijd
en vrije Zaterdagen. Het taaie werk dan weer met veel en dan weer met weinig
hulp. Tot deze trouwe werkers behoorden ook de metselaars G.Lukassen en Kitty
Dolphijn, de laatste moest er zelfs een tijdje mee stoppen, daar hij zich
overwerkt had.
Maar ook
steeds meer kon men zich overtuigen dat de restauratie een succes werd,
naarmate de werkzaamheden hun einde gingen naderen. De pilaren zijn heel wat
keren overgeschilderd voor we precies de juiste kleur hadden gevonden. Half
Juli meldde zich een bruidspaartje aan de pastorie, dat beslist in de nieuw
gerestaureerde kerk wilde trouwen.Het waren:Frans Nijbroek en Fien Baks. Toen
ze na hun inschrijving de pastorie verlieten vonden ze hun Brommer opgesierd
met bloemen en voorop een grote kaart:"Hulde aan het Bruidspaar"
Naast de fiets de onschuldige gezichten van de restaurateurs."Die hebben
een rondje verdiend"zei de aanstaande Bruidegom en daartegen had men
vanzelfsprekend geen bezwaar. Aanvankelijk hadden we gedacht 28 Juli ons
kerkgebouw te kunnen betrekken, maar dat bleek een misrekening, hoewel een
gelukkige misrekening
Terwijl we al bezig waren met de schoonmaak van de kerk kwam Aannemer
Boom en bood aan op zijn kosten en met zijn personeel ook de middengang te
betegelen met dezelfde tegels als waarmee we zelf ons priesterkoor en de ruimte
voor de banken hadden betegeld. Zo'n aanbod konden we moeilijk afslaan en
gelukkig bleek het ongerief dat dit meebracht nogal mee te vallen. Op 15
Augustus werd voor het eerst weer Mis gelezen in de gerestaureerde Kerk. In de
Avondmis bleek dat het Tabernakel defect was. Het slot weigerde en er kon geen
Communie worden uitgereikt. Later op de avond wist smid Verheijen het euvel te
verhelpen.
Het bovendeel van het oude hoofdaltaar,dat het tabernakel omlijst en dat
nog in goede staat verkeerde was door Frater Angelico overgeschilderd.
Ook de
reliquien van het Oude hoofdaltaar heeft de pastoor in het nieuwe offeraltaar
geplaatst.
Zaterdag
24 Augustus was er in zaal Peters een feestavond georganiseerd voor allen die
op welke 
wijze ook
hadden meegewerkt aan de restauratie met hun verloofdes en echtgenoten. Dit
werd hun aangeboden namens de hele parochie als dank en waardering en werd uiteraard zeer op prijs
gesteld.
Op Zondag
1 September werd in tegenwoordigheid van vele genodigden de kerk officieel
heropend ( met een plechtige Inwijding door Deken J.J.Noordman uit Zutphen). De
inwijding voltrok zich in korte kernachtige gebeden in de volkstaal en maakte
op de aanwezigen en vele genodigden een diepe indruk.Daarna was er een receptie
in zaal Peters,waar velen o.a.de Burgemeester , oud pastoor Terpstra en oud
Kapelaan W.Jongerius hun gelukwensen kwamen aanbieden en kennismaakten met de
voormannen van de restauratie.Ze staken hun bewondering niet onder stoelen of
banken. De bloemist Dijkman van Bloemenmagazijn ."De Lente' had aangeboden
op zijn kosten de kerk te mogen versieren hetgeen in dank werd aanvaard .Het
werd een pracht versiering. Deken en pastoor dankten voor het prachtige
resultaat en vooral voor de grote solidariteit en offervaardigheid van heel de
parochie,maar zij wezen er ook op dat dit niet het einde was maar slechts het
begin. Nu moet er gewerkt worden aan een ander bouwwerk, waarover St. Paulus
spreekt als hij zegt:"Bouwt aan elkaar" EN MET DAT WERK KOMEN WE
NOOIT KLAAR!
Behalve de
vloer geschonken door de Heer Boom mochten we ook ten geschenke ontvangen:
het fraaie altaarkruis vervaardigd door de Kevelaerse edelsmit Polders
en geschonken door de heer en Mevr. J. ter Heerdt en het fraaie houtgesneden
St.Jozefbeeldje eveneens te Kevelaer gekocht en geschonken door
Mevr.G.Boenk-Boenk.
19 augustus 1969. Bij Notariële akte wordt de Stichting voor Katholiek
Basis- Kleuteronderwijs opgericht.
Het schoolbestuur en kerkbestuur worden definitief gescheiden.
24 april 1980 besloten tot restauratie kerk, dak en goten , metselwerk
toren en bestrating , begroot f 171.000,--
Door de parochianen werd f 65.000,-- bijeen gebracht. De boomgaarden
bezijden en achter het kerkhof werd aan de gemeente verkocht voor f 93.000,--
en werd van de st. Jorisschool de waarborgsom teruggevraagd van f 45.000, -
1 oktober 1980 Pastoor Schuttelaar krijgt eervol ontslag, hij gaat met
emeritaat. Als opvolger wordt Pastoor A.H.M. Smithuis benoemd .
Pastoor
Smithuis (1980-1986)
Eind 1980 werd in de pastorie de grote zaalkamer , het kantoor
vernieuwd, en werd een glazen tussendeur gemaakt, wat aanzienlijk in de
verwarmingskosten scheelde (door gebr. Beerten)
In 1981 kwamen er de volgende veranderingen: 2 extra losse banken voor
de jeugd in de kerk., een palstiek (brood en vis) voor de offertafel
(vervaardigd door dhr. Wiegerinck), een nieuwe lezenaar vervaardigd uit een
oudebidstoel met een van de beelden van voormalig preekstoel. Er werd een
zogenaamde bejaardenmis ingevoerd, met koffie na afloop (Mevr. Wopereis en
Sterenborg zorgden voor de koffie). De gong kwam achter in de kerk te hangen,
voortaan ging de priester vanuit de pastorie naar het altaar. Een 2e
misdienaarsbel werd teruggekocht, nadat deze in 1969 tijdens de restauratie
evenals andere attributen werd verkocht.
In april 1982 werden groepsmissen ingevoerd eveneens kindernevendienst
(de kinderoppasdienst verdween). Het kerkhof werd vernieuwd, Er wordt een
nieuwe verhoging rond het kruis gebouwd. In de gewelven van de kerk kwamen
nieuwe lampen, en de kerk werd verrijkt met een grote kroonluchter kosten f
7035,-- vervaardigd fa. brink & van Keulen te Haarlem.
In 1983 verkoopt de kerk haar
laatste woningbezit: steenstraat 19 en 19a.. Het herenkoor wordt samengevoegd
met het dameskoor tot een parochiekoor
In 1984 bracht de vernieuwde aktie Kerkbalans f 15.000,- meer op dan in
voorgaande jaren. Ook werden de ramen gerestaureerd en voorzien van
voorzetramen, kosten f 36.000,--
In 1985 gaan de lagere school en kleuterschool samen op in de kath.
Basisschool St. Joris.
In 1986 krijgt de oude doopvont een nieuwe deksel vervaardigd uit koper
en messing, zodat deze weer bruikbaar was. Ook wordt tot aanleg gegaan van de
kerktelefoon voor zieken en bejaarden , 17 belangstellenden reageerden hierop.
In augustus 1986 wordt het 25-jarig priesterjubileum gevierd van Pastoor Smithuis. Al tijdens de voorbereiding van dit jubileum werd ook bekend dat hij in oktober zal vertrekken naar Tubbergen.
Veilingaktie voor restauratie en schilderwerk (1989-1990)
Op 14 en 15
april 1990 wordt een grote veilingaktie gehouden voor het binnenschilderwerk
van de kerk.
Uit extra nieuws 19 april 1990:
Het afgelopen weekend werd een zeer geslaagde veiling gehouden in zaal
Peters, die, tesamen met een verloting, een bedrag opbracht van maar liefst f
30.000,- en daarmee werd het totale streefbedrag bereikt. Deze baten zijn voor
het schilderwerk van het interieur van de R.K. Parochiekerk aan de Steenstraat.
Dit jaar zal nog begonnen worden aan het karwei. In 2 avonden werden zo'n 670 artikelen
geveild door veilingmeesters Jan Elferink en Theo Grijsen en de manier waarop
zij dat deden stimuleerde het talrijke publiek tot kopen. "Geef nog maar
een riksdaalder meer, 't is allemaole veur de karke. Eenmaol. Andermaol,
verkoch".
Zo wisten ze zelfs een krultang te verjkopen aan de pastoor. De zeer
vele vaak waardevolle artikelen, die voorheen opgeslagen waren in school
'Zijland, gingen grif van de hand. Niet alleen kerststallen, heiligenbeelden,
antieke spiegels, typemachines en levende kippen werden geveild. Ook waren er
aangeboden diensten zoals huifkarriten, tennisles, APK-keuring, hond uitlaten
en gezinszorg op zaterdagmorgen. Over het algemeen werd er flink geboden op
deze voor Borculo unieke veiling. Sommige mensen gingen met prachtige voorwerpen
naar huis voor niet al te veel geld en anderen betaalde grif het meervoudige
van de koopprijs. Zo werd f 60,-- geboden voor een krentenbrood en een artikel
ging zelf voor ruim 1000 gulden van de hand. Men had plezier in het opbieden
tegen elkaar en de veilingmeesters maakten daar grif gebruik van. Alle
artikelen werden geveild en men kon ze vinden in een overzichtelijke catalogus.
Beide avonden werd het erg laat, maar om zelf twee uur zaterdagnacht was het
publiek nog volop aanwezig. De organisatoren waren na afloop bijzonder
tevreden. "Waar ooit een veiling is geweest daar is, zegt men, de
onderlinge band van de parochianen er door versterkt. Dit is bij ons ook zo ,
want we werken toch allemaal voor hetzelfde goede doel", aldus pastoor G.
Simons.
Foto:
Interieur nadat de kerk geschilderd was.
Pastoor
Hogenelst - Pastor Agterhoek –
de 1e
pastores in samenwerkingsverband "Sectie-Oost"
Warm
Welkom nieuwe pastores
In
een stampvolle Christus Koningkerk werden afgelopen vrijdagavond 10 novemer
F.G. Hogenelst en H.J.H. Agterhoek officieel geinstalleerd als pastor in de
sectie Oost van het dekenaat Berkelland waaronder vallen de parochies Borculo,
Joppe, Lochem, Ruurlo, Vorden en Zuthpen.
Voorzitter
H. van der Sanden van Sectie Oost benadrukte in zijn welkomstwoord het
bijzondere karakter van deze dienst. Het gebeurt niet vaak dat alle parochies
van een sectie tegelijk in een kerkgebouw aanwezig zijn. De sectie Oost van het
dekenaat Berkelland wil zo efficient mogelijk omgaan met de schaarse middelen
en dat zijn haar pastores.
Nadat
deken G.J.H.M. Geurts de benoemingsbrieven had voorgelezen welke daarna door
beide pastores aanvaard werden, volgde een hartelijk en humoristisch woord van
welkom door de zes tot de sectie behorende parochies, waarbij symbolische gaven
overhandigd werden. Borculo opende de rij met een heerlijke kruidkoek van eigen
deeg en een fles berkelbitter. Joppe liet twee kinderen brandende lantaarns
aanbieden omdat de pastores toch in zekere zin lichtbrengers zijn op het
levenspad. Lochem had wat 'witte wieven'achter de hand en een boekje over
achterhoekse sagen en legenden als nuttige handleiding bij het leren kennen van
de achterhoeker. Ruurlo bood een foto van de doolhof aan omdat ook het leven
van een pastor niet steeds over rozen gaat en soms wel op een doolhof lijkt.
Ook Zuthpen benadrukte vervolgens dat de pastores geen gespreid bedje moesten
verwachten. Maar wie de jeugd heeft, heeft de toekomst en dat kwam symbolisch
tot uitdrukking in twee schilderij-collages gemaakt door eerste
communiecantjes. Gastheer Vorden bood tenslotte de beide pastores een medaille
aan uit de grote voorraad in de Antoniuskerk voorstellende St. Christoffel
beschermheilige van de reizigers hetgeen in de herfst geen overbodige luxe is
tijdens het reizen over de sectiewegen. En wanner de pastores in de toekomst
het niet mochten zien zitten, dan is daar een penning van Clemens Hofbauer,
patroon bij uitstek voor hopeloze zaken.Hierna werd door deken Geurts en de
beide pastores de H.mis gecelebreerd om Gods zegen af te smeken voor hun
pastorale arbeid.
Na
afloop was er gelegenheid om persoonlijk kennis te maken met beide pastores
waarvan volop gebruikt werd gemaakt. Sectie Oost kan terugzien op een zinvolle
en bijzonder fijne installatie waarvoor hulde aan de organisatoren.
Foto: Pastoor Hogenelst en pastor Agterhoek met de symbolishe giften uit
Lochem
Bron: Contact editie Vorden
afscheid
Pastoor Simons (1986-2000) -de 12e en laatste "eigen"
pastoor van Borculo
Pastoor Simons neemt binnenkort na veertien jaar
afscheid
Vrijwilligers straks onmisbaar in rooms Borculo
BORCULO - Samen bouwen aan een bloeiende kerkgemeenschap. Dat is
altijd het uitgangspunt geweest van scheidend pastoor George Simons (66).
|
|
||
|
|
|
Pastoor G. A. Simons neemt binnenkort
officieel afscheid van de rooms-katholieke parochie in Borculo. Hij gaat op
66-jarige leeftijd met emeritaat. De pastoor heeft zich wel bereid verklaard
om in bepaalde diensten voor te blijven gaan. |
Verloren voor de Borculose geloofsgemeenschap is hij nog lang
niet, maar hij gaat het na zijn emeritaat wel kalmer aan doen. Gelukkig heeft
de parochie van OLV Maria Tenhemelopneming aan het idee kunnen wennen in de
toekomst zonder eigen priester door te moeten gaan. Het schrijnend tekort aan
geestelijken is inmiddels ook in Borculo voelbaar. Het vertrek van Simons wordt
slechts gedeeltelijk opgevuld. Pastoor Fred Hogenelst heeft van kardinaal
Simonis opdracht gekregen om samen met pastoraal werker Herman Achterhoek het
pastoraal werk voort te zetten. Maar beiden krijgen ook zeggenschap over de
parochies in Vorden, Ruurlo, Lochem, Zutphen en Joppe, die ondergebracht zijn
in de sectie Oost van het dekenaat Berkelland.
‘Misschien had ik nog kunnen blijven, maar ik heb daar niet op
aangedrongen. Ik wil mijn opvolger niet in de weg staan’ zegt hij bescheiden.
‘Maar ik heb mijn diensten aangeboden. Ik verwacht dan ook dat ik nog
regelmatig in liturgievieringen in Borculo zal voorgaan,’ aldus Simons, die
sinds september een appartement aan de Burgemeester Bloemersstraat bewoont. Het
is dus zonneklaar dat een deel van de werkzaamheden, die eerder door Simons
werd verricht, nu op de schouders komt van leken ofwel vrijwilligers. De
scheidend pastoor zegt de afgelopen twee jaar al bezig te zijn geweest leken
voor te bereiden op de nieuwe taken.
‘We moeten leren leven met het feit, dat er geen twee heilige
missen gedurende de weekends kunnen worden opgedragen. Daarom worden er straks
meer woord - en communievieringen gehouden, waarbij de aanwezigheid van een
priester niet vereist is. Een groep medewerkers houdt zich daarmee al geruime
tijd bezig. Aan de hand van misboekjes wordt zo’n viering opgezet. Ja, de
overweging na het heilig evangelie doen ze ook zelf. Dat werkt prima. Ook de
avondwakes bij het overlijden van een parochiaan, wordt tegenwoordig door leken
gedaan.’
Pastoor Simons trad de afgelopen veertien jaar trouwens ook op als
koster. De 1700 mensen tellende geloofsgemeenschap, was niet in staat om
daarvoor een bezoldigd medewerker aan te stellen. Hij heeft daarmee nooit
problemen gehad. Zijn taak wordt sinds november overgenomen door een team van
zes vrijwilligers. Toen beëindigde hij officieel zijn dienstverband met het
bisdom. Hij heeft inmiddels ervaren dat van die vrijwilligers al het nodige
gevergd is, zoals tijdens de altijd drukke kerstperiode, toen er bovendien nog
vier begrafenissen waren. Hij betreurt het ten zeerste dat het tekort aan
priesters nog altijd oploopt. Simons trad in 1986 aan als opvolger van pastoor
Smithuis. Daarvoor was hij werkzaam in parochies in achtereenvolgens
Winterswijk, Huissen, Twello en ‘s Heerenberg, na in 1961 door de toenmalige
aartsbisschop Alfrink te zijn gewijd. In Borculo kreeg hij meer dan ooit te
maken met de oecumene. ‘Daarmee had ik me in mijn vorige parochies niet of
nauwelijks bezig gehouden. In Borculo heb ik mede vorm mogen geven aan dat
proces. Er is per slot meer dat ons bindt dan ons scheidt van andere
geloofsgemeenschappen.’
Een ding zal de scheidend pastoor absoluut niet missen. En dat zijn de vele vergaderingen, waarbij zijn aanwezigheid was vereist. De afscheidsreceptie voor Pastoor Simons is op 21 januari in café-restaurant Peters. Deze wordt gehouden na de eucharistieviering, die om 10.00 uur begint.
schilderwerk
2001 - vrijwilligers helpen mee.
In
2000 heeft het bestuur besloten om over te gaan, tot de aanvraag van het
binnenschilderwerk van kerk en pastorie. Na de verkregen toestemming van het
bisdom werd in februari 2001 begonnen met het schilderwerk. De kerk is van
binnen in 4 weken geschilderd door een erkend schildersbedrijf. De schilders
werden geholpen door een grote groep vrijwilligers, die vele hand- en
spandiensten verrichtten en ervoor zorgden dat in het weekend de
eucharistie-vieringen doorgang konden vinden. Ook hebben enkele vrijwilligers
vele uren ingestoken in het opknappen van de kruiswegstaties en het taberbakel
op het priesterkoor. Net voor Pasen was het werk geklaard. Hulde voor alle
vrijwilligers voor hun hulp. De kerk zit er weer prachtig uit.
Artikel uit De
Gelderlander van 23-03-2001
Vrijwilligers
restaureren kerk Borculo
Door
HUGO KAMPERMAN
BORCULO
- Het interieur van de rooms katholieke kerk aan de Steenstraat in Borculo
biedt een verlaten indruk. Het altaar is verpakt in plastic en staat in een
hoek weggedrukt. De gaten en kieren in de dikke muren zijn gedicht met een wit
opvulsel dat contrasteert met de grijzige kerkmuren.
Op
de plek waar doorgaans gregoriaanse gezangen opklinken schalt nu het blikkerige
geluid van een radio. Die is van de schilders die met een hoogwerker de
gewelven van de kerk onder handen nemen.
De katholieke kerk die stamt uit 1882 wordt grondig gerestaureerd. Een groep
vrijwilligers heeft de taak op zich genomen om de kerk een flinke opknapbeurt
te geven. Hoeveel werk de onbetaalde arbeiders ook op zich laden, zonder de
professionele hulp van twee vakschilders kunnen ze niet.
De herstelwerkzaamheden zijn op 26 februari van start gegaan. 'We wilden eerst
eerder beginnen, maar de subsidie was nog niet rond', zegt vrijwilliger Anton
Donderwinkel. Hij heeft samen met Theo Stevens en Wim l'Amie het prachtige
altaar gereinigd. 'Het altaar zat onder kaarsvet en de walm van de kaarsen had
er een soort algenlaag op achtergelaten. We hebben er anderhalve week over
gedaan om het schoon te krijgen.'
De vrijwilligers hebben het altaar opgeschilderd. Wim l'Amie: 'Ik heb 45 jaar
geschilderd, ik weet wel zo'n beetje hoe het moet.' Maar aan het herstel van de
altaarbeelden wagen de vrijwilligers zich niet. Dat werk is uitbesteed aan
frater Fennis. 'Hij is vroeger leraar tekenen en schilderen geweest', vertelt
Theo Stevens. Trots: 'Ik heb nog les van hem gehad.' Het was eigenlijk niet de
bedoeling om het altaar ook in de oude staat te herstellen. 'Dat is op ons
initiatief gebeurd. Het is toch jammer als de kerk straks opgeknapt is en het
altaar niet', zegt Donderwinkel.
Het opknappen van de neo-gotische kerk was hard nodig. De laatste restauratie
van het interieur stamt uit 1968. Toen vielen de fraaie schilderingen op
kerkmuren, pilaren en gewelven ten prooi aan de verfkwast. Vier engeltjes in
het voorste gewelf geven nog een indruk van hoe fraai het interieur ooit was.
De engeltjes zijn ontkomen aan de verflustige restaurateurs, ze zijn gespaard
gebleven.
Volgens een inspectierapport van de Monumentenwacht Gelderland dient de
binnenkant van de kerk grondig onder handen te worden genomen omdat het
pleisterwerk loslaat en de muurverf afschilfert. Ondanks het herstelwerk gaan
de kerkdiensten nog gewoon door. De vrijwilligers ruimen op vrijdagavond en
zaterdagmorgen het gereedschap op en maken de kerk schoon. 'De geluidsboxen
worden dan weer teruggehangen op hun plaats en de hoogwerker van het
schildersbedrijf wordt naar buiten gereden', zegt Jan Geerligs.
Gehuld in een lichtblauwe stofjas met daaronder klompen bestijgt hij de trap in
de pastorie om te laten zien hoe de kruiswegstaatsies uit 1853 zijn
gerestaureerd. De veertien panelen die over de kruisiging van Jezus verhalen
staan tegen een muur opgestapeld. De ornamenten die als versiering dienen van
de lijsten zijn met latjes vastgeschroefd. 'Bij sommige lijsten waren de
versieringen afgebroken, we hebben ze nu weer provisorisch verstevigd.'
De reparatie van de veertien schilderijen moet een rechtgeaard restaurateur de
maag doen omdraaien. De panelen lijken onherstelbaar beschadigd door de goede
bedoelingen van de vrijwilligers. De onooglijke steunlatjes in blank hout,
hoewel van de voorkant niet zichtbaar, ontsieren de donkerkleurige panelen.
De kruiswegstaatsies zijn aangekocht door pastoor Fornier, de eerste pastoor
van de Borculose parochie. Een vrijwilliger: 'Als je zeker wilt weten hoe je
zijn naam schrijft, moet je maar op het kerkhof kijken.'
De restauratie van de rooms-katholieke kerk wordt volgende week afgerond. De
werkzaamheden hebben dan ruim een maand in beslag genomen. 'Je komt altijd
onverwachte dingen tegen. Zo hadden we niet verwacht dat de kruiswegstaatsies
in zulke slechte staat waren', blikken de vrijwilligers alvast terug. 'Het is
een heel karwei geweest.'
Als de torenklok 12.00 uur slaat trekken de vrijwilligers hun jas aan en gaan
naar huis om te eten. Later komen ze weer om verder te werken aan het herstel
van hun kerk. Ook de schilders vertrekken om te pauzeren. De radio wordt
uitgezet. Er heerst weer een serene rust in de kerk.
Artikel uit Gelders Dagblad - Zutphen van 02-02-2001
Pastor Jaspers maakt plaats Door Marco Koetsier
ZUTPHEN - Pastor Harrie Jaspers (60) vindt het tijd om plaats te maken voor de Æjongere dienaren godsÆ. Daarom houdt hij er na elf jaar pastor te zijn geweest in Zutphen, Warnsveld en Eefde zondag mee op. ,,Ik heb lang genoeg gewerkt, mag ik er dan ook eens mee ophouden.ÆÆ
|
|
||
|
|
|
Het
afscheid van pastor Jaspers staat zondag 4 februari centraal in de
eucharistieviering in de Emmanuelkerk in Zutphen die om elf uur begint. In
het Zutphense IJsselpaviljoen is æs middags tussen een en drie uur een
afscheidsreceptie. |
Omdat de zorg
voor andere mensen Jaspers in het bloed zit, was het voor hem een logische keus
om pastor te worden. ,,Ik wil mensen in nood graag helpen. Laten zien dat ze
niet in angst hoeven te leven omdat God het slecht met hen voor zou hebben. Met
behulp van de bijbel geef ik mensen een beetje meer geestelijke vrijheid.
Volgens Jaspers wordt de bijbel vaak gebruikt om mensen angst aan te jagen.
,,Dan wordt het een machtsmiddel. Ik wil mensen laten zien dat er genoeg te
genieten valt.
Voordat Jaspers
in Zutphen terecht kwam, heeft hij van 1967 tot 1978 als missionaris werkt in
onder andere Ethiopië. ,,Ik was daar niet om mensen tot het christendom te
bekeren, want dat was niet meer nodig. Wel heeft Jaspers er als onderwijzer
gewerkt. ,,Maar toen de communisten er in 1978 aan de macht kwamen, moesten
alle Nederlanders het land uit. De machthebbers beschouwden ons als
pottenkijkers.
Eenmaal terug in
Nederland, moest de pastor wel wennen aan het contrast tussen de armoede die
hij in Afrika had gezien en de rijkdom in het westen. ,,Dat was wel moeilijk.
Maar tegelijkertijd ben ik erdoor gaan beseffen dat het leven niet gaat om
materiele rijkdom. In Ethiopië heb ik mensen gezien die niets bezaten en toch
erg gelukkig waren.
LEUKE DINGEN
Toch is het werk in Nederland voor Jaspers ook niet altijd eenvoudig geweest.
,,Je maakt samen met de mensen leuke dingen mee zoals de kerstviering en de
doop van kinderen. Maar ook heb ik mensen naar hun laatste rustplaats gedragen
en dat is wel moeilijk. Maar juist op de moeilijke momenten vindt Jaspers het
belangrijk om er voor de mensen te zijn. ,,Door op die momenten samen te komen,
hoop ik mensen troost te kunnen bieden.
In 1983 vertrekt
Jaspers opnieuw naar het buitenland. Ditmaal is zijn bestemming Parijs. Ook
daar heeft Jaspers naar eigen zeggen veel van geleerd. ,,Ik kwam daar in
aanraking met allerlei mensen die de meest uiteenlopende problemen hadden. Door
een luisterend oor te bieden heb ik geprobeerd die mensen zoveel mogelijk te
helpen. Ook kwam ik er mensen tegen die allemaal hun eigen visie op het geloof
hadden. Jaspers vindt het belangrijk dat mensen die vrijheid krijgen. ,,De
boodschap van Christus hoor je te delen met anderen en niet opgelegd te
krijgen.
In 1989 vestigt
Jaspers zich in Zutphen. In het begin viel het werk in de Hanzestad hem wel een
beetje zwaar omdat hij er bijna niemand kende. Maar verloop van tijd is de band
met de mensen in de regio steeds sterker geworden. Toch vindt de pastor het, na
elf jaar in Zutphen te hebben gewerkt, tijd om iets anders te gaan doen. ,,Ik wilde
niet te lang op een plek blijven zitten. Voor mij is het belangrijk steeds weer
opzoek te gaan naar een nieuwe uitdaging. Een mens moet in beweging blijven.
VAKANTIE
Daarom vertrekt Jaspers na zijn afscheid naar Brazilië. ,,Ik ga daar eerst even
lekker vakantie vieren. Daarnaast wil ik de tijd gebruiken om mijn werk als
pastor in de afgelopen jaren te evalueren. Ook wil Jaspers in Brazilië kijken
hoe de pastors daar te werk gaan. ,,Zo hoop ik inspiratie op te doen voor de
toekomst. Het vertrek van de pastor uit Zutphen betekent volgens hem niet het
einde van de parochie. ,,Samen met pastor Frank de Heus heb ik het werk altijd
met veel plezier gedaan. Nu zal Frank het werk overnemen. Daarnaast zijn er nog
vele vrijwilligers op wie de mensen kunnen blijven rekenen.
Het afscheid van pastor Jaspers staat zondag 4 februari centraal in de eucharistieviering in de Emmanuelkerk in Zutphen die om elf uur begint. In het Zutphense IJsselpaviljoen is ‘s middags tussen een en drie uur een afscheidsreceptie.
Wassink vierde pastor in Berkellandgebied
van een onzer verslaggevers
ZUTPHEN - 26 november 2001 - In een volle Emmanuelkerk is
vrijdagavond pastor E. Wassink door deken G.J.H.M. Geurts geïnstalleerd als
vierde pastor van de sectie Oost, een samenwerkingsverband van zes parochies in
het Berkellandgebied (Joppe, Ruurlo, Lochem, Borculo, Vorden en Zutphen/Eefde).
De pastor werd toegezongen door een groot gelegenheidskoor,
samengesteld uit koorleden van de zes parochies.
Om te symboliseren dat de parochies gezamenlijk optrekken en gezamenlijk de kar
trekken, werden grote ballonnen door kinderen van achteren de kerk in gegooid.
De parochianen gaven ze elk een duwtje richting altaar. Daar werden ze in
netten verzameld. Ook de preek van deken Geurts had als thema deze
samenwerking, waarbij iedere parochie toch zijn eigen identiteit kan behouden.
Wassink, die in Zutphen twaalf jaar gevangenispastor is geweest, maakt deel uit
van het pastoresteam, dat bestaat uit F.G.C.M. Hogenelst, F. de Heus en H.J.H.
Achterhoek. Er is nu nog één vacature.
Binnen enkele jaren weg
uit Borculo
De fraters sterven in Nederland uit
Door Berend van de Sande - Artikel uit De Twentsche Courant Tubantia van 08-07-2001
Ooit waren de
Fraters van Utrecht een bloeiende onderwijs- congregatie met tal van scholen.
Nu zijn er negentig over. Netjes uitsterven is nu het doel van de fraters. Een
smal kiezelpad tussen metershoge laurierhagen leidt naar een bescheiden kerkhof
een paar kilometer van Borculo. Door zijn 67 eenvormige kruisen lijkt het een
militaire begraafplaats, maar de namen die in de stenen zijn gegraveerd, geven
geen rangen aan.
|
|
||
|
|
|
Het
kerkhof van de fraters in Borculo: allemaal dezelfde kruisen. |
Het zijn fraters
die hier liggen langs het afgelegen weggetje. De begraafplaats aan de, hoe kan
het ook anders, Fratersweg straalt rust uit, maar stil is het allerminst. Opgewonden
tienerstemmen dringen dwars door de bosschages heen die de begraafplaats
omzomen. Het kindergeschreeuw zou de fraters amper hebben gestoord. Ze waren
gewend aan jongeren om hen heen, de meesten werkten in het katholiek onderwijs.
De fraters horen
bij de Congregatie van de Fraters van Onze Lieve Vrouwe van het Heilig Hart,
zoals de officiÙle naam luidt. Deze mond vol wordt meestal afgekort tot Fraters
van Utrecht, naar de stad waar de congregatie in 1873 ontstond. De stichter,
Schaepman, wilde het aantal katholieke scholen in zijn stad uitbreiden en wie
konden dat beter doen dan fraters: met het godsdienstonderwijs zou het meteen
goed komen en bovendien waren ze goedkoop. De fraters richtten zich vooral op
kansarme jongeren.
Op het
hoogtepunt telde de congregatie maar liefst vierhonderd fraters. Nu zijn er nog
negentig over in Nederland, waarvan er dertien in Borculo wonen. Lang zal dat
niet meer duren. De overgebleven fraters zijn van plan zich binnen enkele jaren
geheel terug te trekken in De Bilt, om daar hun laatste jaren door te brengen.
Rollator
Nu al
lijkt de woning van de fraters in Borculo op een verzorgingshuis. Door de gang
schuifelt een oude man achter een rollator, ondersteund door een
fysiotherapeute. Het is tien uur, koffietijd in het fraterhuis. Aan een
tafeltje praten vier bejaarde heren. Aan niets is te merken dat het om fraters
gaat. Hun zwarte toog met witte boord, die hen onderscheidde van de
maatschappij, dragen ze al ruim 25 jaar niet meer.
Aan de muur van
de gemeenschapsruimte hangen de bouwtekeningen van het nieuwe onderkomen in De
Bilt. Het is wachten op de vergunning, maar zeker is dat het einde van de
fraters in Borculo nadert. De gemiddelde leeftijd van de fraters van Utrecht in
Nederland is 74,6, de oudste is 94 jaar, de jongste 52. Hoop op jonge aanwas is
allang vervlogen. Dertig jaar geleden diende de laatste Nederlandse frater zich
aan, advertenties en een speurtocht langs scholen mochten niet baten. Het
kloosterleven is uit, een realiteit waar de fraters zich bij hebben neergelegd.
Gemeenschap
Werk,
gemeenschap en religie, zijn altijd de drie pijlers van het leven van de
fraters geweest. De meesten werkten in het onderwijs, anderen hadden
bijvoorbeeld huishoudelijke taken. Nu is er nog maar ÚÚn leraar over, de rest
is gepensioneerd. Hoewel de meeste fraters zorgen dat ze nog iets om handen
hebben, is de sfeer in de gemeenschap danig veranderd. "Er zijn fraters
die in een groot gat zijn gevallen", zegt frater Wiro Weersink (71), de
overste voor de provincie Nederland.
"Vroeger
werkten we allemaal buitenshuis, nu is bijna iedereen thuis. Er zijn voor
elkaar is de belangrijkste doelstelling van de communiteit nu. We zitten in
Nederland in een afbouwfase, daar ontkomen we niet aan. Voor het bestuur telt
de zorgplicht naar elkaar toe, totdat ze overleden zijn". Nog zoeken de
fraters naar mogelijkheden om een functie te hebben in de samenleving. Ze
helpen in parochies, zetten zich in voor asielzoekers en ontvangen mensen van
buiten de congregatie. Weersink: "We willen geen gesloten inrichting
worden waar een muur omheen staat. We wilden laten zien dat we toch nog
leven".
Met alle gebouwen, pensioenen en beleggingen hebben de fraters als gemeenschap geld genoeg om een verzorgde oude dag in De Bilt te kunnen uitzingen. Bijna de helft van hun kapitaal hebben ze overigens in een ontwikkelingsfonds gestopt om projecten in de derde wereld te kunnen financieren. Als de Nederlandse fraters na hun dood geld overhouden, gaat dat naar IndonesiÙ. Want in tegenstelling tot Nederland bloeit daar de in 1928 gestichte afdeling volop. Daar is de congregatie een tweede leven begonnen.
Pastor De Heus wordt opbouwwerker
door
Henk Brummelman - Artikel uit Apeldoornse
Courant van 07-09-2002
ZUTPHEN - In het parochieel centrum Mariaschool aan de Tengnagelshoek in Zutphen neemt vanmiddag (van vier tot zes) pastor Frank de Heus afscheid. De Heus gaat pastoraal werk doen in de wijk Amersfoort-Vathorst, waar de komende tien jaar 10.000 woningen worden gebouwd.
In Amersfoort
komen de lijnen bij elkaar. ‘Ik ga daar in een nog te bouwen nieuwbouwwijk
werken. Op de universiteit heb ik geleerd hoe je zo‘n wijk moet ontwerpen. Dat
werk kan straks met het pastoraat worden verweven.‘ De Zutphense pastor Frank
de Heus kijkt uit naar het pastoraal werk dat hij vanaf 1 december gaat doen in
Vathorst, de Vinex-wijk van Amersfoort.
In tien jaar tijd moet daar een wijk ter grootte van half Zutphen uit de grond
worden gestampt. De Heus zal het van de grond af aan gestalte zien krijgen.
Vanuit een katholiek pastoresteam gaat hij samen met een dominee als
opbouwwerkers aan de slag. ‘We willen zoveel mogelijk samen doen. De nieuwe
bewoners willen we op kerkelijk gebied meteen kunnen bedienen. Zij zijn op zoek
naar nieuwe vrienden en nieuw netwerk. En die willen wij ze als kerken bieden.‘
De Heus studeerde af op Ruimtelijke Planning, maar kon daar bezuinigingen bij
de overheid geen werk in vinden. Gaande de studie kreeg hij ook steeds meer
twijfels of hij dat werk wel zijn hele leven zou willen doen. Hij werkte liever
met mensen. Zo was hij actief in de Utrechtse parochie van de Blijde Boodschap.
Hielp mee met het bezoeken van zieken en zong in het jongerenkoor. Hij voelde
zich vooral geïnspireerd door de charismatische pastor Loek Bosch. Een jaar na
zijn afstuderen besloot hij dan ook theologie te gaan studeren. Dat leverde hem
vijf jaar geleden de baan op als pastoraal werker bij de parochie van Sint Jan
en Emmanuel.
De Heus heeft zich bewust niet tot priester laten wijden. Hij wilde zich liever
niet voor het leven binden aan de belofte van gehoorzaamheid en het celibaat.
‘De pastoraal werker wordt door de mensen steeds meer als volwaardig kerkelijk
functionaris geaccepteerd. Je mag weliswaar geen eucharistieviering leiden en -
tenzij je daarvoor verlof hebt- niet dopen of huwelijken inzegenen, maar er
blijven nog genoeg taken over op het gebied van catechese, diakonie en
kerkopbouw.‘
VIJF GOEDE JAREN
‘Ik heb in Zutphen vijf heel goede jaren gehad. Ze zeggen vaak dat Achterhoekers
niet zo snel het achterste van hun tong laten zien, maar ik heb daar als pastor
niet veel van gemerkt. De mensen zijn vriendelijker, rustiger en meer
ontspannen dan in de stad waar ik vandaan kwam.‘
Het heeft hem vooral aangesproken dat de parochianen veel met eigen
initiatieven kwamen. Een van de meest aansprekende vindt hij de jaarlijkse
Vastenmaaltijden.
In het besluit om iets nieuws te zoeken, heeft ook de schaalvergroting door
samenwerking met de Berkelland-parochies een rol gespeeld. ‘Ik heb me loyaal
opgesteld, maar voor mezelf is deze opzet niet zo geschikt. Ik ben een
stadsmens en werk liever in een overzichtelijk en stedelijk gebied.‘
‘Iedere pastor heeft zijn eigen hobby‘s. Ik heb mij vooral met het jeugdwerk
bezig gehouden. Dat loopt nu heel aardig. En kan ook zonder mij. Vijf jaar
geleden heb ik ook gezegd dat ik na vijf jaar de kans wilde hebben om te
verkassen. Je moet niet te lang ergens zitten, dan roest je vast in bepaalde
patronen. In een nieuwe omgeving krijg je nieuwe prikkels en blijf je fris.‘
Opsplitsing van dekenaat Berkelland
van een onzer verslaggevers - Artikel uit Apeldoornse Courant van 19-02-2003
19 FEBRUARI 2003 - NEEDE - De plannen van het bisdom Utrecht om grote samenwerkingsverbanden tussen de verschillende rooms-katholieke parochies te bewerkstelligen, krijgen steeds meer gestalte. Naar verwachting zal het huidige dekenaat Berkelland in die parochieverbanden worden opgedeeld.
Het dekenaat
Berkelland blijft niet bestaan. Het ligt in de bedoeling om het aantal
dekenaten in het bisdom terug te brengen van negen naar vijf. Daardoor moet
Berkelland fuseren met het dekenaat Montferland, dat als hoofdplaats Zevenaar
heeft.
Kardinaal A. Simonis heeft inmiddels met ingang van 1 april ontslag verleend
aan deken G. Geurts (65) van Berkelland wegens het bereiken van de
pensioengerechtigde leeftijd. De vacature-Geurts wordt in afwachting van de
naderende fusie niet ingevuld. Zijn plaats wordt straks waargenomen door deken
H.J. van Merm van Montferland.
MINDER PRIESTERS
In de Achterhoek worden net als trouwens in de rest van het land parochies
gedwongen steeds meer met elkaar samen te werken vooral omdat het aantal
priesters in de loop der jaren drastisch is afgenomen. Het is volgens
woordvoerder L. Sinselmeijer van het bisdom Utrecht niet meer vanzelfsprekend
dat bepaalde kerkelijke hoogtepunten altijd door priesters worden geleid. Een
voorbeeld is de begrafenisplechtigheid, waaraan volgens de rooms-katholieke
traditie een Eucharistieviering voorafging. In steeds meer parochies wordt
daarvan afgeweken.
In de sectie Neede zijn vorig jaar de eerste verkenningen gestart over het
voorgaan van leken in uitvaartdiensten. Die dienen daarvoor wel een opleiding
te hebben genoten. In Borculo gaan leken al in uitvaartdiensten voor. De
secties Neede en Groenlo fuseren binnenkort tot een zogeheten parochieverband.
Neede bestaat uit de parochies van Neede, Rietmolen, Rekken en Eibergen en
Groenlo bevat de parochies in Beltrum, Groenlo zelf en Lievelde.
Daar zouden volgens de oorspronkelijke plannen Borculo (OLV Maria
Tenhemelopneming) en Ruurlo (Willibrordus) aan worden toegevoegd. Deze beide
parochies gaven echter vorig jaar aan daar weinig voor te voelen. Hun standpunt
wordt ingewilligd zodat deze twee parochies deel uitmaken van een cluster
Zutphen/Lochem.
Artikel uit De Twentsche Courant Tubantia van 07-03-2003
Kardinaal
Simonis wijdt Borculoër Günther Oude Groen in eigen kerk
‘Diaken
zijn is een roeping’
Door Hes Lagrand
Het geloof heeft niet altijd een prominente rol gespeeld in het leven van Günther Oude Groen (50). De ex-Hengeloër diende de kerkgemeenschap als misdienaar en acoliet, maar veel verder ging zijn betrokkenheid niet.
De kentering
kwam na de verhuizing van Günther en Minerva Oude Groen in 1988 naar de gemeente
Borculo. Daar kwam hij in contact met pastoor Simons van de parochiekerk OL
Vrouw Tenhemelopneming én met Ton Oostveen van de Fraters van Utrecht.
Günther Oude
Groen ziet hen achteraf als afgezanten van God. ‘Zij zijn op mijn weg gekomen.
Ze inspireerden mij, raakten bij mij een gevoelige snaar waardoor ik het duwtje
kreeg dat noodzakelijk was om de studie tot diaken te volgen. Ik zie het ook
als een roeping.’
Dat neemt niet
weg dat zijn keus voor het diaconaat geplaveid bleef met obstakels, want hoe
zou zijn gezin tegenover zijn besluit staan? En had hij er wel bij stilgestaan
dat hij nooit meer zou kunnen hertrouwen na een eventueel overlijden van zijn
echtgenote?
‘Dat was een
moeilijke stap’, erkent hij. ‘We hebben daar menig wandeling in de Borculose
natuur aan besteed.’ De echtgenote speelt ook een belangrijke rol bij de
wijdingsplechtigheid. De kardinaal zal haar een aantal vragen stellen over het
ambt.
Vroeger gold de
wijding tot diaken als het opstapje tot het priesterschap. Tegenwoordig nemen
fulltime diakens veel taken over van de priester. Ook zij ondergaan een
wijding.
Door
handoplegging laat kardinaal Simonis zaterdag in Borculo in zijn hoedanigheid
van aartsbisschop de wijdeling delen in zijn zending tot dienstbaarheid in de
Geest van Jezus Christus. Günther Oude Groen volgde die weg. Met dien verstande
dat hij op parttime basis, oftewel tien uur per week als permanent diaken in
het nog te vormen parochieverband Oost-West die acht parochies van Zutphen tot
Borculo omvat, in het diaconaat werkzaam zal zijn. Hij krijgt daarvoor een
onkostenvergoeding. Günther Oude Groen blijft dan ook vier dagen per week op de
loonlijst van de overheid staan als keurmeester van de Rijksdienst voor Vee en
Vlees. Op de donderdagen is hij belast met het diaconaat.
De keus van de
Borculoër is een opmerkelijke stap in een tijd dat religie steeds minder een
rol lijkt te spelen in het leven van mensen. Bovendien is ook de opleiding tot
diaken geen sinecure. De Borculose wijdeling heeft er een studie voor moeten
volgen, die meer dan zes jaar omvat. Eerst volgde hij een tweejarige cursus op
de pastorale school in Wehl, om daarna te kiezen voor de diakenopleiding op
Dijnselburg in Zeist. Een studie die meer dan vier jaar in beslag nam inclusief
een stageperiode van 350 uur, die hij in nog geen acht maanden moest
volbrengen.
Dat betekende
dat de Borculoër wekelijks elke vrijdagavond en een groot deel van de
zaterdagen in de collegebanken in het Utrechtse moest doorbrengen. En ook
doordeweeks zat Günther Oude Groen heel wat avonden in zijn studeerkamer thuis.
‘Ja, het was voor mij een zware studie’, erkent hij grif.
Als diaken maakt
Günther Oude Groen naast pastoor F. Hogenelst en de pastoraal werkers, deel uit
van het pastoraal team. Hij zal worden belast met het zieken- en het
ouderenpastoraat. Werk dat hij gedurende zijn stageperiode in het verpleeg- en
verzorgingshuis De Molenberg in de gemeente Groenlo al goed heeft leren kennen.
Dat betekent dat hij veel meer in het veld zal werken dan voor de kerkbanken.
‘Dat is ook essentieel voor het diaconaat. De kerk zendt jou als een soort
afgevaardigde naar de maatschappij. Je moet mijn werk zien als een brugfunctie
tussen kerk en samenleving. Ik wil de mensen vooral een luisterend oor bieden
en van daaruit kijk ik of ik nog meer voor hen kan betekenen. Maar wel met de
steun van de talrijke vrijwilligers, want zonder hen ben ik nergens.’
Centrum
Diakonaat Dijnselburg
8 maart 2003 - Günther
Oude Groen gewijd
Op zaterdag 8 maart heeft tijdens een plechtige eucharistieviering Kardinaal Adrianus Simonis Günther Oude Groen gewijd tot permanent diaken van het aartsbisdom Utrecht. De wijding vond plaats in de parochiekerk Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming te Borculo. Günther wordt voor 4 jaar verbonden aan het dekenaat Berkelland met een speciale opdracht binnen de parochieverbanden Oost en West. De taken die hij zal behartigen liggen met name in de pastorale zorg voor ouderen en zieken in de verzorgingshuizen aldaar, het ondersteunen van vrijwilligers, inzet voor ziekendagen en gezamenlijke vieringen.
De honderdste
De wijding van Günther Oude Groen was voor het CDD extra bijzonder, omdat Günther de honderdste diaken is die via Dijnselburg uiteindelijk gewijd is. Dit zijn overigens niet alleen diakens van het Aartsbisdom, want ook in de bisdommen Rotterdam, Haarlem, Breda en Den Bosch zijn diakens die via het CDD opgeleid zijn.Dat komt omdat Dijnselburg indertijd begonnen is als een gezamenlijk inititatief van meerdere bisdommen.
Uiteraard gaat het niet om
de kwantiteit, maar om de kwaliteit en in ieder geval kunnen we van iedere
diaken in ons midden zeggen dat het er één uit honderd is!
Günther Oude
Groen in Borculo tot diaken gewijd door kardinaal Simonis
Aartsbisschop
zorgt voor bijzondere ceremonie
Artikel
uit De Twentsche Courant Tubantia van 10-03-2003
Een aartsbisschop komt niet elke dag in Borculo. Dat Simonis het Berkelstadje zaterdag bezocht, had dan ook een speciale reden: de wijding van de Borculoër Günther Oude Groen tot permanent diaken.
Dit is heel
bijzonder. Slechts een é twee maal per jaar wordt iemand gewijd tot diaken,
deelt pastoor F. Hogenelst mee. De eucharistieviering bij gelegenheid van de
wijding tot permanent diaken van Borculoër Günther Oude Groen (50) in de
rooms-katholieke kerk in Borculo werd zaterdag dan ook druk bezocht.
De
wijdingsplechtigheid van Oude Groen liep als een rode draad door de twee uur
durende kerkdienst heen. Kardinaal Simonis, aartsbisschop van Utrecht, vroeg
tijdens de wijding of Oude Groen ‘het ambt waardig is’.
De
bisschoppelijk gedelegeerde mevrouw N. Serrarens-Wijngaards begeleidde Oude
Groen tijdens zijn opleiding tot diaken en had hier een duidelijk antwoord op.
‘Günther Oude
Groen heeft de lat voor zichzelf heel hoog gelegd. Hij is dan ook een
perfectionist. Hij heeft een warm hart voor de mensen, vooral voor de zwakkeren
in onze samenleving.’
Vervolgens sprak
de bisschop zijn vertrouwen uit. ‘In vertrouwen op onze heer Jezus Christus,
onze God en onze Verlosser, kiezen wij deze man uit tot de orde van het
diaconaat.’
Bij de
‘ondervraging’ van Oude Groen en zijn vrouw Minerva werd duidelijk dat de
dienstbaarheid, de trouw aan het evangelie en de overlevering van de kerk
centraal staan. Om de wijding compleet te maken, volgden nog de handoplegging
en het ‘ter aarde gaan’ van de kersverse diaken.
Pastoor
Hogenelst zei dat dit de belangrijkste elementen zijn in de wijding. De
handoplegging gebeurde als volgt: de wijdeling trad voor de bisschop en knielde
voor hem neer. De bisschop legde de wijdeling in stilte de handen op. Door de
handoplegging liet de bisschop hem delen in ‘zijn zending tot dienstbaarheid in
de Geest van Jezus Christus’.
Het ter aarde
gaan is een heel oud gebedsgebaar, dat aangeeft dat de wijdeling geheel
ontvangen wil zijn, terwijl de kerkgemeenschap voor hem bidt. ‘Het is een teken
van gehoorzaamheid en dienstbaarheid’, aldus de pastoor.
De diaken is in
gemeenschap verbonden met de bisschop en zijn priesters. Hij wordt gewijd om
dienstbaar te zijn aan het volk van God door de dienst van de liturgie, de
dienst van het woord en van de liefdewerken.
Er zijn mensen
die de diakenwijding ontvangen en daarna priester worden. Günther Oude Groen
werd echter gewijd tot permanent diaken. In die hoedanigheid maakt Oude Groen
vanaf nu deel uit van het pastoraal team. Hij wordt belast met het zieken- en
ouderenpastoraat.
Hogenelst: ‘Dit
gebeurt buiten de kerk. Het diaconaat is dan ook bedoeld om de kerk en de
gemeenschap samen te brengen.’
Kardinaal Simonis bij afscheid van fraters
Artikel
uit De Twentsche Courant Tubantia van 27-02-2003
BORCULO - Het vertrek van de Fraters van Utrecht uit Borculo gaat niet onopgemerkt voorbij. Kardinaal A. Simonis van het bisdom Utrecht gaat op 25 mei in de parochiekerk van Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming in Borculo, voor in een plechtige eucharistieviering, waarna in zaal Peters een receptie wordt gehouden
Al eerder
kondigde de provinciaal overste van de orde aan dat de acht overgebleven,
voornamelijk bejaarde fraters, per 1 juli verhuizen naar een nieuw fratershuis
in De Bilt.
De bouw daarvan
laat echter langer op zich wachten dan gepland. Uitstel van het vertrek vond de
leiding niet langer verantwoord, dus vestigen de fraters zich tijdelijk in
Arnhem en Utrecht, om over enkele jaren domicilie te kiezen in De Bilt.
Met hun vertrek
uit de gemeente Borculo komt een eind aan een periode van 95 jaar arbeid in
Borculo, waar de Congregatie van de Fraters van Onze Lieve Vrouwe van het
Heilig Hart, zoals de officiële benaming luidt, het werk verrichtte op het
internaat en de daaraan verbonden school.
De Fraters van
Utrecht, die hun naam danken aan het feit dat de congregatie in
De fraters
richtten zich vooral op kansarme jongeren. Sindsdien groeide en bloeide het
internaat, dat van grote betekenis was voor Borculo.
Dat is ook de
reden dat Borculo het vertrek van de acht fraters niet onopgemerkt voorbij wil
laten gaan. Er is een comité in het leven geroepen dat extra cachet aan het
afscheid wil geven.
Na afloop van de eucharistieviering wordt er een receptie gehouden. Daarbij zullen zoveel mogelijk fraters die in Borculo werkzaam zijn geweest, aanwezig zijn.
Afscheidscadeau Fraters bestemd voor Kenia
Artikel
uit De Twentsche Courant Tubantia van 26-04-2003
Geen cadeaus, maar een gift in de vorm van een cheque. Dat wil het comité, dat het officiële afscheid begeleidt van de Fraters van Utrecht uit Borculo, op 25 mei tijdens een feestelijke receptie in zaal Peters in de Berkelstad aanbieden.
De gift is
bestemd voor het project ‘Straatkinderen in Kenia’ van de Fraters van Utrecht.
Frater Hans Wennekes (69), die oorspronkelijk afkomstig is uit Lichtenvoorde,
werkt al jaren in dit Afrikaanse land, om precies te zijn in Lodwar. De
oud-leraar van de technische school in Borculo heeft daar al jaren de zorg over
deze groep en heeft dringend behoefte aan geld om zijn werk daar te kunnen
voortzetten. Zijn project beantwoordt volledig aan de doelstelling van het werk
van de Fraters: zorg voor en onderwijs aan, de in dit geval, armsten der aarde.
De leiding van
de congregatie wil het geld niet zelf gebruiken, maar gebruiken voor de
doeleinden die de Fraters zich bij de oprichting in de negentiende eeuw zich
gesteld hadden. Het gemeentebestuur van Borculo nam het initiatief voor de
feestelijke gebeurtenissen op 25 mei, omdat de gemeenschap erg veel te danken
heeft gehad aan het zegenrijke werk van de Fraters die zich in
‘Opvoeding en
onderwijs’ waren de speerpunten van het werk van de Fraters, die in de loop der
jaren zelf scholen stichtten op het complex van de Leo Stichting. Scholen, die
niet bestemd waren voor de internaatsleerlingen, maar ook voor scholieren uit
Borculo en wijde omgeving. Alle oud-medewerkers van internaat en scholen worden
uitgenodigd voor de afscheidsreceptie van de Fraters, die om 18.30 uur begint
in zaal Peters aan de Steenstraat. Daar kunnen zij nog eens handen schudden met
de nog levende fraters, van wie de meesten hoogbejaard zijn. De meeste fraters
wonen momenteel in De Bilt, maar komen voor deze gelegenheid graag naar
Borculo.
Voorafgaande aan
de receptie is er om 16.30 uur in de parochiekerk van OL Vrouw Tenhemelopneming,
eveneens aan de Steenstraat, een eucharistieviering, die wordt gecelebreerd
door de aartsbisschop van Utrecht A. Simonis. Die viering is vanwege de
beperkte ruimte in de kerk uitsluitend bestemd voor genodigden. Tijdens de
Eucharistieviering zal de kardinaal uitvoerig ingaan op de betekenis van het
werk van deze congregatie, die haar werkzaamheden in de toekomst uitsluitend
nog zal uitoefenen in Indonesië en Kenia.
Degenen die een bijdrage willen leveren aan het project dat door de Fraters van Utrecht is uitgekozen kunnen dit doen door storting op rekeningnummer 040.91.58.771 van de ABN Amro in Borculo ten gunste van het project Straatkinderen in Kenya of tijdens de receptie in de daarvoor speciaal bestemde bus.
Fraters van
Utrecht verlaten na 95 jaar de Leo Stichting in Borculo
Streng
maar rechtvaardig
Artikel
uit De Twentsche Courant Tubantia van 03-05-2003
Door Hes Lagrand
Streng maar rechtvaardig. Zo stonden de Fraters van Utrecht bekend. Bij de Leo Stichting in Borculo waren zij verantwoordelijk voor de opvoeding van en het onderwijs aan probleemkinderen. Met hun vertrek uit Borculo komt er een eind aan een periode van 95 jaar waarin de fraters kinderen weer op het rechte pad brachten.
In 1908 vestigde
de Congregatie van Onze Lieve Vrouw van het Heilig Hart zich in Borculo, ofwel
de Fraters van Utrecht. Ze namen op initiatief van de toenmalige bisschop van
Utrecht, monseigneur H. van de Wetering, het onderwijs op het internaat van de
Leo Stichting in Borculo over van de Broeders van Amsterdam (de Congregatie van
Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten).
Dat was geen
toeval. Borculo behoorde tot het bisdom Utrecht en de monseigneur achtte het
wenselijk dat een congregatie afkomstig uit het bisdom, zich met
onderwijskundige en opvoedkundige taken bemoeide. Aanvankelijk gebeurde dat in
de vroegere woning van staatsman dr. Schaepman (De Eeschhof), maar dat gebouw
bleek te klein.
De fraters
kregen de beschikking over veel grond, geschonken door de erven van de vroegere
landeigenaar Wessel van Eijll.
Voogdijkinderen
De doelgroep
voor de Fraters van Utrecht bestond destijds uit voogdijkinderen, meestal
wezen, die echter wel van rooms-katholieke huize moesten zijn. De zestien
fraters kregen eerst met 42 jongens te maken, maar dat aantal groeide in de
loop der jaren gestaag. De fraters waren zeker voor die tijd goed opgeleid op
één van de kweekscholen die de congregatie bestierde.
In de
vooroorlogse jaren, die werden gekenmerkt door een grote werkloosheid, kozen
velen voor het klooster. Fraters zijn weliswaar in tegenstelling tot priesters
niet gewijd, maar zij leggen wel een gelofte af waarin ze beloven een
celibatair leven te leiden. Geen eenvoudige opgave en velen haakten dan ook in
de loop der jaren af. Tussen 1963 en 1967 keerden alleen al in Borculo dertien
fraters de congregatie de rug toe.
Hun plaats werd
steeds meer ingenomen door groepsleiders. Die werden naar Borculo gelokt met
een huis, want in de jaren zestig en zeventig was er sprake van woningnood, zeker
in de Randstad. Veel jonge gezinnen kozen derhalve voor een toekomst in de
Achterhoek en bleven hier hangen.
In de jaren
zestig kreeg de afkalving van de eens zo grote kloosterorde gestalte. Het
aantal roepingen liep sterk terug en die teruggang had ook invloed op Borculo.
Vooral in de jaren tachtig en negentig nam de vergrijzing sterk toe en aan het
eind van de vorige eeuw trokken de Fraters van Utrecht zich bij gebrek aan
mankracht definitief terug uit de Leo Stichting. Ze namen hun intrek in het Fraterhuis
aan de Alexandrinalaan. Maar, in juni behoort ook die tijd tot het verleden.
De congregatie
heeft besloten de fraters op één of twee adressen onder te brengen en om die
reden wordt het klooster in De Bilt uitgebreid. De drie overgebleven Borculose
fraters Johan Brummelhuis, Stanislaus Walta en Willibrordus Hilhorst pakken in
de loop van juni hun biezen en dan behoort het tijdperk van de Fraters van
Utrecht in Borculo tot het verleden.
Achterstand
In Nederland
bloeide de congregatie in een periode dat dat hard nodig was. Het katholieke
volksdeel had naar het oordeel van de bisschoppen en de paus in de tweede helft
van de negentiende eeuw een achterstand. Om die te verbeteren werd de nadruk op
onderwijs en op opvoeding gelegd. Binnen die taken paste ook de
beroepsopleiding. Nog voor de oorlog kende Borculo een Tuinbouwschool en een
Technische School, die de jongens moesten klaarstomen tot schilder, kleermaker
of timmerman.
Na de oorlog
bemoeide de overheid zich nadrukkelijk met het onderwijs op de Leo Stichting in
Borculo. De doelgroep veranderde. Niet louter weeskinderen, maar jongens uit
gebroken gezinnen die met gedragsproblemen worstelden, vonden hun weg naar
Borculo. Ook werden de beide scholen opengesteld voor de plaatselijke jeugd en
dat betekende een forse groei van het aantal leerlingen. De Fraters van Utrecht
hadden in 1956 de supervisie over vierhonderd leerlingen op de technische
school en tweehonderd leerlingen op de tuinbouwschool. De scholen bestaan nog
steeds, maar heten nu AOC Oost en Staring College. Na de oorlog werden ook een
mulo en een lagere school gesticht onder de noemer Klein Borculo. Die scholen
functioneren nog onder die naam, maar hebben inmiddels andere functies
gekregen.
De fraters zelf
vormden met name in de jaren veertig, vijftig en zestig de spil van de Leo
Stichting. Zij waakten over hun pupillen, sprongen voor hen op de bres, maar
schroomden evenmin harde maatregelen te nemen als dat nodig was. Frater Henk
van Vliet herinnert zich nog als de dag van gisteren hoe hij in de jaren zestig
en zeventig nauwe contacten onderhield met de politie en met justitie.
De pupillen
waren bepaald geen lieverdjes. Van Vliet: ‘De streek werd toen geplaagd door
fietsendiefstallen. Onze jongens leenden die rijwielen om ermee van een uitgaansgelegenheid
in de buurt naar huis te komen. Maar ze gaven ze niet terug. Nee, de karretjes
werden in weilanden of in de Berkel gegooid. Legendarisch was boswachter Joop
Jansen, die zorgde dat de fietsen weer terecht kwamen. Hij hadeen enorme magneet,
waarmee hij de bodem van de Berkel van tijd tot tijd aftastte op jacht naar
fietsen. Natuurlijk grepen we in en de jongens werden gestraft. En meestal in
het weekend als ze vrij hadden, want dan trof je ze het hardst.’
Taakstraffen
‘In Borculo werd
destijds voor het eerst geëxperimenteerd met taakstraffen. Tegenwoordig gebeurt
dat overal, maar in Borculo werkten wij als eersten samen met de politie en met
het Openbaar Ministerie in Zutphen. Onze jongens moesten dat strafwerk in het
weekend opknappen. Ze hebben menig sloot in de buurt uitgegraven. De
taakstraffen werkten, want het aantal diefstallen nam af.’
Van Vliet
bewaart warme herinneringen aan Borculo, want de gemeenschap van het stadje
stond pal achter de stichting en de fraters. ‘In 1984 dreigde de provincie het
internaat te sluiten. De overheid moest bezuinigen en vond dat Borculo ook haar
steentje moest bijdragen, zonder zich te realiseren wat dat voor consequenties
zou hebben. Een sluiting van het internaat zou ook tot sluiting van de scholen leiden.
We hebben toen volop actie gevoerd. Een jongen van ons liep in Den Haag rond
met een spandoek waarop stond: Ik voel me zo verdomd alleen. Dat moment was op
het journaal te zien.’
‘We zijn met meer dan tien bussen in Den Haag geweest. We voerden een ludieke actie in Diepenheim bij de opening van een beeldententoonstelling door toenmalig minister Brinkman. Dat vond hij niet leuk. Henny Verhoef was destijds de eerste lekendirecteur van de Leo Stichting. We hebben het toen gered. Ja, we moesten fors bezuinigen. Het internaat slonk van 230 naar 151 pupillen. Maar, we konden de politiek overtuigen dat sluiting niets oploste.’
Pastor Matti wil zoeken naar nieuwe vormen
door Ton van Ingen Schenau - Artikel uit Apeldoornse Courant van 17-05-2003
17 MEI 2003 - ZUTPHEN - Het aantal pastores is in Nederland de laatste jaren schrikbarend afgenomen. In het parochie-verband Oost is dat niet anders. Slechts vijf pastores voor een gebied, dat naast Zutphen en Lochem ook Vorden, Ruurlo, Borculo en Joppe omvat en in de toekomst nog groter zal groeien. Als de nood heel erg hoog is kan bij de vieringen een beroep worden gedaan op een aantal emeriti in de regio. Sinds 1 april is de pastorale spoeling wat minder dun.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Vanaf die datum
is
Op vrijdag 2 mei is hij in Loch-
em tijdens een viering aan de gezamenlijke parochies voorgesteld.
Matti is geboren en getogen in hartje Amsterdam. ‘Op het Spui, waar ik in de
jaren zestig goed zicht had op hetgeen zich toen rond ‘t Lieverdje afspeelde‘,
glimlacht hij. Na korte tijd in de zaak van zijn vader te hebben gewerkt,
volgde hij de stem van zijn hart.
‘Mijn levensgeschiedenis heeft daarna steeds in het teken van bevrijdend
handelen gestaan‘, merkt hij op. Dit betekent dat hij bij de Leo Stichting in
Borculo in het pastoraat terechtkwam, de sociale academie afrondde en theologie
ging studeren in Utrecht. Na zijn afstuderen in 1981, trad hij toe tot de broeders
van Maastricht. ‘Ik zou naar Chili gaan om daar mijn kennis en ervaring voor de
bevolking in te zetten. In mijn afstudeerscriptie had ik mij echter nogal
kritisch uitgelaten over de rol van de kerk onder het bewind van Pinochet. Dit
leidde ertoe dat ik daar tot ‘persona non grata‘ werd verklaard en mijn plannen
dus niet doorgingen. Ik woonde toen in Maastricht en wilde mij met het
pastoraat voor werkende jongeren daar inzetten. Onder de toenmalige bisschop
(Gijsen) kreeg ik daar echter niet de ruimte voor‘, klinkt het spijtig.
Een verzoek van de Nederlandse Augustijnen om een catechistenopleiding op te
zetten in Bolivia, bracht hem uiteindelijk toch in Zuid-Amerika. Vandaar trok
hij toch naar Chili, waar Pinochet inmiddels het veld geruimd had. Daar was hij
een aantal jaren pastoraal bezig. Aan de rand van het leven, geconfronteerd met
armoede, maar ook met solidariteit. ‘Tien jaar, waarin pastoraat en vorming
onder de armen centraal hebben gestaan. Solidariteit met mensen die aan de rand
van het leven stonden en vaak alleen maar bezig waren met overleven. Een
ervaring, met armoede en de gevolgen daarvan tot in de komende generaties‘,
zegt hij gedreven.
Na zijn terugkeer kreeg hij begin 1993 een baan als dienstverlener bij de
diaconie van het bisdom Utrecht. Hij was inmiddels getrouwd en woonde in
Zutphen. In zijn baan bij het diaconaat gaf hij veel aandacht aan
bewustwording. Nieuwe vormen van diaconaat, het bezoekerswerk, aandacht voor
eenzamen en rouwenden, in een tijd waarin de verantwoordelijkheid binnen de
geloofsgemeenschap steeds verder toeneemt.
‘Steeds ben ik, na een periode van tien jaar, weer met iets anders begonnen.
Nu, na tien jaar diaconie, heb ik gekozen voor het basis-pastoraat.‘
‘Sommigen verbazen zich erover dat ik dat op mijn leeftijd nog aandurf.
Basispastor is niet tot de gemakkelijkste taak in het kerkelijke werkveld. Toch
is dit van mij een bewuste keuze. Ik wil gewoon de komende 7,5 jaar met een
groep mensen optrekken, zoekend naar nieuwe vormen van pastoraat en geloofsbeleving.
Samen vieringen voorbereiden en projecten opzetten, zoals Lopen voor Lima.
Vooral veel van elkaar leren en een bijdrage leveren aan de verdieping van ons
geloof‘, aldus
Kardinaal Simonis wijdt twee priesterstudenten
tot diaken
Zaterdag 29 november 10.30 uur in de St.
Catharinakathedraal
Op zaterdag 29 november heeft de aartsbisschop van Utrecht,
Adrianus kardinaal Simonis, twee studenten van het Ariënskonvikt, de
priesteropleiding van het aartsbisdom, tot diaken gewijd. De studenten zijn
Hans de Vries uit Steenwijk en Ed Wassink uit Zutphen.
De wijdingsplechtigheid heeft plaatsgevonden in de kathedrale kerk van Sint
Catharina aan de Lange Nieuwstraat in Utrecht. Na de viering was er gelegenheid
tot feliciteren in de Nicolaikerk in Utrecht.
De wijding tot transeunte (tijdelijke) diaken is een stap op
weg naar het priesterschap.
In 12 juni 2004 hopen deze studenten door de kardinaal tot priester te worden
gewijd.
Naast 'tijdelijke' diakens kent het bisdom ook 'permanente' diakens. Dat zijn
gehuwde of ongehuwde mannen die, na een opleiding, tot diaken worden gewijd en
die met een zending van de bisschop hun werkzaam leven in dienst stellen van
mensen, die hulp, zorg en aandacht behoeven; dak- en thuislozen, verslaafden,
ouderen en zieken.
Foto: Ton Huitink ( www.rknieuws.net
)
Simonis wijdt gescheiden man tot priester
Hilversum
(Van onze redactie/ANP) 27 mei 2004 - Een gescheiden man met twee kinderen wordt priester
in het aartsbisdom Utrecht. Kardinaal Simonis wijdt Ed Wassink samen met
kandidaat-priester Hans de Vries op 5 juni in de St. Catharinakathedraal in de
Domstad. Doordat Wassinks kerkelijk huwelijk is nietigverklaard, is zijn
echtscheiding geen belemmering voor het priesterschap. Dat heeft het
aartsbisdom vandaag laten weten.
Op latere
leeftijd
Wassink,
die in het bezit is van het vakdiploma kruidenier en in de verpleging heeft
gewerkt, trouwde tijdens de studie theologie die hij op latere leeftijd begon.
Na zijn echtscheiding dacht hij dat hij niet meer in aanmerking zou komen voor
een priesterwijding. Hij werkte jarenlang als pastoraal werker. Pastoraal
werkers mogen gehuwd zijn, maar voor priesters geldt het celibaat. Een
gescheiden man of vrouw kan pastoraal werker worden, ook al is zijn of haar
kerkelijk huwelijk niet nietigverklaard.
Nietigverklaring
Voor
de RK-Kerk is hij of zij dan nog getrouwd. Na een nietigverklaring door een
kerkelijke rechtbank heeft het huwelijk voor de kerk nooit bestaan. Dat is voor
een gescheiden man een voorwaarde om priester te kunnen worden. De woordvoerder
van het aartsbisdom kent geen andere voorbeelden van gescheiden mannen die
priester zijn geworden. Hij weet wel van weduwnaars die na het overlijden van
hun echtgenote de roeping van het priesterschap hebben gevolgd.
Ervaringen
uitwisselen
Kardinaal
Simonis wijdde Wassink vorig jaar tot diaken. Vanaf dat moment werkt hij als
kandidaat-priester in Parochieverband Oost, waartoe Borculo, Ruurlo, Vorden,
Joppe, Lochem en zijn geboorteplaats Zutphen behoren. Zijn kinderen Manuel (25)
en Rosa (24) vinden het heel bijzonder een vader te hebben die priester is,
aldus de website van de parochie. ,,Parochianen kijken er wel van op maar
vinden het ook leuk om ervaringen uit te wisselen over het hebben van kinderen
en dat je de zorg voor kinderen met hen deelt.''
Kardinaal Simonis wijdt twee priesters
dienst communicatie - datum: 27 mei 2004 tijd: 11:30
door: redactie internet
Op zaterdag 5 juni a.s. zal Zijne Eminentie kardinaal Simonis twee nieuwe priesters van het Aartsbisdom Utrecht wijden. De wijdingsplechtigheid vindt plaats in de St. Catharinakathedraal, Lange Nieuwstraat 36 te Utrecht en de viering begint om 10.30 uur. Na de viering is er gelegenheid tot feliciteren in de Nicolaikerk, Nicolaaskerkhof te Utrecht.
De twee wijdelingen
zijn beiden student aan het Ariënskonvikt, de priesteropleiding van het
Aartsbisdom Utrecht. Zij zullen zaterdag door de kardinaal uit de gemeenschap
worden geroepen om hun wijding in ontvangst te nemen. De wijding van Hans de
Vries en Ed Wassink zal geschieden door middel van handoplegging, zalving en
gebed door de kardinaal. Daarna zullen ook de overige aanwezige priesters de
wijding bekrachtigen door handoplegging (de zogenaamde corona). Beide
kandidaat-priesters hebben eerst een andere opleiding gevolgd en andere
werkzaamheden verricht.
Het is dit jaar voor het eerst dat de priesterwijding in de verschillende
bisdommen tegelijk plaatsvindt op zaterdag 5 juni, de zaterdag ná Pinksteren.
Ed Wassink en Hans de Vries (foto: Ton Huitink)
Priesterwijding tijdens sfeervolle viering:
Geroepen vanuit het volk traden de twee priester-kandidaten naar voren in de St. Catharina-kathedraal: Hans de Vries en Ed Wassink. Zij werden zaterdag jl. door kardinaal Simonis tot priester gewijd. Zij hebben reeds een benoeming in parochies binnen het aartsbisdom Utrecht.
De wijding bestaat uit
een aantal handelingen;
- de handoplegging door de kardinaal en andere aanwezige priesters
- de belofte van trouw aan Christus, de Kerk en de bisschop
- de zalving van de handen
- de bekleding met de liturgische gewaden
- de overhandiging van de kelk en attributen
Tijdens de homilie lichtte de kardinaal vooral de voorbeeldfunctie van
Bonifatius toe. Het is precies 1250 jaar geleden dat deze missionaris het
noorden van ons land bekend maakte met het Christendom. De kardinaal hoopt dat
beide nieuwe priesters dezelfde getuigenis zullen uitdragen en de moed zullen
vertonen. Overigens zonder dat zij hun leven daarbij zouden moeten verliezen.
Na afloop van de viering was er een drukbezochte receptie in de Nicolaikerk.
Zaterdag 17 september 2005
– De Stentor
En de missionarissen, zij trekken voort
Nieuwe en nauwe
samenwerking tussen twaalf parochies in Parochieverband Graafschap Zutphen.
De vier pastoors uit het dekenaat Zutphen-Graafschap
bij de wegstatie langs de Wichmondseweg. Van links naar rechts: Henk Jacobs,
Twaalf parochies verenigd
in een verband
het nieuwe Parochieverband Graafschap
Zutphen omvat in totaal twaalf parochies. Zes parochies in de Graafscap werkten
al langer samen. Dat zijn de Parochie H Martinus (Baak), parochie H. Willibrord
(Hengelo), Parochie H Johannes de doper (Keijenborg), Parochie H. Willibrord
(Olburgen), Parochie H Willibrord (Steenderen) en Parochie H Willibrord
(Vierakker)
Vanaf 22 september 2005 komen er hier
en nu officieel zes parochies bij. Dat zijn: Parochie Onze Lieve Vrouw
Tenhemelopneming (Borculo), Parochie Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming (Joppe),
Parochie H. Joseph (Lochem), Parochie H Willibrord (Ruurlo) Parochie Christus
Koning/ H Antonius van Padua (Vorden) en Parochie Emmanuel/H Johannes de doper
(Zutphen).
Op donderdag 22 september om 19.30
uur begint in de historische St. Janskerk in Zutphen (Nieuwsstadskerksteeg)een
speciale dankviering bij gelegenheid van de ondertekening van de
samenwerkingsovereenkomst van de nu twaalf parochies in Graafschap Zutphen.
Twwe bestuursleden van elke parochie ondertekenen dan de overeenkomst die ook
de handtekening krijgt van de twee pastoors in het pastoraal team van vier:
pastoor H.J.B. Jacobs en pastoor F.G. Hogenelst.
In voorbije jaren – we
spreken van eeuwen geleden – trokken missionarissen met welluidended namen als
Ludgerus, Willibrordus en Bonifatius door de lage landen aan de zee om het
christelijk geloof te verkondigen en te verbreiden. Nu, honderden jaren later,
zijn er nieruwe missionarissen met namen als Fred Hogenelst, Henk Jacobs,
In het nieuwe
parochieverband Graafschap Zutphen verkondigen en verbreiden zij het katholiek
geloof in een tijd waarin het aantal priesters daalt, net als het aantal
kerkgangers. Maar dat is geen reden om bij de pakken neer te gaan zitten.
Nieuw parochieverband Graafschap Zutphen
Ondertekening
samenwerkingsovereenkomst
ZUTPHEN
(RKnieuws.net)
Door
Ton Huitink
Afgelopen donderdag was het zover. Na ruim twee jaar kon in de
St. Janskerk te Zutphen de officiële ondertekening plaatsvinden van de
samenwerkingsovereenkomst van het nieuwe parochieverband Graafschap Zutphen.
Eerder
al maakte RKnieuws.net melding van de twaalf parochies die samen één nieuw
parochieverband gaan vormen. Sinds 1 januari 2005 werken de pastores van het
nieuwe parochieverband al intensief samen.
In 2002 werd door de leiding van het aartsbisdom dekenaat aan de twee
parochieverbanden (Oost en West) voorgesteld om te komen tot één nieuw
parochieverband Graafschap Zutphen. Hierop zijn de gesprekken gestart tussen
betrokken pastores en besturen. Vanuit het bisdom en dekenaat Gelderland-Oost
kregen zij ondersteuning drs. H. Agterhoek van de dekenaal beleidsmedewerker
Th. Willems.
Het nieuwe parochieverband werd bekrachtigd met de ondertekening van de
samenwerkingsovereenkomst.
De plechtigheid werd met een liturgische viering afgesloten.
De overeenkomst werden door de
vice-voorzitters en secretarissen van de twaalf parochies ondertekent.
Ook namens het pastorale team tekende
Pastoor Hogenelst en Pastoor Jacobs de overeenkomst.
Na de ondertekening
gingen de pastores voor in een dankviering.
Tot slot werd er koffie
aangeboden aan alle belangstellenden die tijdens viering aanwezig waren in het
parochieel centrum bij de kerk
AFSCHEID PASTOOR JACOBS
'Mijn geloof wordt steeds dieper' (de Stentor 14 april 2007)
KEIJENBORG
- Hij heeft er 43 jaar opzitten, onder meer in Winterswijk en Losser en vindt
het nu tijd om te stoppen. Pastoor Jacobs (69) werkte de laatste acht jaar
vanuit Keijenborg voor verschillende omliggende plaatsen.
Met
hem vertrekt ook zijn huisgenote Dieny Veltmaat, die het secretariaat invulde.
Een monoloog.
"Ik ga mijn werk zeker missen. Nu ik stop, valt er een stukje van mijn
leven weg. Er is heel veel gebeurd in de tijd dat ik pastoor ben. Dat geldt
voor alle takken van de samenleving. Voor de kerk, maar ook in het onderwijs,
de zorg, noem maar op. Het is grenzeloos geworden, kun je zeggen. Toen ik in
Winterswijk werkte, kon je nog geen stap over de grens zetten. Nu betaal je in
heel Europa met dezelfde munt. Voor mijn werk geldt dat ook. Mijn beste
vrienden zijn dominees met wie ik samenwerk. Dat was veertig jaar geleden echt
ondenkbaar.
Het glas-in-loodwerk dat daar voor het raam hangt, beeldt twee bijbelverhalen
uit. Het ene is het verhaal van de vissers die niets vangen. Jezus zegt dat ze
het net aan de andere kant van de boot uit moeten gooien. Vervolgens blijkt het
mudvol met allerlei soorten vis te zitten, maar het net scheurt niet. Dat heb
ik onthouden: alle mensen accepteren, bij elkaar houden, zorgen dat het net
niet scheurt.
Het andere verhaal gaat over de Israëlieten die er twee verkenners op uit
sturen om te kijken hoe het beloofde land er uitziet. Ze komen terug met een
boodschap: niet bang te zijn voor de toekomst. Ik heb dat ook, kijk met
vertrouwen vooruit. De ontkerkelijking heb ik een plek gegeven. Maar, in de
kerk komen nog altijd meer mensen dan op het voetbalveld.
De bijbel is mijn partituur, daar speel ik mee. Nee, ik ben niet streng in de
leer. Katholieken zijn dat over het algemeen niet, vind ik. Ik kan niet zeggen:
in die en die plaats heb ik het fijnst gewerkt. Mijn beste periode was tussen
mijn 50e en mijn 65e, omdat ik ben gevormd door ervaringen. Naarmate ik ouder
word, word ik ook gelukkiger. Ik geloof hetzelfde, maar het is dieper.
Ik heb wel eens kritiek gekregen omdat ik bijvoorbeeld geen huwelijken op
zaterdag wilde doen. Dat was beleid en daar was ik trouw aan. Dieny is lang
mijn rechterhand geweest. Nu we stoppen, hadden we uit elkaar kunnen gaan, maar
we hebben veel aan elkaar. We blijven dus gezamelijk apart wonen."
Geen container voor kransen op kerkhof (TCTubantia 22-5-2007)
BORCULO - Begraafplaatsen in Berkelland moeten er zelf voor
zorgen dat oude graftakken, kransen, bloemen en bloempotten worden ingezameld.
Daarvoor stelt de gemeente geen container beschikbaar. De begraafplaatsbeheerders
kunnen wel bij de gemeente aankloppen voor een container voor het zogeheten
huishoudelijk afval zoals papiertjes, kauwgum, koffiebekertjes en plastic
drankflessen. Dit antwoordt het college van B en W van de gemeente Berkelland
aan het bestuur van de Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming parochie in Borculo.
Het kerkbestuur had de gemeente per brief gevraagd de gemeentelijke
afvalcontainers op het kerkhof te mogen houden. B en W hebben zich daarom
vervolgens over de afvalmaterie gebogen. De conclusie daarvan: oude graftakken,
kransen, bloemen en bloempotten behoren tot de categorie 'bedrijfsafval'. De
gemeente is niet verantwoordelijk om dit afval in te zamelen en af te voeren en
kan voor een begraafplaats dan ook geen uitzondering maken, aldus B en W. Op de
katholieke begraafplaats in Borculo kan wel een gemeentelijke container komen
voor papiertjes, kauwgum en ander 'huishoudelijk afval'. Uiteraard moet de
parochie in dat geval wel afvalstoffenheffing betalen.
Twaalf
parochies: vier pastores (de Stentor 22
juni 2007)
VORDEN
- De tijd: elke parochie haar eigen pastoor, ligt achter ons. In de Achterhoek
is een aantal jaren geleden de noodzaak tot meer kerkelijke samenwerking
ingezien. In feite gold ook toen al het motto: Ga iets nieuws beginnen. Blijf
niet staren op wat vroeger was. Daaruit vloeide de vorming voort van het nieuwe
Parochieverband Graafschap Zutphen.
In de Christus
Koningkerk aan Het Jebbink 8 wordt vanavond om half acht Jaap van Kranenburg
als de nieuwe pastoraal (opbouw)werker in dat Parochieverband Graafschap
Zutphen geïnstalleerd. Van Kranenburg volgt pastoor H. Jacobs op die onlangs
met emeritaat is gegaan. Het pastoraal team van de twaalf Graafschap-parochies
bestaat nu uit vier mensen: pastoor Fred Hogenelst; pastor Ed Wassink en de
pastoraal werkers Jaap van Kranenburg en
"Het
leven is een voortdurende ontwikkelingsweg." (de Stentor 22 juni 2007)
door Nico Hoffer
VORDEN
- "Kennelijk moest ik heel jong volwassen worden. Toen ik amper achttien jaar
moest ik voor het eerst en alleen een overledene afleggen. Al gauw werkte ik op
afdelingen als oncologie, intensive care. Heel jong wist ik: ik wil wat doen
voor ménsen. Dus werd het, toen, de verpleging."
Ruim twintig jaar
lang werkte Jaap van Kranenburg - hij woont sinds elf jaar in Deventer - in de
ziekenzorg. Hij deed het met liefde en toewijding. "Als
anesthesie-assistent probeerde ik in die vijf minuten die mij gegeven waren,
vlak voor een operatie, de patiënt, de mens die daar lag zo rustig mogelijk te
krijgen, zodat hij zich over kon geven aan de operatie die hem wachtte."
Zijn ouders hadden hem een protestants-christelijke opvoeding meegegeven. In
zijn latere, jonge jaren zette Jaap van Kranenburg zijn geloof aan de kant.
"Ik zag zoveel leed in het ziekenhuis dat ik niets meer met God te maken
wilde hebben." Maar 'de leegte van binnen' voelde niet goed. "Ik ben
gaan zoeken, boeddhisme, theosofie, spiritualiteit." Dertien jaar geleden
begon hij aan zijn eerste opleiding theologie; tien jaar lang zou hij die
studie trouw blijven. "Ik verbleef in een klooster, besloot katholiek te
worden, was gevoelig voor de prachtige rituelen, de hartelijkheid, de warmte,
de sfeer."
Wie nu in de studeerkamer van Van Kranenburg rondkijkt ziet, naast reis- en
kookboeken, heel veel theologieboeken: Het Boek van God; Wat gebeurt er in
Godsnaam?; De weg van Lichaam en Ziel; De ongehoorde Bijbel; De Goede
Boodschap. Wie nóg beter kijkt ziet twee sobere houten knielbankjes, door vader
Van Kranenburg eigenhandig gemaakt. Nu is Jaap van Kranenburg pastoraal werker
en hij is er gelukkig in. Ruim zeven jaar werkte hij als pastoraal opbouwwerker
in Amsterdam-Noord; hij begeleidde de fusie van zes parochies tot één. Opeens
was daar die kans, die uitdaging, nieuw werk te vinden, dichter bij huis. Hij
greep hem met beide handen: "Ik ben nieuwsgierig, zeer geïnteresseerd in
mensen, in de dynamiek van het leven. Ik ben ook wel een avonturier, iemand die
voor het nieuwe, het onverwachte gaat. Onrustig? Nee, zeker niet. Elke baan heb
ik altijd minstens vijf tot tien jaar met plezier gedaan. Het leven is een
voortdurende ontwikkelingsweg, ik zoek steeds een hogere doelstelling, meer
zelfverwerkelijk, zoveel mogelijk in dienst van mijn medemens." In het Parochieverband
Graafschap Zutphen zal Jaap van Kranenburg proberen de onderlinge samenwerking
te bevorden, een nieuwe vitaliteit te ontwikkelen, organiseren dus. "Maar
daarnaast ben ik vóór alles pastor, zielzorger, samen met mijn drie collega's.
Naar mensen luisteren, met hen spreken, er zijn voor ieder die dat wil."
Pastoraal werker
13-11-2007 / Aartsbisdom besluit tot tweede fase reorganisatie
|
UTRECHT - In haar
laatste vergadering heeft de bisdomraad besloten de tweede fase van de
reorganisatie in te gaan. Na een eerste reorganisatie (Berenschotnota
‘Verantwoord Samengaan’) bleek het resultaat, ondanks ingrijpende maatregelen,
onvoldoende. De financiële situatie van het Aartsbisdom noopt tot verdergaande
maatregelen richting 2012. Daarbij is gekeken naar de vermindering van uitgaven
en de verhoging van inkomsten.
In opdracht van het bisdombestuur hebben twee commissies gekeken naar de
mogelijke vermindering van de personeelskosten. De commissie Westra heeft zich
bezig gehouden met het pastorale personeel (met name pastorale dienstverlening)
en de commissie lekenformatie heeft gekeken naar de personeelsformatie van de
lekenfunctionarissen.
Beide commissies hebben elk een nota geschreven waarin voorgesteld wordt het
totale personeelsbestand met 16 fte’s te verminderen.
Herstructurering dienstverlening
De pastorale dienstverlening, die bij de eerdere reorganisatie al was ontstaan
uit een samenvoeging van de diocesane en dekenale dienstverlening, wordt
opnieuw gereorganiseerd. Daarbij wordt in ogenschouw genomen dat de begeleiding
van de nieuwgevormde pastorale teams en de begeleiding bij de vorming van
parochieverbanden tot en met een fusie van de parochies grotendeels afgerond
moet zijn in 2011.
Herstructurering dekenale structuur
Ook de dekenale structuur zal worden aangepast nu de dienstverlening in een
geheel is ondergebracht. Voor elk dekenaat blijft nog plaats voor 1,5 fte op
dekenaal niveau. Daarbij is de dekenale diaconale werker buiten beschouwing
gelaten vanwege aparte externe financiering.
Missionaire parochiegemeenschappen
De parochies zijn de afgelopen jaren gaan samenwerken in parochieverbanden.
Enkele van die verbanden zijn inmiddels gefuseerd tot een nieuwe parochie met
verschillende lokale geloofsgemeenschappen, meestal met een eigen kerkgebouw.
Om het beleid, te komen tot missionaire geloofsgemeenschappen, verder vorm te
geven is besloten dat de parochies, die nu samenwerken in parochieverbanden,
uiterlijk 1 januari 2010 gefuseerd moeten zijn tot één nieuwe parochie.
Verhoging inkomsten
Naast een reductie van de uitgaven werkt het bisdom ook aan een verhoging van
de inkomsten. Op verschillende manieren zal worden gewerkt aan geldwerving. Daarbij
wordt gekeken naar een nieuwe manier voor het houden van de actie Kerkbalans;
‘Kerkbalans nieuwe stijl’.
Dat betekent een meer-opbrengst voor de parochies zelf. Op grond hiervan zal de
bisdombijdrage van de parochies in de loop van de komende jaren worden
verhoogd.
Fondswerving
“Ook het aartsbisdom is een goed doel.” Op die wijze proberen we opnieuw in de
aandacht te komen bij erfenissen en legaten uit nalatenschap. Wat voorheen
‘vanzelfsprekend’ was is dat nu niet meer. Naast de reguliere ‘goede doelen’ is
de kerk ook een goed doel.
Tenslotte zoekt het aartsbisdom naar meer fondsen, die bepaalde projecten
financieel kunnen ondersteunen.
Beleid richting 2012
Ondanks de slechte financiële positie waarin het aartsbisdom Utrecht momenteel
verkeert, is er vertrouwen in de toekomst. Het bisdombestuur heeft de
ontwikkelingen scherp in beeld en ervaart dat men, zowel op dekenaal als op
parochieel niveau, de zorg voor de toekomst deelt. Het beleid richting 2012
geeft het volste vertrouwen dat we op termijn weer een financieel gezond bisdom
hebben met vitale en missionaire geloofsgemeenschappen, aldus het aartsbisdom.
Vrijwilligers
ingezegend voor voorgaan in uitvaarten (de Stentor 29 januari 2008)
Veertien
Parochianen ontvingen een zending.
Gezonden en gezegend om als
vrijwilliger voor te gaan bij een kerkelijke uitvaartviering.
Na een toerustingcursus en
een stage in de parochie, onder begeleiding van één van de pastores, is voor
deze 14 vrijwilligers door hun zending op 26 januari 2008 de weg geopend om die
taak op zich te nemen.
Niet zomaar een taak, want
een uitvaartviering blijft een indringend moment in het leven van de
nabestaanden. Het besef dat je een afscheid nooit meer over kunt doen geeft wel
aan dat het zorgvuldig en met aandacht moet gebeuren. Vrijwilligers die daar
voor willen gaan staan verdienen de ondersteuning van hun parochie en hun
besturen.
Het was dan ook hartverwarmend te ervaren dat vele
parochianen de moeite hebben genomen om bij de presentatieviering in de
Parochiekerk H. Willibrord te Hengelo (Gld) aanwezig te zijn. Besturen die hun
vrijwilligers een hart onder de riem steken daar straalt een goede
betrokkenheid van uit.
Wie barmhartig is begraaft uit haar midden de overledene.
Een van de 7 werken van Barmhartigheid uit het Evangelie van Matteüs. De
uitvaart is geen sacrament maar een taak voor de gemeenschap en haar
voorgangers. De 7 werken van barmhartigheid zijn er voor alle mensen, iedereen
heeft een opdracht in zijn dagelijks leven. Pastor
De opdracht, de bevestiging
door de geloofsgemeenschap, maar vooral de zending die de 14 vrijwilligers aan
het einde van de viering ontvingen was een prachtig moment. Als teken van hun
zending ontvingen ze als insigne: een kruis met het boek, als symbool voor het
woord, erop. Na de zegening zongen de 14 vrijwilligers het slotlied “Tot u ben ik gezonden.”
Een Hartverwarmende viering
waarin aandacht was voor detail. De goede verzorging en de gastvrijheid van de
Willibrord parochie in Hengelo, de mooie versiering, het koor,
samengesteld uit koorleden van vele parochies, het voorgaan van het
gehele pastoresteam zorgde voor een goed sfeer. Samen kerk zijn begint met
“Samen”.
Wij
wensen de 14 parochianen succes bij hun taak , dat ze die ondersteuning mogen
ontvangen die ze nodig hebben om tot
goede vieringen te komen.
Een aanwezig betrokken parochiaan
De
toegeruste parochianen zijn :
Van de parochie
Borculo: Mevrouw
Dinie Donderwinkel – Schutten, De Heer
Al enige jaren geleden is in de parochie St. Joseph te
Lochem een start gemaakt met parochianen welke voorgaan bij uitvaarten. In
Lochem zijn dit mevrouw Ine Mol, mevrouw Wil Rijkelijkhuizen, de Heer Ad Serné
en de Heer Dick Beltman.
Opheffing dekenaten: plotseling maar financieel onontkoombaar (de
Stentor 28 mei 2008)
door Nico Hoffer. woensdag 28 mei 2008 | 03:57
LOCHEM/ZUTPHEN -
,,Geen grote onrust, wel hier en daar commotie." Zo vat pastoor Fred
Hogenelst, wonend in Keijenborg de reacties samen in katholiek Oost-Gelderland
op het besluit van aartsbisschop Wim Eijk van Utrecht om de dekenaten in zijn
aartsbisdom op te heffen.
Die maatregel gaat in per 1 september.
Het betekent het einde van het werk voor circa 45 van de negentig mensen die
bij de dekenaten en bij het aartsbisdom werken. Er komt een sociaal plan, licht
Hogenelst toe. Hogenelst in een toelichting, dinsdagmiddag: ,,Het is duidelijk
dat de nieuwe aartsbisschop Eijk meteen hard aan het werk is gegaan en dat hij
daarbij ingrijpende besluiten niet schuwt. Het is ook duidelijk dat de
financiële positie van het Aartsbisdom Utrecht de laatste jaren achteruit holt.
Op zich verbaast de opheffing van de vijf dekenaten ons niet, maar ze overvalt
ons door het plotselinge karakter ervan." Hogenelst vormt samen met de
pastores
Onder het Dekenaat Gelderland-Oost dat in totaal acht parochieverbanden telt,
valt ook het parochieverband Noord-Oost Achterhoek met daarin de parochies van
Beltrum, Eibergen, Groenlo, Lievelde, Neede, Rekken en Rietmolen.
'Katholieke
kerk is meer doe-kerk'
ZUTPHEN/BORCULO - Pastor Ed Wassink verlaat pastoraat
noodgedwongen.
Foto: Ab Hakeboom; uit de Stentor d.d. 27-09-08
Ed Wassink is een blijmoedig mens. Zijn priesterwijding op 5
juni 2004 door kardinaal Simonis in Utrecht was de vervulling van zijn roeping
die al in zijn jeugd ontstond. Een roeping die hem onder meer naar Borculo bracht.
Hoewel zijn hart hem al eerder had gewaarschuwd, kon hij toen niet bevroeden
dat hij afgelopen week vanwege gezondheidsproblemen al een punt achter zijn
pastorale werk heeft moeten zetten. In zijn woning in Zutphen, met zicht op de
toren van de Sint Jan, vertelt hij wat dit onverwachte afscheid met hem doet en
hoe hij tegen de toekomst aankijkt. Wassink (57) werd in Zutphen geboren,
vlakbij de jeugdgevangenis. "Mijn ouders waren niet godsdienstig, maar
stuurden mij naar de christelijke school omdat zij bijbelkennis belangrijk
vonden. Als jongen wilde ik al katholiek worden. Toen ik zeventien was kwam ik,
tijdens een zogenoemd sociaal jaar, bij een verpleeghuis in Vinkeveen terecht.
Daar ontstond het idee om de psychiatrie in te gaan. In 1968 begon ik met de
opleiding psychiatrisch verpleegkundige bij de Valeriuskliniek in Amsterdam.
Een prachtige tijd met hippies en kabouters. Als achttienjarige kwam ik op een
gesloten afdeling met psychotische patiënten terecht. Dat was een goede
leerschool, waarin ik alle uitingen van geestelijk lijden heb leren kennen. In
die tijd kwam ik in contact met de Benedictijnen van de abdij van Egmond. Op
mijn 21e ben ik daar gedoopt. Toen dacht ik al dat ik of priester of monnik zou
worden." Voor die keuze werd hij toen nog niet gesteld, want hij verhuisde
naar Nijmegen, waar hij algemeen verpleegkundige werd. De 'Geest' liet hem
echter niet los en op zijn 27e ging hij naar de Hogeschool in Heerlen, voor de
studie theologie en pastoraat. "In die tijd kreeg ik tot mijn eigen
verbazing verkering. Later ben ik ook nog getrouwd. Het huwelijk heeft niet
lang standgehouden, maar ik heb er wel twee geweldige kinderen aan
overgehouden. Ik heb mijn studie voortgezet aan de Katholieke Universiteit van
Nijmegen en ben in 1982 cum laude afgestudeerd op godsdienstfilosofie. Ik ben
toen als justitiepastor bij het gevangeniswezen terechtgekomen. Eerst in Grave
en later in Zutphen. Ik leidde de kerkdiensten en had gesprekken met de
gedetineerden. Daarbij keek ik eerst wat ze geloofden en probeerde ik ze via meditatie
op weg te helpen. Vaak kreeg ik de opmerking naar mijn hoofd: 'Wat u zegt is
mooi, maar gelooft u er zelf in?' Nou, ik geloof niet in een God die ons
beloert en straft als hij ons op iets onoorbaars betrapt, maar in de pure
onvoorwaardelijke liefde van Christus, zoal die tot uitdrukking kwam in zijn
reactie op de moordenaar naast hem aan het kruis. In hem bewegen wij, zijn wij
en hebben wij ons bestaan." Bij de parochie Sint Jan/Emmanuel in Zutphen
en later het parochieverband De Graafschap Zutphen, waar ook Borculo onder
valt, was hij verantwoordelijk voor de catechese en heeft hij de spiritualiteit
op de kaart gezet. "De katholieke kerk is meer een 'doe-kerk' geworden, en
de spiritualiteit wat mager. Veel mensen gaan naar de kerk zonder te weten waarom.
Dat ik mij niet meer met het basispastoraat mag bezighouden doet wel pijn, maar
mijn aanvankelijke boosheid over die situatie heeft plaatsgemaakt voor de
'verborgen zegeningen', zoals het geloof dat God bij mij is in deze situatie en
de aanwezigheid van spiritualiteit, meditatie en gebed, die de basis van mijn
leven zijn. Daar kan ik mij wellicht in de toekomst nog wel mee bezighouden en
zo nu en dan een viering leiden." Maar dat zal dan heel af en toe zijn,
want afgelopen week moest hij dus onverwacht afscheid nemen. Thema van zijn
afscheidsdienst was 'De Zaaier', "omdat er nog niet geoogst gaat worden,
maar op bescheiden schaal toch nog zaad is uitgestrooid."