Geologische tijdperken

Index voor deze pagina:
International Stratigraphic Chart
Tijdschaal naar Harland en anderen
IJstijden
Nederlandse chronostratigrafie
Archeologische perioden in Europa
De meest gestelde vraag

Geologische tijdperken

Een geologisch tijdperk is een periode waarin de aarde er bij benadering hetzelfde uitzag. Dat wordt gekenmerkt door een aardlaag waarvan de samenstelling tamelijk constant is en waarin kenmerkende fossielen voorkomen. In zo'n periode was het klimaat betrekkelijk constant en de flora en fauna waren kenmerkend voor die periode.
Er worden verschillende tijdperken onderscheiden. Een moeilijkheid is dat de aarde er niet overal hetzelfde uitzag. Voor lokaal onderzoek worden daarom andere tijdperken onderscheiden dan voor internationaal onderzoek. De datering van een aardlaag is erg moeilijk en de onzekerheid is groot. Vandaar dat er in de literatuur zeer uiteenlopende waarden worden gegeven. De International Commission on Stratigraphy probeert zo representatief mogelijke waarden vast te stellen.

De International Stratigraphic Chart van de International Commission on Stratigraphy (ISC) is de enige internationaal aanvaarde of op zijn minst internationaal relevante geologische tijdschaal. De indeling en de tijden veranderen af en toe, zodat u voor courante informatie het beste de website van de ISC zelf kunt raadplegen.
De tabellen hieronder zijn een Nederlandse (ongeauthoriseerde) vertaling. In het Nederlands wordt doorgaans de Franse bijvoeglijke naamwoordsuitgang -ien gebruikt.
Mya betekent: million years ago (miljoen jaar geleden). Het teken Є (zie Cambrium) lijkt op een geronde E en wordt hier weergegeven door de Ukraiense IE, Unicode 0404.
Vanaf de 2004-versie worden de tijdperken niet meer met een lettercode aangeduid. Aangezien er nog veel oude publicaties bestaan, hebben we de van oude versies bekende codes hier laten staan. Merk op dat alle tijdperken een kleurcodering hebben. Deze hebben we hier niet weergegeven; zie daarvoor de ISC.
De ISC heeft met ingang van de 2004 versie de term Kwartair (Quaternary) laten vallen; het Holoceen en Pleistoceen horen dan bij het Neogeen. De International Union for Quaternary Research (INQUA) heeft voorgesteld de term Kwartair (Quaternary) te behouden en op te nemen als subperiode van het Neogeen, zich uitstrekkend over het Holoceen, Pleistoceen en het Gelasien.
Sinds juli 2009 staat het kwartair weer terug in de International Stratigraphic Chart.

International Stratigraphic Chart

Geologic Time Scale 2010

Overzicht
Klikbare index voor de International Stratigraphic Chart.
(Niet alle browsers ondersteunen referenties naar posities in tabelcellen.)

Eon: PHANEROZOICUM

Era Periode van - tot (Mya)

Cenozoicum Kwartair 0 - 2.588

Neogeen 2.588 - 23.03

Paleogeen 23.03 - 65.5

Mesozoicum Krijt 65.5 - 145.5

Jura 145.5 - 199.6

Trias 199.6 - 251.0

Paleozoicum Perm 251.0 - 299.0

Carboon 299.0 - 359.2

Devoon 359.2 - 416.0

Siluur 416.0 - 443.7

Ordovicium 443.7 - 488.3

Cambrium 488.3 - 542.0

PRECAMBRIUM

Eon van - tot (Mya)

Proterozoicum 542 - 2500

Archaeicum 2500 - 4000

Eon: PHANEROZOICUM
Era	Periode	van - tot (Mya)
Cenozoicum	Kwartair	0 - 2.588
Neogeen	2.588 - 23.03
Paleogeen	23.03 - 65.5
Mesozoicum	Krijt	65.5 - 145.5
Jura	145.5 - 199.6
Trias	199.6 - 251.0
Paleozoicum	Perm	251.0 - 299.0
Carboon	299.0 - 359.2
Devoon	359.2 - 416.0
Siluur	416.0 - 443.7
Ordovicium	443.7 - 488.3
Cambrium	488.3 - 542.0
PRECAMBRIUM
Eon	van - tot (Mya)
Proterozoicum	542 - 2500
Archaeicum	2500 - 4000

Details

International Stratigraphic Chart: CENOZOICUM

Era: Cenozoicum CZ
Periode	Epoche	Stadium	van - tot (Mya)
Kwartair Q	Holoceen Q2		0 - 0.0117
	Pleistoceen Q1	boven/laat q4	0.0117 - 0.126
		Ionien q3	0.126 - 0.781
		Calabrien q2	0.781 - 1.806
		Gelasien q1	1.806 - 2.588
Neogeen N	Plioceen N2	Piacenzien n8	2.588 - 3.600
	Plioceen N2	Zanclien n7	3.600 - 5.332
	Mioceen N1	Messinien n6	5.332 - 7.246
		Tortonien n5	7.246 - 11.608
		Serravallien n4	11.608 - 13.82
		Langhien n3	13.82 - 15.97
		Burdigalien n2	15.97 - 20.43
		Aquitanien n1	20.43 - 23.03
Paleogeen E	Oligoceen E3	Chattien e9	23.03 - 28.4
	Oligoceen E3	Rupelien e8	28.4 - 33.9
	Eoceen E2	Priabonien e7	33.9 - 37.2
		Bartonien e6	37.2 - 40.4
		Lutetien e5	40.4 - 48.6
		Ypresien e4	48.6 - 55.8
	Paleoceen E1	Thanetien e3	55.8 - 58.7
		Selandien e2	58.7 - 61.1
		Danien e1	61.1 - 65.5

International Stratigraphic Chart: MESOZOICUM

Era: Mesozoicum MZ
Periode	Epoche	Stadium	van - tot (Mya)
Krijt K	boven/laat K2	Maastrichtien k6	65.5 - 70.6
		Campanien k5	70.6 - 83.5
		Santonien k4	83.5 - 85.8
		Coniacien k3	85.8 - 88.6
		Turonien k2	88.6 - 93.6
		Cenomanien k1	93.6 - 99.6
	onder/vroeg K1	Albien b6	99.6 - 112.0
		Aptien b5	112.0 - 125.0
		Barremien b4	125.0 - 130.0
		Hauterivien b3	130.0 - 133.9
		Valanginien b2	133.9 - 140.2
		Berriasien b1	140.2 - 145.5
Jura J	boven/laat J3	Tithonien j7	145.5 - 150.8
		Kimmeridgien j6	150.8 - 155.6
		Oxfordien j5	155.6 - 161.2
	midden J2	Callovien j4	161.2 - 164.7
		Bathonien j3	164.7 - 167.7
		Bajocien j2	167.7 - 171.6
		Aalenien j1	171.6 - 175.6
	onder/vroeg J1	Toarcien l4	175.6 - 183.0
		Pliensbachien l3	183.0 - 189.6
		Sinemurien l2	189.6 - 196.5
		Hettangien l1	196.5 - 199.6
Trias T	boven/laat T3	Rhétien (Rhät) t7	199.6 - 203.6
		Norien t6	203.6 - 216.5
		Carnien t5	216.5 - 228.7
	midden T2	Ladinien t4	228.7 - 237.0
	midden T2	Anisien t3	237.0 - 245.9
	onder/vroeg T1	Olenekien t2	245.9 - 249.5
	onder/vroeg T1	Induen t1	249.5 - 251.0

International Stratigraphic Chart: PALEOZOICUM

Era: Paleozoicum PH
Periode	Epoche		Stadium	van - tot (Mya)
Perm P	Lopingien P3		Changxingien p9	251.0 - 253.8
	Lopingien P3		Wuchiapingien p8	253.8 - 260.4
	Guadalupien P2		Capitanien p7	260.4 - 265.8
			Wordien p6	265.8 - 268.0
			Roadien p5	268.0 - 270.6
	Cisuralien P1		Kungurien p4	270.6 - 275.6
			Artinskien p3	275.6 - 284.4
			Sakmarien p2	284.4 - 294.6
			Asselien p1	294.6 - 299.0
Carboon C	Pennsylvanien C2	boven/laat	Gzhelien c7	299.0 - 303.4
		boven/laat	Kasimovien c6	303.4 - 307.2
		midden	Moscovien c5	307.2 - 311.7
		onder/vroeg	Bashkirien c4	311.7 - 318.1
	Mississippien C1	boven/laat	Serpukhovien c3	318.1 - 328.3
		midden	Viséen c2	328.3 - 345.3
		onder/vroeg	Tournaisien c1	345.3 - 359.2
Devoon D	boven/laat D3		Famennien d7	359.2 - 374.5
	boven/laat D3		Frasnien d6	374.5 - 385.3
	midden D2		Givetien d5	385.3 - 391.8
	midden D2		Eifelien d4	391.8 - 397.5
	onder/vroeg D1		Emsien d3	397.5 - 407.0
			Pragien d2	407.0 - 411.2
			Lochkovien d1	411.2 - 416.0
Siluur S	Pridoli S4		s8	416.0 - 418.7
	Ludlow S3		Ludfordien s7	418.7 - 421.3
	Ludlow S3		Gorstien s6	421.3 - 422.9
	Wenlock S2		Homerien s5	422.9 - 426.2
	Wenlock S2		Sheinwoodien s4	426.2 - 428.2
	Llandovery S1		Telychien s3	428.2 - 436.0
			Aeronien s2	436.0 - 439.0
			Rhuddanien s1	439.0 - 443.7
Ordovicium O	boven/laat O3		Hirnantien	443.7 - 445.6
			Katien	445.6 - 455.8
			Sandbien	455.8 - 460.9
	midden O2		Darriwilien	460.9 - 468.1
	midden O2		Dapingien	468.1 - 471.8
	onder/vroeg O1		Floien	471.8 - 478.6
	onder/vroeg O1		Tremadocien	478.6 - 488.3
Cambrium Є	Furongien		Stadium 10	488.3 - 492
			Stadium 9	492 - 496
			Paibien	496 - 499
	Serie 3		Guzhangien	499 - 503
			Drumien	503 - 506.5
			Stadium 5	506.5 - 510
	Serie 2		Stadium 4	510 - 515
	Serie 2		Stadium 3	515 - 521
	Terreneuvien		Stadium 2	521 - 528
	Terreneuvien		Fortunien	528 - 542.0

International Stratigraphic Chart: PRE-CAMBRIUM

Pre-cambrium PC
Eon	Era	Periode	van - tot (Mya)
Proterozoicum PR	Neoproterozoicum NP	Ediacarien NP3	542 - 635
		Cryogenien NP2	635 - 850
		Tonien NP1	850 - 1000
	Mesoproterozoicum MP	Stenien MP3	1000 - 1200
		Ectasien MP2	1200 - 1400
		Calymmien MP1	1400 - 1600
	Paleoproterozoicum PP	Statherien PP4	1600 - 1800
		Orosirien PP3	1800 - 2050
		Rhyacien PP2	2050 - 2300
		Siderien PP1	2300 - 2500
Archaeicum AR	Neoarchaeicum NA		2500 - 2800
	Mesoarchaeicum MA		2800 - 3200
	Paleoarchaeicum PA		3200 - 3600
	Eoarchaeicum EA		3600 - 4000
Hadean (informeel)			4000 - 4600

Bron:
International Stratigraphic Chart, International Union of Geological Sciences: International Commission on Stratigraphy, versie september 2010.
Voor meer informatie: International Commission on Stratigraphy.

Een Nederlandstalig achtergrondartikel over de Geologic Time Scale 2004 is te vinden in het artikel NGV-Geonieuws 500 (http://www.geologischevereniging.nl/geonieuws/geonieuwsart.php?artikelnr=500) van de Nederlandse Geologische Vereniging.

Geologische tijdperken: Harland e.a.

Lang niet iedereen werkt met de International Stratigraphic Chart tijdschaal zoals hierboven is weergegeven. Velen werken nog met de indeling die in 1989 werd gecompileerd door Harland, Smith en anderen, in 1995 verbeterd door Gradstein en Ogg. Onderstaande weergave is een compilatie van de belangrijkste tijdschalen die in de jaren 90 tot stand zijn gekomen.
De genoemde jaartallen staan in veel gevallen nog ter discussie of zijn inmiddels achterhaald; zie hiervoor de International Stratigraphic Chart. Mya betekent: million years ago (miljoen jaar geleden).
De namen zijn vernederlandst overeenkomstig het gangbare gebruik (Frans).

CENOZOICUM

Periode	Sub-periode	Epoche	Tijd	van - tot (Mya)
Kwartair		Holoceen		0 - 0.01
Kwartair		Pleistoceen		0.01 - 1.64
Tertiar	Neogeen	Plioceen	Piacenzien	1.64 - 3.4
		Plioceen	Zanclien	3.4 - 5.2
		Mioceen	Messinien	5.2 - 6.7
			Tortonien	6.7 - 10.4
			Serravallien	10.4 - 14.2
			Langhien	14.2 - 16.3
			Burdigalien	16.3 - 21.5
			Aquitanien	21.5 - 23.3
	Paleogeen	Oligoceen	Chattien	23.3 - 29.3
		Oligoceen	Rupelien	29.3 - 35.4
		Eoceen	Priabonien	35.4 - 38.6
			Bartonien	38.6 - 42.1
			Lutetien	42.1 - 50
			Ypresien	50 - 56.5
		Paleoceen	Thanetien	56.5 - 60.5
		Paleoceen	Danien	60.5 - 65

MESOZOICUM

Periode	Sub-periode	Epoche	Tijd	van - tot (Mya)
Krijt	Golf	Senonien	Maastrichtien	65 - 71.3
			Campanien	71.3 - 83.5
			Santonien	83.5 - 85.8
			Coniacien	85.8 - 89.9
		Gallien	Turonien	89.9 - 93.5
			Cenomanien	93.5 - 98.9
	K1		Albien	98.9 - 112.2
			Aptien	112.2 - 121
			Barremien	121 - 127
		Neocomien	Hauterivien	127 - 132
			Valanginien	132 - 137
			Berriasien	137 - 144.2
Jura		Malm	Tithonien	144.2 - 150.7
			Kimmeridgien	150.7 - 154.1
			Oxfordien	154.1 - 159.4
		Dogger	Callovien	159.4 - 164.4
			Bathonien	164.4 - 169.2
			Bajocien	169.2 - 176.5
			Aalenien	176.5 - 180.1
		Lias	Toarcien	180.1 - 189.6
			Pliensbachien	189.6 - 195.3
			Sinemurien	195.3 - 201.9
			Hettangien	201.9 - 205.7
Trias		Tr3	Rhaetien	205.7 - 209.6
			Norien	209.6 - 220.7
			Carnien	220.7 - 227.4
		Tr2	Ladinien	227.4 - 234.3
		Tr2	Anisien	234.3 - 241.7
		Scythien	Spathien	241.7 - 241.9
			Nammalien	241.9 - 243.4
			Griesbachien	243.4 - 248.2

PALEOZOICUM

Periode	Sub-periode	Epoche	Tijd	van - tot (Mya)
Perm		Zechstein	Changxingien	248.2 - 247.5
			Longtanien	247.5 - 250
			Capitanien	250 - 252.5
			Wordien	252.5 - 255
			Ufimien	255 - 256.1
		Rotliegendes	Kungurien	256.1 - 259.7
			Artinskien	259.7 - 268.8
			Sakmarien	268.8 - 281.5
			Asselien	281.5 - 290
Carboon	Pennsylvanien	Gzelien	Noginskien	290 - 293.6
		Gzelien	Klazminskien	293.6 - 295.1
		Kasimovien	Dorogomilovskien	295.1 - 298.3
			Chamovnicheskien	298.3 - 299.9
			Krevyakinskien	299.9 - 303
		Moscovien	Myachkovskien	303 - 305
			Podolskien	305 - 307.1
			Kashirskien	307.1 - 309.2
			Vereiskien	309.2 - 311.3
		Bashkirien	Melekesskien	311.3 - 313.4
			Cheremshanskien	313.4 - 318.3
			Yeadonien	318.3 - 320.6
			Marsdenien	320.6 - 321.5
			Kinderscoutien	321.5 - 322.8
	Mississippien	Serpukhovien	Alportien	322.8 - 325.6
			Chokierien	325.6 - 328.3
			Arnsbergien	328.3 - 331.1
			Pendleien	331.1 - 332.9
		Viséen	Brigantien	332.9 - 336
			Asbien	336 - 339.4
			Holkerien	339.4 - 342.8
			Arundien	342.8 - 345
			Chadien	345 - 349.5
		Tournaisien	Ivorien	349.5 - 353.8
		Tournaisien	Hastarien	353.8 - 362.5
Devoon		D3	Famennien	362.5 - 367
		D3	Frasnien	367 - 377.4
		D2	Givetien	377.4 - 380.8
		D2	Eifelien	380.8 - 386
		D1	Emsien	386 - 390.4
			Pragien	390.4 - 396.3
			Lochkovien	396.3 - 408.5
Siluur		Pridoli		408.5 - 410.7
		Ludlow	Ludfordien	410.7 - 415.1
		Ludlow	Gorstien	415.1 - 424
		Wenlock	Gleedonien	424 - 425.4
			Whitwellien	425.4 - 426.1
			Sheinwoodien	426.1 - 430.4
		Llandovery	Telychien	430.4 - 432.6
			Aeronien	432.6 - 436.9
			Rhuddanien	436.9 - 439
Ordovicium	Bala	Ashgill	Hirnantien	439 - 439.5
			Rawtheyen	439.5 - 440.1
			Cautleyen	440.1 - 440.6
			Pusgillien	440.6 - 443.1
		Caradoc	Onnien	443.1 - 444
			Actonien	444 - 444.5
			Marshbrookien	444.5 - 447.1
			Longvillien	447.1 - 449.7
			Soudleyen	449.7 - 457.5
			Harnagien	457.5 - 462.3
			Costonien	462.3 - 463.9
	Dyfed	Llandeilo	Laat	463.9 - 465.4
			Midden	465.4 - 467
			Vroeg	467 - 468.6
		Llanvirn	Laat	468.6 - 472.7
		Llanvirn	Vroeg	472.7 - 476.1
	Canadien	Arenig		476.1 - 493
	Canadien	Tremadoc		493 - 510
Cambrium		Merioneth	Dolgellien	510 - 514.1
		Merioneth	Maentwrogien	514.1 - 517.2
		St. Davids	Menevien	517.2 - 530.2
		St. Davids	Solvan	530.2 - 536
		Caerfai	Lenien	536 - 554
			Atdabanien	554 - 560
			Tommotien	560 - 570

PRE-CAMBRIUM

Era	Periode	Epoche	Tijd	van - tot (Mya)
Sinien	Vendien	Ediacara	Poundien	570 - 580
		Ediacara	Wonokan	580 - 590
		Varanger	Mortensnes	590 - 600
		Varanger	Smalfjord	600 - 610
	Sturtien			610 - 800
Riphien		Karatau		800 - 1050
		Yurmatin		1050 - 1350
		Burzyan		1350 - 1650
Animikien		Mongolien		1650 - 2200
Huronien		Vaalien		2200 - 2450
Randien		Ventersdorp Centraal Rand Dominion		2450 - 2800
Swazien		Pongola Moodies Figtree Onverwacht		2800 - 3500
Isuan		Limpopo		3500 - 3800
Hadean		Vroeg Imbrien		3800 - 3850
		Nectarien		3850 - 3950
		Basin Groepen 1-9		3950 - 4150
		Cryptien		4150 - 4560

Belangrijke bronnen:

W.B. Harland, A.G. Smith, D.G. Smith, R.L. Armstrong, A.V. Cox, L.E. Craig, A geologic time scale, Cambridge University Press, 1989.
F.M. Gradstein, J.G. Ogg, F.P. Agterberg, J. Hardenbol, P. van Veen, J. Thierry, Z. Huang, A triassic, jurassic and cretaceous time scale, 1995, gepubliceerd in: Geochronology, time scales and global stratigraphic correlation, SEPM Special Publication, No. 54.

IJstijden

De indeling van de ijstijden en de benamingen van de perioden zijn locatiegebonden. Uit bronnenonderzoek blijkt dat de tijdgrenzen sterk afhankelijk zijn van de onderzoeker in kwestie. Het beste kunt u de tijden volgen die gebruikelijk zijn in het instituut waar u werkt/studeert.
De afkorting ybp betekent: years before present (jaar geleden). De ijstijden hebben een lichtblauwe achtergrond.

Alpen Noord-Duitsland Noord Amerika Polen - Rusland Periode (ybp)

Postglaciaal 0 - 10k

Vroeg postglaciaal 10 - 12k

Würm Weichsel - Vistula Wisconsin Varsovien 12 - 71k

Riss-Würm interglaciaal Eem Sangamon Masovien 71 - 120k

Riss Saale
* Warthe
* Gerdau
* Drenthe Illinoian Cracovien 120 - 180k

Mindel-Riss interglaciaal Holstein Yarmouth Sandomirien 180 - 260k

Mindel Elster Kansan Jaroslavien 260 - 420k

Günz-Mindel interglaciaal Cromer complex Aftonian Likhvien 420 - 820k

Günz Menap Nebraskan Menapien 820k - 1.18M

Donau-Günz Waal Preglaciaal 1.18 - 1.39M

Donau Eburon - Weybourne 1.39 - 1.7M

Biber-Donau Tegelen (Tiglien) 1.7 - 2.2M

Biber Pretegelen - Brüggen 2.2 - 2.4M

Perm-Carboon glaciaal in Gondwana
van Kungurien t/m Bashkirien 274 - 309M

Afrikaans glaciaal (Pakhuis, Table Mountain)
van Ashgill t/m laat Cambrium 438 - 520M

Lake Superior glaciaal 1800 - 2000M

Midden-precambrium glaciaal 2000 - 2500M

Alpen	Noord-Duitsland	Noord Amerika	Polen - Rusland	Periode (ybp)
Postglaciaal	0 - 10k
Vroeg postglaciaal	10 - 12k
Würm	Weichsel - Vistula	Wisconsin	Varsovien	12 - 71k
Riss-Würm interglaciaal	Eem	Sangamon	Masovien	71 - 120k
Riss	Saale * Warthe * Gerdau * Drenthe	Illinoian	Cracovien	120 - 180k
Mindel-Riss interglaciaal	Holstein	Yarmouth	Sandomirien	180 - 260k
Mindel	Elster	Kansan	Jaroslavien	260 - 420k
Günz-Mindel interglaciaal	Cromer complex	Aftonian	Likhvien	420 - 820k
Günz	Menap	Nebraskan	Menapien	820k - 1.18M
Donau-Günz	Waal	Preglaciaal		1.18 - 1.39M
Donau	Eburon - Weybourne		1.39 - 1.7M
Biber-Donau	Tegelen (Tiglien)		1.7 - 2.2M
Biber	Pretegelen - Brüggen		2.2 - 2.4M
Perm-Carboon glaciaal in Gondwana van Kungurien t/m Bashkirien	274 - 309M
Afrikaans glaciaal (Pakhuis, Table Mountain) van Ashgill t/m laat Cambrium	438 - 520M
Lake Superior glaciaal	1800 - 2000M
Midden-precambrium glaciaal	2000 - 2500M

Chronostratigrafie van Nederland

Chronostratigrafie				Jaar van-tot
Holoceen	Laat	Subatlanticum		815 BC - heden
	Midden	Subboreaal		3755 - 815 BC
	Midden	Atlanticum		7020 - 3755 BC
	Vroeg	Boreaal		8240 - 7020 BC
	Vroeg	Preboreaal		11755 - 8240 BC
Laat-Pleistoceen	Weichselien (ijstijd)	Laat-Weichselien (laat-glaciaal)	Late Dryas	12745 - 11755 BC
			Allerød	13675 - 12745 BC
			Vroege Dryas	14025 - 13675 BC
			Bølling	15700 - 14025 BC
		Midden-Weichselien (pleniglaciaal)	laat- pleniglaciaal	29000 - 15700 BC
			midden- pleniglaciaal	50000 - 29000 BC
			vroeg- pleniglaciaal	75000 - 50000 BC
		Vroeg-Weichselien (vroeg-glaciaal)		115000 - 75000 BC
	Eemien (warm)			130000 - 115000 BC
Midden-Pleistoceen	Saalien (ijstijd)			370000 - 130000 BC
	Holsteinien (warm)			410000 - 370000 BC
	Elsterien (ijstijd)			475000 - 410000 BC
	Cromerien (warm)			850000 - 475000 BC
Vroeg-Pleistoceen	Pre-Cromerien			2600000 - 850000 BC

Veel gemeenten laten bodemonderzoek verrichten en publiceren soms meteen een overzicht van de chronostratigrafie voor noordwest Europa.
Genoemd worden daarbij meestal als referenties: Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985), De Mulder et al. (2003).
De volledige referenties worden niet genoemd. Misschien zijn het de volgende.
W.H. Zagwijn, (1974), The Pliocene-Pleistocene boundary in western and southern Europe. Boreas, 3: 75-97.
of:
W.H. Zagwijn, (1974), The Palaeogeographic evolution of The Netherlands during the Quaternary. Geol. Mijnbouw 53: 369-385
of:
W.H. Zagwijn, (1974), Vegetation, climate and radiocarbon datings in the Late Pleistocene of The Netherlands: Mededelingen Rijks Geologische Dienst, 25, p 101-111.
Misschien:
W.H. Zagwijn, C.J. Van Staalduinen (red.), (1975), Toelichting bij geologische overzichtskaarten van Nederland. Rijks Geologische Dienst, Haarlem. p 1-134.
De andere twee referenties zijn vrijwel zeker:
J. Vandenberghe, (1985). Paleoenvironment and stratigraphy during the Last Glacial in the Belgian-Dutch border region. Quaternary Research 24, 23-38.
W.E. Westerhoff, Th.E. Wong, E.F.J. de Mulder, (2003), Opbouw van de ondergrond.
In: E.F.J. de Mulder, M.C. Geluk, I. Ritsema, W.E. Westerhoff, Th.E. Wong (red.), De ondergrond van Nederland. Geologie van Nederland, deel 7: 247-352.

Archeologische perioden in Europa

Archeologische perioden			Jaar van - tot
Nieuwe tijd		C	1850 AD - heden
		B	1650 - 1850 AD
		A	1500 - 1650 AD
Middeleeuwen	laat	B	1250 - 1500 AD
	laat	A	1050 - 1250 AD
	vroeg	D	900 - 1050 AD
		C	725 - 900 AD
		B	525 - 725 AD
		A	450 - 525 AD
Romeinse tijd	laat	B	350 - 450 AD
	laat	A	270 - 350 AD
	midden	B	150 - 270 AD
	midden	A	70 - 150 AD
	vroeg	B	25 - 70 AD
	vroeg	A	12 BC - 25 AD
IJzertijd	laat		250 - 12 BC
	midden		500 - 250 BC
	vroeg		800 - 500 BC
Bronstijd	laat		1100 - 800 BC
	midden	B	1500 - 1100 BC
	midden	A	1800 - 1500 BC
	vroeg		2000 - 1800 BC
Neolithicum	laat	B	2450 - 2000 BC
	laat	A	2850 - 2450 BC
	midden	B	3400 - 2850 BC
	midden	A	4200 - 3400 BC
	vroeg	B	4900 - 4200 BC
	vroeg	A	5300 - 4900 BC
Mesolithicum	laat		6450 - 4900 BC
	midden		7100 - 6450 BC
	vroeg		8800 - 7100 BC
Paleolithicum	laat	B	18000 - 8800 BC
	laat	A	35000 - 18000 BC
	midden		300000 - 35000 BC
	vroeg		370000 - 300000 BC

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Zie verder voor internationaal erkende informatie over het kwartair: Subcommission on Quaternary Stratigraphy.
Mogelijk bruikbaar: Nederlandse Wikipedia pagina over het Weichselien.

De meest gestelde vraag

De vraag die de meeste mensen stellen na het bekijken van deze pagina is:
En wanneer leefden de dinosauriërs nou eigenlijk?
Antwoord: in het Trias, het Jura en het Krijt.
Vermoedelijk betekende een asteroide-inslag op het einde van het Krijt het versnelde einde van deze levensvorm. Vermoedelijk heeft de inslag plaatsgevonden nabij Chicxulub (Yucatán, Mexico).

Ga naar start/Home