Helium light band is een maat voor de oppervlakteruwheid, bepaald door middel van interferometrie. Het aantal donkere interferentiebanden wordt geteld. De gemeten ruwheid is geheel afhankelijk van de golflengte van het toegepaste laserlicht. Hier bestaat geen norm voor. Meestal wordt de lijn bij 593.9 nm van een HeNe (helium-neon) laser gebruikt, wat 1 light band = 296.95 nm maakt (een halve golflengte). Een andere gebruikte golflengte is 587.6 nm (light band = 293.8 nm); dit is een heliumlijn. Voorts wordt wel eens gebruikt een natriumlamp; het centrum van de dubbele oranje lijn ligt bij 589.3 nm (light band = 294.65 nm).
De Rijnlandse roede wordt nog steeds toegepast, onder meer in de Nederlandse bloembollenteelt.
De Rijnlandse voet werd in Pruissen bij besluit van 16-05-1816 vastgesteld op 139.13 Parijse lijnen en dat komt overeen met 0.3138535 m.
Doursther geeft voor de Parijse lijn: 1 ligne de Paris = 2.2558290623 mm.
De Pruissische Rijnlandse roede = 12 Rijnlandse voet = 3.7662420 m.
De Pruissische Rijnlandse Ruthe (roede) was onderverdeeld in 12 Fuss (voet) = 144 Zoll (duim) = 1728 Strich (streep).
In Nederland werd bij besluit van de Koning van Holland op 18-02-1808 de Rijnlandse voet vastgelegd op 0.3139465 m.
De Nederlandse Rijnlandse roede = 12 Nederlandse Rijnlandse voet = 3.767358 m.
De Nederlandse Rijnlandse roede was onderverdeeld in 12 voet, 144 duim, 1728 lijn.
De roede was een veel voorkomende maat; iedere stad en staat had er wel een eigen definitie voor.
De roede in andere talen:
Duits Ruthe
Deens rode
Frans perche
Spaans, Italiaans pertica
Portugees percha, pertiga
Frans België verge
Engels perch, pole, rod, lug
De vadem was voor toepassing op land gedefinieerd als 6 Amsterdamse voeten.
1 Amsterdamse voet = 0.283133 m, wat de vadem 1.698798 m maakte.
De vadem voor toepassing in de scheepvaart was gedefinieerd als 6 (Nederlandse) Rijnlandse voeten, dus 1.883679 m.
Er moet echter mee rekening worden gehouden dat onder vadem ook af en toe werd verstaan de Engelse fathom van 6 feet = 1.8288 m.
Waar de eerder op deze pagina vermelde waarde van 1.875 m vandaan komt, is niet meer te achterhalen.
In andere landen was de 'vadem' eveneens 6 lokale voeten lang, soms 5 voeten.
In andere talen:
Hollands: vadem, vaam; Vlaams: vaem
Engels: fathom
Frans: brasse marine
Duits: faden
Deens: favn
Zweeds: famn
Spaans: braza, brazada
Italiaans: bracciata
Portugees: braça
De kabellengte was gedefinieerd als 125 of als 150 vadem van 6 Amsterdamse voeten; soms 130 vadem.
Eind 19e eeuw werd de kabellengte in Nederland vastgelegd op 225 m.
In Engeland was de vergelijkbare cable length gelijk aan 720 feet en in Frankrijk was de vergelijkbare encâblure gelijk aan 600 pied de roi; in beide gevallen 120 'vadem' (fathom resp. brasse marine).
Volgens Doursther was de pied de roi gelijk aan 324.83938497 mm.
Bij het opzetten van het metrieke stelsel op 7 april 1795 (Franse revolutiedatum: 18 Germinal an III) was bepaald dat de meter gelijk was aan het 1/(40 miljoen) gedeelte van de aardmeridiaan. In de jaren daarna werd deze nogmaals zorgvuldig gemeten en op 10 december 1799 (19 Frimaire an VIII) werden de volgende exacte conversies vastgesteld:
1 gemiddelde breedtegraad = 57020 toise = 111134 m = 121540 yard = 354095 Rijnlandse voet #.
Rekentechnisch gingen er dus 39.3708496 inch op 1 m, maar deze verhouding werd later (1824 in de UK) wettelijk vastgelegd op 1 m = 39.37079 inch #.
De US inch was in 1866 door de US Metric Law gedefinieerd als 1 m = 39.37 inch #.
Dat maakte de inch = 2.540005... cm.
De foot was per 1866 dus 1200/3937 m # = 30.48006096... cm.
In juli 1959 werd de inch gedefinieerd als 2.54 cm # en de foot als 30.48 cm #. Dit werden de internationale maten.
De oude maten leefden verder als survey (landmeters) maten, met verder dezelfde onderverdeling als de nieuwe maten. De survey mile werd de statute mile genoemd.
De UK inch volgde eveneens per 1 juli 1959 de internationale waarde van 2.54 cm #.
De UK inch was per wet van 17 juni 1824 (Weight and measures act) gedefinieerd als 1 m = 39.37079 inch #. Deze verhouding was gebaseerd op het zorgvuldig nameten van de imperial standard yard die al in 1760 was vervaardigd.
Dat maakte de inch = 2.5399541132... cm.
In de Facultatif Bill van 28 juni 1864 werd de omrekeningswaarde 1 inch = 2.539954 cm genoemd.
League (Frans: lieue) = 3 nautical mile.
Voor de historische gegevens werd in hoofdzaak gebruik gemaakt van:
Dictionnaire universel des poids et mesures anciens et modernes, contenant des tables des monnaies de tous les pays, Horace Doursther, Brussel, 1840, voor het laatst herdrukt in 1976 door Meridian Publishing Company, Amsterdam; ISBN 9060411110.
Meer historische eenheden uit Nederland en België staan op een aparte pagina.
© Oscar van Vlijmen, mei 2000/May 2000
Datum laatste wijziging: 2012-05-25