kilogram (kg)
Al sinds 1901 de hoeveelheid massa, gelijk aan een blok platina met 10% iridium, dat in een kluis van het BIPM wordt bewaard. Het blijkt dat er met voldoende nauwkeurigheid kopieën kunnen worden gemaakt van platina-iridium of roestvast staal.
seconde (s)
De tijdsduur van 9 192 631 770 trillingsperioden van een bepaalde emissielijn van cesium-133. Dit kan met een nauwkeurigheid van enkele delen op de 1014 worden bepaald. Deze definitie is in 1967 vastgesteld.
De emissielijn in kwestie betreft de transitie tussen de hyperfijnniveau's F=4, M=0 en F=3, M=0 van de grondtoestand 2S1/2 van cesium-133 bij een thermodynamische temperatuur van nul kelvin.
ampère (A)
Neem twee rechte en oneindig lange geleiders met een verwaarloosbare dikte, plaats ze evenwijdig op een onderlinge afstand van 1 m in vacuüm en laat er een zo grote stroom door lopen dat de draden elkaar aantrekken met een kracht van 2.10-7 newton, beschouwd over 1 m draadlengte. Gedefinieerd in 1948. In de praktijk wordt de ampère afgeleid uit de watt, ohm en volt, die simpeler nauwkeurig zijn te meten.
kelvin (K)
De kelvin is het 1/273.16e deel van de temperatuur, bepaald door het tripelpunt van water. Dat is het punt waarbij water, ijs en waterdamp in thermodynamisch evenwicht met elkaar zijn en dat kan maar op één manier. Dat tripelpunt is vastgelegd op exact 273.16 K; de bijbehorende druk is ongeveer 611.73 Pa. Tevens is bepaald dat 273.16 K exact gelijk is aan 0.01 °C. Vandaar dat °C = K - 273.15. Deze relaties zijn vastgelegd in de International Temperature Scale 1990 (ITS-90).
Het is overigens geen graden kelvin, maar kelvin. Gedefinieerd in 1967.
Aangezien de exacte ligging van het tripelpunt van water afhankelijk is van de isotopische samenstelling, is in 2005 die samenstelling vastgelegd. Het betreft Vienna Standard Mean Ocean Water (VSMOW) en dat is een standaard van de International Atomic Energy Agency. De isotopische samenstelling van VSMOW is:
0.000 155 76 mol 2H per mol 1H,
0.000 379 9 mol 17O per mol 16O en
0.002 005 2 mol 18O per mol 16O.
mol (mol)
Een mol deeltjes zijn er net zo veel als er zitten in 12 gram koolstof-12 (ongebonden en in de grondtoestand verkerend). Gedefinieerd in 1971.
candela (cd)
Uitspraak: kandéla. Neem een bron die monochromatisch licht uitzendt van een frequentie van 540 terahertz (ca. 555.17 nm, geelgroen licht). Als de stralingsintensiteit gelijk is aan 1/683 watt per steradiaal, dan is de bijbehorende lichtintensiteit gelijk aan 1 candela. Definitie van 1979.
Vóór die tijd was de candela gedefinieerd aan de hand van de straling van een zwarte straler (black body) bij een bepaalde temperatuur, maar het is gebleken dat zo'n zwarte straler niet met de gewenste nauwkeurigheid te realiseren valt.
radiaal (rad of rd)
De vlakke hoek die ontstaat als we de straal van een cirkel langs de omtrek leggen.
Dit is eigenlijk een afgeleide eenheid.
steradiaal (sr)
Uitspraak: stéradiaal. De ruimtehoek tussen het middelpunt van een bol en een bepaalde cirkel op het boloppervlak. Die cirkel moet een oppervlakte hebben gelijk aan de straal van de bol in het kwadraat.
Dit is eigenlijk een afgeleide eenheid.
Afgeleide eenheden
Hierboven staan álle eenheden die je maar nodig hebt. Het is echter wat lastig om te spreken over 230 kg.m2/A.s3; 230 volt is handiger. Vandaar dat voor bepaalde combinaties van basiseenheden een vaste naam is bedacht.
| Naam en symbool | Doel | In SI basiseenheden | In andere eenheden |
| becquerel (Bq) | Radioactiviteit | 1/s | |
| graden Celsius (°C) | Temperatuur | K | |
| coulomb (C) | Elektrische lading, hoeveelheid elektriciteit | A.s | |
| farad (F) | Capaciteit | A2.s4/(kg.m2) | C/V |
| gray (Gy) | Radioactiviteit: geabsorbeerde dosis | m2/s2 | J/kg |
| henry (H) | Inductie | kg.m2/(A2.s2) | Wb/A |
| hertz (Hz) | Frequentie | 1/s | |
| joule (J)1 | Energie, arbeid, hoeveelheid warmte | kg.m2/s2 | N.m |
| katal (kat) | Katalytische activiteit | mol/s | |
| lumen (lm) | Lichtstroom | cd.sr | |
| lux (lx) | Verlichtingssterkte | cd.sr/m2 | lm/m2 |
| newton (N) | Kracht | kg.m/s2 | |
| ohm (Ω) | Elektrische weerstand | kg.m2/(A2.s3) | V/A |
| pascal (Pa) | Druk | kg/(m.s2) | N/m2 |
| radiaal (rad) | Vlakke hoek | m/m (dimensieloos) | |
| siemens (S) | Elektrische geleidbaarheid | A2.s3/(kg.m2) | A/V |
| steradiaal (sr) | Ruimtehoek | m2/m2 (dimensieloos) | |
| sievert (Sv) | Radioactiviteit: dosisequivalent | m2/s2 | J/kg |
| tesla (T) | Magnetische fluxdichtheid | kg/(A.s2) | Wb/m2 |
| volt (V) | Elektrische potentiaal, potentiaalverschil, elektromotorische kracht | kg.m2/(A.s3) | W/A |
| watt (W) | Vermogen, stralingsflux | kg.m2/s3 | J/s |
| weber (Wb) | Magnetische flux | kg.m2/(A.s2) | V.s |
Er bestaat een publicatie met zeer uitvoerige richtlijnen voor de schrijfwijze van de SI-eenheden:
Guide for the use of the international system of units (SI), NIST Special Publication 811, 1995 Edition, Barry N. Taylor.
Zie de bibliografiepagina van de eenhedensectie van de website van het NIST (US National Institute of Standards and Technology).
Zie voorts de publicatie Typefaces for symbols in scientific manuscripts, op te halen van de pagina Rules and style conventions van het NIST.
Weergave van getallen
Resolutie 10 van de 22e CGPM (2003) stelt dat de decimale markering een komma of een punt op de basislijn mag zijn. Ter verhoging van de leesbaarheid mogen groepen van 3 cijfers door een spatie worden gescheiden. Duizendtallen mogen niet met een komma of anders dan met een spatie worden aangeduid.
CGPM: Conférence Générale des Poids et Mesures.
© Oscar van Vlijmen, mei 2000/May 2000
Datum laatste wijziging: 2007-01-02