Dorpsraad 't Veld -Zijdewind

 
   De historie van onze dorpen
 
 

Terug

Historie

 

De ondergang van het Torenhuis

 

door Jaap van Beek

 

Verkoop van het Torenhuis in 1739

Op 22 december 1739 verschijnt in het Opregte Haerlemsche Courant de volgende advertentie:

 

 

 

Op Donderdag, den 31 December,1739, zal men tot Alkmaar in de Oude Schutters-Doelen, des avonds ten 5 uuren, publyk verkoopen:

·        Een hegte, sterke en zeer vermaakelyke BUYTENPLAATS, groot in desselfs Plantagie ruym 1 Morgen, genaamt de VYVER, en beplant met schoone Vrugt- en consideable veele andere zwaare Stal-Boomen;

·        mitsgaders een HUYSMANS-WOONINGE, met 4 Morgen allerbest Wey-Land, annex den anderen gelegen tot Egmond op den Hoeff.

·        Nog een wel-doortimmerde HUYSMANS-Wooninge, met ruym 41 Morgen Land, gelegen in de Zype aan de Groote Sloot in de Polder F., genaamt Vierhuyzen.  

·        Nog een HUYSMANS-WOONINGE, met ruym 27 Morgen Lands, gelegen in de voorsz. Zype aan de Belkmer-weg in 't Blok N.3,

·        Noch een HEERE-HUYS en Boere-Wooning, genaamt het TOORNHUYS, met ruym 54 Geersen Lands, mítsgaders een Boomgaard, beplant met zwaare Ype en Essche-Boomen; gelegen in de Ooster-Camper onder Nieuwe Niedorp.

·        Noch een HUYSMANSWOONING. met 30 Geersen Lands; staande en leggende onder Nieuwe Niedorp in de Ooster-Morrebeek.

·        En laatstelyk eenige Partyen Lands, gelegen aan diverse losse Stukken onder Castricum en Bakkum;

zo als nader en breder by de aangeslagene Biljetten gezien, en Onderrichting kan worden bekomen by Adriaan Bolten, Notaris en Procureur te Alkmaar, of by Jacob Adriaansz Neef, Boode van de Zype.

 

Tegelijkertijd met het zogenaamde Torenhuis, in de advertentie genaamd een “HEERE-HUIJS en Boere-Wooning, genaamt het TOORNHUYS, met ruim 54 Geersen Lands, mitsgaders een Boomgaard, beplant met zwaare Ype en Essche› Boomen; gelegen in de Ooster-Camper onder Nieuwe Niedorp°, werd volgens de advertentie in de “Opregte Haarlemsche Courant” van 22 december 1739 behalve een buitenplaats met huismanswoning te Egmond aan de Hoef en twee huismanswoningen in de Zijpe waarvan een met de naam`Vierhuyzen', dus ook nog een huismanswoning met 30 geerzen lands “staande en leggende” onder Nieuwe Niedorp in de Ooster› Moerbeek openbaar ten verkoop aangeboden.
 

Het ging hierbij om bezittingen van de erfgenamen “ab intestato° van wijlen Vrouwe Hillegonda Exken, weduwe van de Heer Balthasar de Leeuw.


Na de openbare verkoop in de Oude Doelen te Alkmaar blijft het Torenhuis nog jarenlang in handen van de familie De Leeuw.

Bij een openbare verkoping op 24 oktober 1776 werd Pieter Ariensz Schuijt eigenaar.

Een aantal jaren later blijken Gerrit Jansz Bakker en Antje Cornelis Luijt het huis in handen te hebben. Na hun overlijden verkopen hun erfgenamen in 1825 het Torenhuis aan het drietal: Frederik Pluis, Cornelis Wit en Abraham van Exter.
Notaris Roggeveen regelde vlak daarna het contract van de verkoping aan Arie Groot.

Zo was bij de invoering van het kadaster Arie Groot eigenaar van huis nr. 178, het “Toornhuis” met nu 19 bunder 17 roeden 58 ellen weid- en zaadland. Hij heeft er niet lang van genoten want op 3 februari 1829 werd Adrianus Fürstenberg voor f 4.000 eigenaar. Grietje Simons Goede, boerin, oud 34 jaren, huisvrouw van Adrianus van Fürstenberg wonende in het Torenhuis, overleed op 14 december 1829.

 Adrianus verkocht samen met Cornelis Prins na een openbare verkoping op 5 januari 1831 het bezit voor een bedrag van f 1.555 aan Reier Rezelman. Het prijsverschil met de prijs van f 4.000 die Adrianus Fürstenberg in 1829 betaalde is enorm. Waardoor was het huis in zo korte tijd zoveel in waarde gedaald? Reier Rezelman, zoon van Rens Rezelman en van Grietje Stuurman, was op 19 april 1829 getrouwd met Geertje Kuiper, dochter van Klaas Kuiper en van Grietje Schuitemaker. Klaas Kuiper was toen al overleden.

 

Reier Rezelman en zijn gezin hebben meer dan 20 jaar in het Torenhuis gewoond. Ook zijn schoonmoeder Grietje Schuijtemaker woonde er. Zij overleed op 15 maart 1849 in het huis genaamd het “Toornhuis, geteekend nr. 178". Het huis werd op 15 april 1852 door notaris Sloos getransporteerd op naam van Klaas Doornbos uit Benningbroek voor f 7.000. ln de akte wordt het huis dan omschreven als “een huis en verdere aangetimmertens, erve en tuin, benevens negen percelen weiland, twee percelen bouwland en twee percelen rietsloot, alles staande en gelegen in den Moerbeekpolder, gemeente Nieuwe Niedorp, bij het kadaster aldaar bekend in sectie A numeris 193, 195 tot en met 199, 202 tot en met 205, 209, 210, 217, 218 en 220 te zamen groot 18 bunders 13 roeden 68 ellen”.

 

Klaas Doornbos en zijn vrouw Neeltje Ruiter werden per 1 mei 1852 opgenomen in het bevolkingsregister 1850-1860 van de gemeente Nieuwe Niedorp als wonende in huis nr. 178. Enige jaren later werd de nummering van het Torenhuis veranderd in “staande in 't Veld genummerd 203`.

Op 16 april 1860 is in het huis staande in 't Veld nr. 203 overleden Geertruida, dochter van Jacob Klerk herbergier, en van Aaltje Doornbos. Zij werd geboren op 8 augustus 1859 in het huis staande aan de l-Ioogzijde nr. 85 waar Jacob Klerk toen zijn vak als schilder en glazenmaker uitoefende. Herbergier was hij in logement “de “Kroon” dat in 1861 gekocht was door zijn schoonvader Klaas Doornbos.

Tot 1866 was Klaas Doornbos ook eigenaar van het Torenhuis.

 

Gerardus Hermanus Stokman, laatste bewoner Torenhuis.
Op 3 januari 1866 werd het Torenhuis, toen omschreven als “een huismanswoning met boomgaard erf en tuin staande en gelegen te Nieuwe Niedorp kadaster sectie A nrs. 193, 195 tot en met 199 groot 65 roeden 88 ellen”, dus met aanzienlijk minder grond, voor f 1.400 op een veiling gekocht door Gerardus Hermanus Stokman. Hij was inlands kramer van beroep.

Gerardus Hermanus Stokman was geboren te Mettingen in Pruisen als zoon van Gerardus Stokman en van Theresia Kolder. Hij was als weduwnaar van Elisabeth Maria Motthé getrouwd te Hoogwoud op 4 november 1858 met Engeltje Koomen, weduwe van Arien Bos, dochter van Jan Jansz Koomen en van Aaltje Klaver. Bij zijn huwelijk met Elisabeth Maria Motthé kon hij geen geboorteakte overleggen. Daarom werd er een akte van bekendheid opgemaakt waarin vermeld staat dat hij in het najaar van 1833 met zijn moeder Theresia Kolder is gekomen te Hoogwoud en dat hij toen “den ouderdom van ongeveer twee jaren” had bereikt.

Arien Bos en Engeltje Koomen hadden gewoond bij het Torenhuis in huis nr. 177 en waren naaste buren van de bewoners van het Torenhuis.

Maartje Timmermans alhier, Hark Sijbrands wonende in de Wieringerwaard en Jan Sijbrands wonende te Nieuwe Niedorp verkochten op 15 februari 1840 aan Arien Bos “mede aldaar woonagtig, een huis, erff en tuin met een akker bouwland groot 74 Roeden 80 Ellen” staande en gelegen onder Nieuwe Niedorp voor f 500. Arien Bos, zonder beroep oud 41 jaren, is overleden op 19 april 1857 in het huis staande in ‘t Veld nr. 177.

Volgens het bevolkingsregister 1860-1870 vestigden Gerrit Veldman en Jantje Busscher zich op 16 mei 1869, komende van Oude Niedorp, in het huis staande in ‘t Veld nr. 203. Vrijwel tegelijkertijd, op 30 mei, werden ook Aldert Houtkooper en Trijntje Blokker ingeschreven op het adres nr. 203. Volgens hetzelfde register woonden daar toen ook Jacob Grootjes en Immetje Appelman.

Engeltje Koomen, echtgenote van Gerardus Hermanus Stockmann koopman oud 43 jaren, is op 12 september 1874 overleden in het huis staande in 't Veld nr. 23, oud 57 jaren. Aangifte werd, behalve door echtgenoot Stockmann, ook gedaan door buurman Aldert Houtkooper, akkerbouwer oud 34 jaren.

Volgens het bevolkingsregister is Gerardus Hermanus Stokman 28 mei 1875 vertrokken naar Oudorp. Gerardus Hermanus Stokman koopman oud 43 jaren, wonende te Nieuwe Niedorp, trouwde als weduwnaar van Engeltje Koomen te Oudorp op 29 mei 1875 met Gesina Catharina Swaerts tapster oud 49 jaren, wonende te Oudorp, weduwe van Pieter van der Hurk.

Tijdens de brand woonde hij dus al niet meer in het Torenhuis.

 

Brand in 1875 maakt einde aan het Torenhuis
Het voorgaande is een lange aanloop naar waar het eigenlijk om ging: de opheldering van de in het duister gelaten ondergang van het Torenhuis dat uitgebreid werd behandeld in de informatiebladen nummers 37, 38, 40 en 45. Internet bracht de onthulling via de website www.delpher.nl in de vorm van een advertentie in de Heldersche en Nieuwedieper Courant van 3 november 1875.

 

 

Het Torenhuis is totaal afgebrand op 30 oktober 1875.
Volgens het bericht in de Heldersche en Nieuwedieper Courant van 3 november 1875 woonden er ten tijde van de brand drie gezinnen.

Dat waren dus volgens het bevolkingsregister de gezinnen van arbeider Jacob Grootjes, akkerbouwer Aldert Houtkooper, akkerbouwer Gerrit Veldman en kramer Gerardus Hermanus Stokman, waarbij het laatste gezin afviel omdat zij een halfjaar voor de brand waren vertrokken naar Oudorp.

Nieuwe Niedorp, mei 2017

 

Bronnen: Informatiebladen Historisch Niedorp nrs. 37, 38, 40 en 45. artikelen van Jan Keuken en Annet Keuken-Klomp.
Oude boerderijen en buitenverblijven langs de Zijper Grotesloot, P. Dekker.
Bevolkingsregisters gemeente Nieuwe Niedorp.
Internet. www.delpher.nl