Brummen

Oude Bomen vanuit Zutphen bekeken

Old trees in the Netherlands and Europe


Nieuwste versie van deze website:
Newest version of this website at:  
http://82.94.219.20/~jpa/brummen.htm


#Zwarte Populier

#Voorstonden

#Eik spookboerderij

#Engelenburg

#Links

Bomen rond Voorst en Brummen.

In de Voorsterklei, vlak bij het fraaie kerkdorpje Voorst, staat een Zwarte Populier (Populus nigra) . Dit is een vertegenwoordiger van de oorspronkelijke, wilde Europese soort, die in Nederland bijna was uitgestorven.
Dit markante exemplaar in de Voorster klei, met een hoogte van 26 m en een omtrek van 500 cm (aug. 2002), is waarschijnlijk ruim 100 jaar oud. Wilde exemplaren komen in klein aantal voor in de rivier-uiterwaarden. Ze ontkiemen alleen op plaatsen die regelmatig overstromen; met het kappen van vrijwel alle
ooi-bossen langs de Nederlandse rivieren gedurende de afgelopen eeuwen waren de natuurlijke groeiplaatsen van de Zwarte populier verdwenen. Door de recente natuurontwikkelingsprojecten in de uiterwaarden wordt momenteel weer ruimte geschapen voor de Zwarte populier.
Deze was in Nederland vrijwel volledig verdrongen door
Canadese Populieren. Dat zijn bastaarden, ontstaan rond 1700 door kruising van de Zwarte Populier met de Amerikaanse Populier (" Cottonwood ", Populus deltoïdes). Deze bastaarden zijn onvruchtbaar en worden vermeerderd door stekken. Omdat ze sneller en rechter groeien, hebben ze de Zwarte Populier volledig verdrongen voor de houtproductie.
Een aan de populier verwante soort is de wilg. In de IJsseluiterwaarden groeien veel schietwilgen , vaak karakteristieke
knotwilgen. Meer over ooibossen is te zien op de pagina Duitsland 5 en op de Iepen-pagina.

De Zwarte Populier verschilt van Canadese Populieren doordat de stam vaker grote knoesten en knobbels vertoont, met op oudere leeftijd een zeer ruwe schors met karakteristieke longitudinale en netvormige groeven. Ook de takken hebben vaak knoesten en ze zijn meestal onregelmatiger, minder recht, en vertonen veelvuldig waterloten. Het blad is veelal ruitvormig, met een wigvormige voet, niet driehoekig met een rechte voet en is sterker toegespitst.
Elders in Europa zijn meer Zwarte Populieren te vinden, met name in verschillende rivierdalen, bijvoorbeeld langs de Elbe en de Donau, waar nog resten van natuurlijke Ooibossen groeien. Hier en daar zijn zeer oude exemplaren aan te treffen, in de Drôme, zuidelijk Frankrijk, staat bijvoorbeeld een Zwarte Populier van 10 m stamomtrek en vermoedelijk zeker 200 jaar. Ook in Engeland zijn nog meerdere oude exemplaren te zien.

Herstbladeren van de Zwarte populier van Voorst.

In de IJsselvallei ten noorden van Zutphen zijn nog meer fraaie bomen te vinden, bijvoorbeeld nabij Wilp en Epse.


Landgoed Voorstonden

Vijf kilometer ten westen van Zutphen ligt het fraaie, bomenrijke landgoed Voorstonden: de huidige vorm van het Huis (links en op de volgende foto op de achtergrond) dateert uit 1820 en uit die periode stamt ook het bovenstaande indrukwekkende bomenpaar: een kapitale Bruine Beuk en een dito Plataan, beide met een enorme kroon met tot de bodem afhangende takken en een stamomvang van ruim 5 m. De beuk heeft recent wat aan allure ingeboet nu een zware tak is afgebroken. Aan de stamvoet zijn (juni 2002) verschillend soort paddestoelen te zien die er op duiden dat de boom verzwakt is. Dit geldt helaas voor meerdere van de fraaie Bruine Beuken in het park. Zij naderen vermoedelijk hun levenseinde. Hoewel de plataan er ook wat dun in de kroon bij staat, is te verwachten dat hij langer mee gaat.

Voorstonden is zeer de moeite waard voor de bomenliefhebber, alsmede voor hen die genieten van fraaie architectuur in een arcadisch landschap. Naast de al genoemde vele Bruine Beuken en onderstaande Sequoia zijn er nog een fraaie Thuja plicata en een oude Tamme Kastanje te bewonderen, alsmede een aardige verzameling jongere exemplaren van diverse exotische soorten. Heel leuk is het duo bij één van de bruggetjes: een Chinese Watercypres (Metasequoia glyptostroboides) en een Amerikaanse Moerascypres (Taxodium distichum) staan hier gezusterlijk naast elkaar en zijn zodoende goed te vergelijken.
De tuin en het park rond het huis zijn privé-eigendom en alleen toegankelijk na telefonische afspraak met de eigenaar, de architect Dr.Ir. E.J.Hoogenberk. Voor contact, zie de website
Bureau voor Harmonische Architectuur. Daar kunt u ook een mooie luchtfoto van Voorstonden zien met, duidelijk herkenbaar, bovengenoemde bomen.
Het omliggende landgoed, met onder meer ouder eiken- en beukenbos, is eigendom van Natuurmonumenten en wel vrij toegankelijk.

Sequoiadendron op Voorstonden

De Mammoetboom of Sequoiadendron giganteum van Voorstonden is de eerste naaldboom in mijn verhaal: slechts weinig soorten naaldbomen zijn in Nederland inheems. De meeste soorten worden in de bosbouw voor de houtproductie aangeplant. Mede daardoor zijn echt monumentale, oude naaldbomen hier schaars. De Sequoiadendron vormt in dit verband een uitzondering. Zoals de naam al aangeeft kan de Mammoetboom gigantische afmetingen bereiken. In zijn natuurlijke verspreidingsgebied, de Sierra Nevada in Californië, VS, zijn nog enkele oerwouden met deze grootste aller bomen te vinden.
Nadat reusachtige exemplaren van deze boomsoort rond 1850 door de blanken waren ontdekt in afgelegen bossen op de hellingen van de Sierra Nevada, werd het bij de beter gesitueerden in Europa al spoedig zeer populair om een Sequoia op het landgoed te planten. In Engeland en Frankrijk werden zelfs hele lanen met deze boomsoort beplant. Hier zien we het exemplaar in de tuin van
Huis Voorstonden. Hij is in 1876 geplant en laat zien hoe snel deze bomen groeien: met zijn stamomvang van 770 cm op borsthoogte (juni 2002) is het de dikste Sequoia van Nederland en al net zo dik als de meer dan drie maal zo oude Eik van Verwolde. Hij groeit daarmee ongeveer net zo snel als een Canadapopulier, maar waar die na uiterlijk 100 tot 150 jaar het loodje legt , kan van een Sequoia worden verwacht dat deze het 10 of zelfs 20 maal zo lang volhoudt. Begin twintigste eeuw zijn in Californië verscheidene enorme Sequoia's gekapt, waardoor men de jaarringen heeft kunnen tellen. Meerdere exemplaren waren ver boven de 1000 jaar oud. Het oudste exemplaar bleek zelfs 3266 jaar ! De kenmerkende oude Sequoia's uit de oerwouden in Californië zijn reusachtig: ze hebben een hoogte van 50 tot 90 meter en een stamomtrek op borsthoogte van vaak meer dan 10 meter, maar bij de echte reuzen 20 tot 27 meter. De grootste Sequoiadendron is de
General Sherman Tree: het is de grootste boom op aarde in termen van massa en houtvolume. De nauw verwante Redwood of Kustsequoia (Sequoia sempervirens) is de hoogste boom op aarde: het hoogste exemplaar is 112 m hoog. Zie voor informatie en foto's o.a. de Websites Tall Trees en Mighty Trees .

De typisch breed uitlopende voet van de Sequoia. De bast is kenmerkend zacht en vezelig en wordt op den duur heel dik, waardoor oude exemplaren goed bestand zijn tegen bosbranden. Zoals veel Sequoia's in Europa is dit exemplaar al eens zijn top verloren door blikseminslag; de top herstelt zich echter goed en de boom is nu 29 meter hoog. Hogere Nederlandse Sequoia's zijn bijvoorbeeld te zien bij Kasteel Rhederoord.

Enkele kilometers ten noorden van Voorstonden ligt het dorp Empe. Bij een monumentale boerderij aan de westzijde van Empe staan twee prachtige oude knotlindes.

De oude Eik en de Spookboerderij

Niet ver van Voorstonden, langs de weg van Zutphen naar Brummen staat een markante oude eik, vlak bij een al meer dan een eeuw leeg staande boerderij, die men de Spookboerderij noemt. Rond 1840 had de zoon van de hier wonende boer verkering met een meisje, wat door zijn ouders te min bevonden werd. Na een woede-uitbarsting van de vader over deze relatie heeft de zoon zich in januari 1841 verhangen aan de dikke eik. Sindsdien werd de boer achtervolgd door de geest van zijn zoon. De boer is ten slotte verhuisd en niemand durfde de boerderij te kopen, want het bleef er spoken. De tak wijst ook nu nog naar de boerderij, die nog steeds leeg staat.
De eik is, met zijn omtrek van 600 cm (2003) waarschijnlijk van vergelijkbare leeftijd als
Kaïn en Abel bij Warnsveld, dus tussen de 250 en 300 jaar. Er zijn ook bomenliefhebbers die hem ± 400 jaar toedichten, maar mij lijkt dat niet waarschijnlijk, daar de eik op vruchtbare bodem staat en jaarlijks 2 cm in omtrek toeneemt. Zijn kroon wordt wat dunner, maar de eik lijkt nog redelijk gezond.


De Engelenburg

Vlak bij Brummen ligt het landgoed De Engelenburg: ook hier staan weer monumentale Bruine Beuken, een forse Sequoia en een Plataan, hier nog vergezeld door een bijzondere varieteit van de Taxus.
Van de
zwaarste beuk toon ik twee prentjes, zodat u bijna alle echt kapitale bruine beuken rond Zutphen hebt gezien.

De beuk is in haar nadagen: de kroon toont steeds dunner. De eigenaar vermeldt op een bordje dat de boom, met haar 700 cm omvang en hoogte van 30 meter, 350 jaar oud is, maar dit is ongetwijfeld te veel eer: net als de eerder vermelde beuken zal zij uit de late 18e eeuw stammen en maximaal 250, maar waarschijnlijker 200 - 220 jaar zijn.

In Brummen en omstreken zijn nog veel meer oude, fraaie bomen te vinden, zoals deze statige Plataan en de fraaie rij Schietwilgen langs de weg naar het veerpontje over de IJssel richting Bronkhorst.
Naschrift januari 2002: in december 2001 is de wilgenrij langs de Bronkhorsterweg helaas gekapt, omdat de gemeente het risico van omwaaien en takbreuk te groot vond. Mijns insziens een sterk overtrokken en te rigoreuze aanpak.


Voor een landkaart waarop de hierboven afgebeelde bomen staan aangegeven hierboven klikken.


Deze website is verhuisd naar een nieuw adres: 

http://82.94.219.20/~jpa/brummen.htm


Deze website is gemaakt door Jeroen Philippona, met dank aan Jeroen Pater.

U kunt mij e-mailen op jphilippona@hetnet.nl