Engeland 1

Oude Bomen vanuit Zutphen bekeken

Old trees in the Netherlands and Europe


Nieuwste versie van deze website:
Newest version of this website at:
http://82.94.219.20/~jpa/engeland.htm


Engeland 1

In Engeland en Wales zijn nog zeer veel oude bomen. De Engelsen zelf denken dat ze meer oude bomen bezitten dan de rest van Europa bij elkaar. Nu gaat dat vast niet op voor bos-bomen, maar waar het gaat om vrijstaande exemplaren is dit idee nog zo vreemd niet. In de talloze landgoederen, maar ook op gewoon boerenland, staan grote aantallen vrijstaande bomen en boomgroepjes. Vrijstaande bomen zijn echt kenmerkend voor het Engelse landschap. De Engelsen hebben bovendien een grote traditie in het beschermen van oude cultuurgoederen; het landschap zien ze, zeker waar het gaat om landgoederen en het traditionele agrarische platteland, als belangrijk cultuurgoed. Oude bomen zijn daarvan een onlosmakelijk onderdeel.

De belangrijkste boom van Engeland is vanouds de Eik , die dan ook de " English Oak " wordt genoemd. Het gaat daarbij meestal om de Zomereik ( Quercus robur) , maar vooral in het westen ook om de Wintereik ( Quercus petraea ). De eik is in de meeste streken alomtegenwoordig, vooral als vrijstaande boom, maar ook in houtwallen, bossen en bosjes. In bepaalde streken zijn daarbij opvallend veel oude of zelfs oeroude exemplaren, bijvoorbeeld in Windsor Great Park en Staverton Park in Suffolk, waar duizenden oude eiken groeien. Een dergelijk aantal oude, min of meer vrijstaande eiken is verder alleen plaatselijk in Duitsland, Polen, TsjechiŽ, maar vooral Zweden te vinden. Veel van de oudste eiken in Engeland zijn vroeger geknot geweest. De Britten menen dan ook dat knotten de levensduur van eiken verlengt. In elk geval lopen lage, geknotte bomen minder risico om om te waaien, maar of ze los daarvan ook vitaler zijn blijkt niet duidelijk uit de voorbeelden van zeer oude, ongeknotte eiken op het Europese vaste land.
Vroeger was de
Iep ook een erg bepalende boom in het Britse landschap. Door de Iepziekte zijn hier miljoenen iepen gesneuveld; oudere Iepen moet je in zuidelijk Engeland tegenwoordig met een lantaarntje zoeken. In Schotland schijnen er wat meer te zijn overgebleven. Van de inheemse soorten zijn de Beuk , de Linde en de Es plaatselijk ook belangrijk in het landschap. Mogelijk de oudste bomen van Groot BrittanniŽ zijn de geweldig dikke Taxusbomen die vooral veel op kerkhoven staan. Volgens sommige onderzoekers zouden deze van voor onze jaartelling stammen en dus ouder zijn dan de er blijkbaar later bijgebouwde kerken.
Vooral op landgoederen zijn veel zware
Tamme kastanjes te vinden, lokaal ook forse Platanen en Gewone Esdoorns en in de parken nabij landhuizen ook verschillende recentere exoten als Ceders, Sequoia's en Thuja's. Met name op landgoederen in Schotland zijn vanaf de midden negentiende eeuw veel hoge naaldboomsoorten, afkomstig uit het westen van de VS en Canada, aangeplant, bijvoorbeeld Douglasspar, Sitkaspar en Reuzenzilverspar. Ze doen het in het regenrijke Schotse klimaat zeer goed en bereiken er bij leeftijden van 100 tot 150 jaar al hoogtes van 50 tot 62 m.

In Groot BrittanniŽ zijn meerdere organisaties die zich intensief met bomen bezig houden. Twee daarvan richten zich vooral op oude dan wel grote exemplaren: het Tree Register of the British Isles (TROBI), opgericht door o.a. de beroemde dendroloog Alan Mitchell: dit houdt een register bij met tienduizenden individuele bomen van alle in het land voorkomende inheemse en exotische soorten. De tweede organisatie is het Ancient Tree Forum and the Woodland Trust, die zich inzetten voor een betere bescherming en bekendheid van oude bomen. De websites van beide organisaties zijn een bezoekje waard, zij het dat die van TROBI deels alleen voor leden toegankelijk is.

Om onderstaande plaatsen te zoeken, kunt u online uitstekende kaarten vinden bij : http://www.multimap.com/. U kunt daar een plaatsnaam, bijv. Nonington, intypen, waarna u van die locatie kaarten op diverse schalen, waaronder gedetailleerde 1:25.000 kaarten, kunt bekijken en printen.

"Majesty" en andere veteranen in Kent

"Majesty" The Fredville Oak, Kent, Engeland

In Kent, tussen Dover en Canterbury, ligt het dorpje Nonington. Vlak daarbij ligt een landgoed, Fredville Park, dat vele oude bomen herbergt. De geweldigste boom op dit landgoed is "Majesty", de Fredville Oak: volgens dendroloog Alan Mitchell (literatuur 9), en velen met hem, de indrukwekkendste eik van Engeland. Zijn enorm dikke stam heeft een omtrek van 12,21 meter en is daarmee de 7e eik in dikte van Engeland. In tegenstelling tot de zes nog iets dikkere eiken is Majesty geen knot-eik: zijn stam loopt door tot 9 meter hoogte. Aan de noordzijde is een grote holte in de stam te zien. Over de leeftijd van deze zomereik wordt uiteenlopend gedacht: Alan Mitchell meende (in 1990) op basis van zijn vrij snelle groeiprestaties sedert 1820 dat hij maar 450 jaar kan zijn, anderen hebben het juist over 1000 jaar. De meest betrouwbare schattingen, met name van John White (dendroloog van het befaamde Westonbirt Arboretum, literatuur 17), komen nu op 500-600 jaar, gezien de enorme omvang niet echt oud. Leidraad bij deze schattingen is de groei in omtrek van de stam, die sinds 1822 steeds ruim 2 cm per jaar is geweest. Deze Majesteit is nogal anoniem: zelfs in het naburige dorp weten vele bewoners niet van zijn bestaan. De landgoedeigenares koestert deze en de andere bomen echter zeer: het is verboden de oudjes ook maar een haar te krenken.

In Fredville Park staan ook enkele dikke Tamme Kastanjes: in vele landgoederen in Engeland zijn forse exemplaren van deze van nature Zuid Europese soort te zien. Ze zijn er net als in zuidelijk Nederland mogelijk al door de Romeinen gebracht: in elk geval zijn er in oude Romeinse kampementen resten van kastanjes gevonden. Dit exemplaar heeft een stamomvang van 8,5 meter. Een naburig exemplaar bereikt zelfs 9,3 m. Tamme kastanjes groeien in een voldoende warm klimaat vaak sneller in de dikte dan zomereiken, de omtrektoename op borsthoogte is in Zuid Engeland bij vrijstaande exemplaren gemiddeld 3 cm. Deze kastanjes zijn naar mijn inschatting dus rond 1700 aangeplant.
Om Fredville Park te vinden kunt u vanaf de A2 van Dover naar Canterbury de B2046 naar Aylesham inslaan. Daar borden naar Nonington volgen. Tegenover de pub in Nonington staat een info-bord met plattegrond. Vanaf dit bord loopt een wandelroute zuidwaarts Fredville Park in. "Majesty" is te vinden op privť-terrein in een bosje achter een woning die na 600m rechts van dit pad ligt. Als u daar vraagt naar de Majesty-Oak wordt u zeker een bezoekje gegund. De Kastanjes en andere fraaie bomen staan wat verderop in de weiden langs het pad. Het pad komt na 1Ĺ km uit op de Nightingale Lane, het weggetje van Nonington naar het dorpje Frogham. Locatie op het Brits National Grid:
TR 259513. Zie voor een kaart http://www.multimap.com/.

Libanonceder bij Leeds Castle, Kent

Dicht ten zuidoosten van Maidstone en nabij de M 20 ligt het beroemde en zeer fraaie Leeds Castle. Daar fotografeerde ik deze markante Ceder van de Libanon (Cedrus libani). Zaad van deze soort werd in 1638/39 voor het eerst naar Engeland gebracht door Dr Edward Pocock, een geleerde in de Arabische taal. Nadat de landschapsontwerper Lancelot "Capability" Brown, ook de ontwerper van het park van Leeds Castle, midden 18e eeuw veel Ceders aanplantte, werd dit in Engeland bij eigenaren van kastelen en landhuizen mode. Daaraan dankt het land vele pittoreske exemplaren, vaak van zeer forse omvang. Waarschijnlijk zijn er in Groot BrittanniŽ meer Ceders te vinden dan in het stamland Libanon, waar slechts enkele kleine bossen aan de bijl ontsnapt zijn. De grootste natuurlijke bossen van deze soort komen voor in het Taurusgebergte in Turkije. Dit exemplaar heeft de verschillende zware stormen van de afgelopen decennia goed doorstaan: veel oudere Ceders met hun enorme zijtakken zijn door de zware stormen van de afgelopen decennia, met name in 1987, omgewaaid of zijn flink gehavend. Dat laatste geldt bijvoorbeeld voor een drietal andere zware Ceders in het prachtige en bomenrijke park van Leeds Castle, dat alleen tegen een pittige toegangsprijs kan worden bezocht. Kasteel en park zijn die prijs echter zeker waard. Zie ook Ceder.

De Taxusbomen van Ulcombe, Kent

Bij oude kerkjes in Groot BrittanniŽ staan bijna overal Taxusbomen (Taxus baccata) op de kerkhoven. Velen daarvan zijn enorm dik en volgens overlevering Ťn onderzoek oeroud (Er zijn inmiddels zo'n 800 oude en dikke taxussen geregistreerd). Zo ook bij het "All-Saints" - kerkje van Ulcombe, een klein dorp vlak ten zuiden van Leeds Castle en goed met een bezoek daaraan te combineren. Hier staan vier oude taxussen, waarvan twee er in omvang, uitstraling en gezondheid duidelijk uitspringen. Bij het toegangspad naar de kerk staat dit fraaie exemplaar, met een omvang van 823 cm.

De tweede en dikste Taxus van Ulcombe staat vlak naast de kerktoren. Met 10 m omtrek behoort hij tot de dikste en waarschijnlijk oudste exemplaren van het land. Op de steen ernaast staat een tekstje: "Deze Taxusboom dateert volgens onderzoek van vůůr de geboorte van Christus".

De Taxus is een mysterieuze boom, die al vele eeuwen een speciale rol vervult op begraafplaatsen. Bij de Kelten en de Germanen speelde de Taxus een magische of sacrale rol. Hij werd geassocieerd met dood en rouw, maar ook met onsterfelijkheid en eeuwigheid.
Het volgende stuk vertaalde ik uit het Engels van een uitstekende website over Naaldbomen, de
Gymnosperm Database:

De taxus is een goed voorbeeld van een boomsoort waar een hoge leeftijd aan wordt toegeschreven zonder dat daar harde bewijzen voor zijn. De oudste taxussen zijn allen hol en hebben dus hun kernhout verloren door houtrot. Het zijn meestal geÔsoleerde individuen, groeiend op plaatsen die als heilig zijn beschouwd sinds vůůr-Christelijke tijden. Dus is leeftijdsbepaling op basis van jaarringtelling ondoenlijk dan wel onmogelijk. Enkele onderzoekers hebben getracht leeftijden te schatten op basis van extrapolatie van waargenomen groeisnelheden, een zeer dubieuze methode gezien het feit dat wanneer jaarringgegevens beschikbaar zijn, deze vaak laten zien dat geŽxtrapoleerde leeftijdsschatting leiden tot schromelijke overdrijvingen. Daarnaast blijken taxussen zeer verschillende groeipatronen te volgen: sommige exemplaren zijn de afgelopen eeuw(-en) gelijkmatig in dikte gegroeid met een snelheid van ongeveer een cm per jaar, bij andere lijkt de groei al eeuwen te hebben stilgestaan of zijn ogenschijnlijk zelfs gekrompen. Oudere metingen lijken bovendien vaak onbetrouwbaar. Desalniettemin lijkt het waarschijnlijk dat vele van de dikste Taxusbomen, te vinden bij oudere Christelijke kerken in Groot BrittanniŽ, in feite werden geplant gedurende de vůůr-christelijke periode door Keltische groepen die de Taxus als heilig beschouwden. Het is daarom aannemelijk dat er Taxusbomen van 2000 of meer jaar voorkomen op de Britse eilanden.

De Taxusbomen van Ulcombe worden, aldus vertelden mij dorpsbewoners en is op een locaal gemaakte website te lezen, door een niet nader genoemde onderzoeker geschat op respectievelijk 1400 en 2400 jaar. Persoonlijk neig ik naar minder hoge leeftijdsschattingen in de orde van 600 tot 1500 of maximaal 2000 jaar.
Ik hoop dat verder onderzoek naar de Taxus meer informatie over leeftijd en geschiedenis van deze boeiende boomsoort zal opleveren. Zie voor meer informatie en foto's ook de
website van het Britse Treeregister.


Nieuwste versie van deze website:
Newest version of this website at: http://vossen.xs4all.nl/bsz/jpa/


Deze website is gemaakt door Jeroen Philippona, met dank aan Jeroen Pater.

U kunt mij e-mailen op jphilippona@hetnet.nl