Lochem

Oude Bomen vanuit Zutphen bekeken

Old trees in the Netherlands and Europe


Nieuwste versie van deze website:
Newest version of this website at: 
http://82.94.219.20/~jpa/lochem.htm


 Bomen in de omstreken van Lochem
&
Dikke Bomen in Nederland

                                                                                                     

Een andere gemeente die per fiets vanuit Zutphen goed is te bereiken, is Lochem. Op meerdere landgoederen zijn oude bomen en bossen te bewonderen. We bezoeken achtereenvolgens de Kastelen Verwolde bij Laren , Ampsen bij Lochem en de Velhorst bij Almen.

De Dikke Boom van Verwolde (juni 1992)

Op het landgoed van Kasteel Verwolde bij Laren, gemeente Lochem, staat één van de bekendste bomen van Nederland. Diverse bordjes wijzen in zijn richting en hij krijgt op mooie dagen heel wat bezoekers rond zijn stam. Er is zelfs een speciaal Dikke Boom-pad voor hem aangelegd, geschikt voor rolstoelen. Het is dan ook Nederlands dikste eik, de 'Dikke Boom', een echte zware jongen met een hoogte en een kroonbreedte van 25 meter en een stamomvang van ongeveer 760 cm. (Voor meer info over '' dikke bomen '' zie onderaan deze pagina).
In 1767 heeft een molenaar al ƒ275,- voor de boom geboden om er twee molenassen uit te maken. Gelukkig was de Baron toen wijzer, maar op dergelijke manier zijn vele concurrenten van deze eik vroegtijdig aan hun eind gekomen. De stam had toen een omtrek van 460 cm. Dit biedt vergelijkingsmateriaal: dichtbij, aan hetzelfde Dikke Boom-pad, staat een in 1791 ter gelegenheid van de geboorte van een nieuwe baron geplante eik, 'Oom Frits' geheten. Deze heeft nu, oktober 2003, een omtrek van 490 cm. Hieruit valt te leren dat de Dikke Boom, die een vergelijkbare groeiplaats en vorm heeft, zo rond 1560-'70 geplant kan zijn: de eik is dan 430 tot 443 jaar oud! Een tijdgenoot dus van Willem van Oranje, Shakespeare en Claudio Monteverdi...


Zoals veel ècht oude eiken is de
Dikke Boom hol. Ondanks een flinke opknapbeurt door een boomchirurg in 1999 staat hij er maar schraaltjes bij de laatste jaren, verscheidene takken zijn gestorven en de kroon is alleen aan de noordzijde nog redelijk met blad bezet . Sommige eiken weten in zo'n kwijnende staat echter nog decennia te overleven. De laatste jaren en zeker in 2003 gaat het verval bij de eik echter zo snel, dat de eigenaar, A.Ph.R.C. baron Van de Borch, vreest dat hij het niet lang meer zal maken. De Baron denkt dat de Eikenprachtkever heeft toegeslagen. Dit moet nog door onderzoek worden bevestigd. De allure van de hierboven nog volle kroon is zeker definitief verleden tijd. Rest een langzaam afstervende reus, die wellicht zelfs na zijn dood nog een tijd als monument kan blijven staan.

Als troost daarom hier nog een foto van de Dikke Boom uit zijn hoogtijdagen in de 60-er jaren.
Op
Verwolde staan nog meerdere eiken van ruim 200 jaar: aan de overzuide van de akker, schuin tegenover de dikke boom, staat een fraai breedkronig exemplaar. Het Dikke Bomenpad loopt langs de hierbovern genoemde Oom Frits en even verder langs een nog iets dikker exemplaar in het bos, waar in de herfst zeer forse zwammen op groeien. Rond Kasteel Verwolde is een tweede bomenpad aangelegd, het Bijzondere Bomenpad. Hier zijn vooral veel exotische boomsoorten aangeplant, zowel coniferen als loofbomen. Uitblinkers zijn een forse Tulpenboom (Liriodendron tulipifera), een dikke Moerascypres (Taxodium distichum), meerdere Reuzenzilversparren (Abies grandis), een 200 jarige Bruine beuk en een forse Linde. Bij één van de boerderijen op het landgoed staat een zeer zware Abeel (Populus alba). Goed toeven dus voor de bomenliefhebber in dit fraaie oude landschap met haar 18e eeuws kasteel , de formele kasteeltuin en de vele monumentale boerderijen.


Kasteel Ampsen

Het kerkpad van Lochem naar Kasteel Ampsen, het eikenlaantje, wordt omzoomd door fraai oud geboomte. Vooral deze groep Zomereiken van ongeveer 250 jaar spreekt tot de verbeelding.

Het laantje op een zomerdag in close-up. De zware eiken vallen op door hun gezondheid en hun jaarlijks volle bladertooi. De bruine beuken en lindes langs het laantje zijn minder oud.


De Velhorst

Nabij het dorpje Almen, halverwege Zutphen en Lochem langs de Berkel, ligt het fraaie landgoed De Velhorst, tegenwoordig in eigendom van Natuurmonumenten. Nabij het landhuis liggen enkele mooie stukken eiken en beukenbos en staan meerdere monumentale Zomereiken. De uitblinker ziet u hier achter het huis, een knaap van 250 á 300 jaar met een stamomvang van 570 cm en een hoogte van 27 meter.

De Velhorster eik.


Iets over dikke bomen in Nederland.

Nederland blinkt internationaal gezien niet uit op het gebied van dikke bomen. Op de lijst van de Bomenstichting stonden twee recordhouders met een stamomvang van 8,5 meter: een Bruine Beuk in Breukelen en de Tamme Kastanje van Beek-Ubbergen. De eerste schijnt te zijn gesneuveld en de Kastanje is volgens strenge criteria gemeten slechts 7,86 meter in omtrek ( juli 2001).Omtrek gemeten op 1,3 meter hoogte, boven het hoogste punt van de bodem rond de stam. De kampioenen van verschillende soorten zitten daarmee zeer dicht op elkaar. Om een idee van de groeisnelheid van de verschillende bomen te geven heb ik de geschatte leeftijden en de huidige geschatte omvanggroei per jaar toegevoegd. Daarnaast de potentieel haalbare leeftijd en maximaal haalbare stamomtrek, gebaseerd op betrouwbare gegevens uit Europa en VS, meest van nog bestaande bomen.

De dikste bomen ter wereld zijn voor zover bekend, een Baobab of Apebroodboom, Adansonia digitata, in Zuid-Afrika, omtrek ruim 43 meter en een Moerascypres, Taxodium mucronatum, in Oaxaca, Mexico,  met een omtrek van 36 á  43  meter, afhankelijk van het wel of niet meetellen van alle golven in de stam.

Soort

Omtrek op 1,3 m hoogte
(+ jaar meting)

Geschatte Leeftijd

Recente omtrekgroei van dit exemplaar per jaar

Maximale leeftijd van exemplaren van deze soort

Max. omtrek heden elders

Max. omtrek
historisch

Tamme Kastanje
Beek-Ubbergen

786 á 850 cm
(2001)

400 - 450 j

1 - 2 cm

500 - 1000+j
2000+ j ?

13-20 m Sicilië
14 m Engeland,
Frankrijk

± 62 - 68 m Sicilië*

Gewone Plataan
Laag-Keppel

797 cm
(2003)

225 j

4-5 cm

300 - 500+j
Oosterse Plataan: 500 à 1000+ j

10 m Frankrijk
9,2 m**Engel.
Oosterse Plataan:
Griekenland: 18 m

Oosterse Plataan:±20 à 30 m
(Turkije)
Westerse Plataan: ± 20 m

Hollandse Linde
Sambeek

773 cm
(2001)

350-500j

1 -1,5 cm

600-1000+j

12-16 m Duitsl.

± 20-24 m Duitsland

Sequoiadendron
Voorstonden

770 cm
(2003)

127 jaar

5-7 cm

1000-3500j

28 m VS, California

28 m VS, California,
op 1,5 m hoogte

Zomereik
Laren-Gld.

763 cm
(2002)

430-450j

1-1,5 cm

700-1000+ j

14,4 m Zweden
12,9 m Engel.

± 21m Frankrijk, 19e eeuw
mogelijk 25-33 m, Engel., Duitsl., 17e & 18e eeuw

Bruine Beuk
Doesburg

761 cm
(2001)

225 jaar

2 - 3 cm

250 - 300 j

8 m Duitsland

Breukelen, tot ± 1980:
869 cm

Groene Beuk
Laren-Gld

760 cm#
(2000)

180 jaar

2 - 3 cm

250 - 400 j

8,5-10 m Duitsl.
 10,7 m Eng.##

11 m

Canada- & Zwarte Populier
Gietelo-Voorst,
Baak, Bingerden

713 cm
(2003)

100-120j

5 - 6 cm

150 - 200 j
(250? j)

10 m Frankr.
(P.nigra)
11 m VS (P.deltoïdes)

?

Robinia
Doorwerth

700 cm
(±1995)

300 jaar

2 cm

300+ j

7 - 8 m

?

Paardekastanje
Oude Wetering

700 cm
(±1995)

270 jaar

2+ cm

300 - 400 j

7 - 8 m

?

Hemelboom
De Meern (U.)

700 cm
(±1995)

120 jaar (?)

5 ?cm

?

?

?

Vleugelnoot
Middelburg

680 cm
(±1995)

200-250j

2 - 3 cm

?

?

?

Tulpenboom
Warnsveld

640 cm
(2002)

160-170j

3-4 cm

300-500 j

9,5 m Bedford,Virginia,
VS

10,5 m VS

Schietwilg
Bussem

639 cm***
(±1995)

70 jaar

5-10 cm

100 - 200 j

10 m VS (!)

?

Iep - Zwolle

635 cm
(±1995)

100 jaar (?)

3 - 4 cm

300 - 500 j

9,5 m Duitsl.

13 m Duitsland

* Een beroemd exemplaar op de hellingen van de Etna, dat in 1780 leek op een met elkaar vergroeide ring van bomen schijnt toen de absurde omvang van 62 tot 68 m te hebben gehad. Of het werkelijk één individue betrof is niet zeker. Tegenwoordig is de stam uiteengevallen tot enkele restanten waarvan het grootste nog een omtrek van ±15 meter heeft. Ook een andere Tamme Kastanje op de Etna-hellingen heeft nu een omtrek van omstreeks 20 meter. Daarnaast zijn er in Italië, Frankrijk, Spanje en Engeland meerdere exemplaren van 12 tot 14 m omtrek.
** Een exemplaar in Engeland met twee gefuseerde stammen haalt 11,5 m omvang.
# Dubbelstammig exemplaar, dikst bekende éénstammig exemplaar in Nederland 700 cm.
## Gemeten bij de grond. Dikste in Engeland op 1,5 m gemeten: 823 cm.
*** Meerstammig exemplaar; dikst bekende éénstammig exemplaar volgens Bomenstichting in Nederland 580 cm en (mogelijk) 180 jaar. Bij Zutphen staat echter een Knotwilg met 620 cm omtrek bij de bodem en 710 cm omtrek op 1,3 m hoogte.

Op een dikke-bomenlijst van Jeroen Pater, samengesteld op basis van de lijst van de Bomenstichting maar met ons beider eigen aanvullingen staan 118 Nederlandse bomen met een omtrek van 600 cm of meer. Deze lijst is beslist niet volledig, maar geeft een behoorlijke indicatie van het dikke bomenbestand van Nederland. Hieronder het aantal per soort op deze lijst:

Beuk


26
waarvan:

 - Bruine Beuk

18

 - Groene Beuk

 8

Zomereik

20

Linde

15

Populier

17

Sequoiadendron

12

Plataan

 9

Tamme Kastanje

 8

Paardekastanje

 3

Iep

 2

Schietwilg

 2

Tulpenboom

 1

Robinia

 1

Hemelboom

 1

Vleugelnoot

 1

Het totaal aantal beuken is met 24, zoals in Nederland te verwachten was, veruit het grootst. Een heel verschil met Engeland of Duitsland is het kleine aantal eiken: in deze landen staan respectievelijk meer dan 600 en 450 eiken van meer dan 6 m omtrek. Ook het aantal dikke linden is klein vergeleken bij Duitsland, waar minstens 160 linden van meer dan 7 meter omvang staan. Beide soorten zijn inheems en groeien relatief langzaam; blijkbaar kregen in Nederland tot de negentiende eeuw veel minder bomen de kans oud te worden dan in Duitsland of Engeland.
Overigens is het aantal dikke populieren in werkelijkheid waarschijnlijk een stuk groter: deze soort krijgt minder aandacht en zelf heb ik 8 exemplaren aan de lijst toegevoegd, die allen uit de regio Zutphen stammen. Bovendien groeien populieren zo snel dat er bijna jaarlijks nieuwe exemplaren bij zullen komen. Zo is een populier nabij Zutphen van nov. 1996 tot nov. 2000 gegroeid van 490 naar 520 cm omtrek, 7½ cm per jaar. Een andere populier, van 435 cm omtrek, bleek na omgehakt te zijn pas 38 j oud: een groei van gemiddeld 11,4 cm per jaar. Meerstammige exemplaren heb ik overigens niet meegeteld: de vierstammige Kroezeboom (zomereik) van Ruurlo telt met zijn 10 m omvang dus niet mee, evenmin als een meerstammige groene beuk, eveneens nabij Ruurlo, met 8 m omtrek. Bij dergelijke bomen geldt de omtrek op 1,3m hoogte van de dikste stam. Dat is bij de Kroezeboom ± 5m, bij de Beuk ± 4m.


Home oude Nederlandse Versie------------------------------------------Home old English Version

Nieuwste versie van deze website:
Newest version of this website at: 
http://82.94.219.20/~jpa/lochem.htm


Deze website is gemaakt door Jeroen Philippona, met dank aan Jeroen Pater.

U kunt mij e-mailen op jphilippona@hetnet.nl