Volkskrant, 6-4-'67


Officier stuurt militairen terug naar kazerne

Matrozen op mars

 

Amsterdam, 6 april,- Opnieuw is het in het centreum van Amsterdam onrustig geweest. Ongeveer tweehonderdvijftig matrozen en tenminste even zoveel sympathisanten en nieuwsgierigen werden door de politie verspreid. Marineofficieren hebben rond half negen matrozen die weer op het Stationsplein samenkwamen, opdracht gegeven onmiddelijk naar de kazerne terug te gaan. Een beraamde aanval op het Apollotheater in de Haarlemmerstraat -het provocentrum- werd door gehelmde politiemannen verijdeld.

Volgens luitenant J. Hesselink, een officier van de marinekazerne aan het Mariniersplein in Amsterdam, was het de matrozen van de kazerne Kattenburg niet verboden de stad in te gaan. Ze hadden echter duidelijke instructie gehad onregelmatigheden te vermijden. Volgens de marineleiding zullen degenen, die gisteravont onrust gezaaid hebben, gestraft worden.

De commandant zeemacht heeft woensdagmiddag een telegram gestuurd, waarin gezegd wordt dat eigenmachtig optreden onjuist is. Staatssecretaris Van Es (Marine) verklaarde gisteren er niet aan te denken om collectieve maatregelen te nemen. Hij dacht veel meer aan maatregelen door de marechaussee in Amsterdam, dan in de verschillende marine-etablissementen.

'Ik vind, dat de Koninklijke Marechaussee haar taak juist heeft opgevat. Toen even na zeven uur de melding kwam dat een aantal marinemensen naar Amsterdam ging om daar orde op zaken te stellen, is de marechaussee met ik meen een man of tien naar het Centraal Station gegaan. Men had deze ontwikkeling echter niet verwacht, want de marinemensen wandelden rustig het station uit, alsof zij helemaal niets van plan waren en keerden via de tunnel terug. Daarna heeft het allemaal erg kort geduurd. Niet meer dan enkele minuten'.

Rapport afwachten

'Het is even uit de hand gelopen, maar ik heb geen kritische gevoelens ten opzichte van de marechaussee, die volgensmij goed heeft gewerkt. Ik kan me best voorstellen dat, toen men de melding kreeg dat zeventig marinemensen op weg waren naar Amsterdam, men gedacht heeft het zelf wel te klaren zonder de hogere marine-autoriteiten te waarschuwen. Bovendien is het onderzoek niet afgelopen. Ik wacht zelf nog op een rapport over wat er in Amsterdam precies gebeurd is. Na dit rapport -ik hoop dat ik het morgen krijg- zal worden bekeken, welke maatregelen (eventueel krijgstuchtelijk) er moeten worden genomen', aldus staatssecretaris Van Es woensdagmiddag.

Het toezicht op gebouwen en plaatsen, die door herrieschoppers onveilig worden gemaakt, zal verscherpt worden. Dat viel af te leiden uit de woorden van burgemeester Van Hall tijdens de raadsvergadering gisteren. Hij beantwoordde een vraag van drs. E. van Thijn, fractieleider van de PVDA, en wees erop dat wanneer de bevolking het recht in eigen hand gaat nemen, de taak van de politie bijzonder verzwaard wordt.

De burgemeester zei, dat de politie dinsdagavond juist gehandeld had. 'Maar door het snelle voltrekken van de gebeurtenissen had men de ontstane herrie niet kunnen voorkomen'. De burgemeester zei dat de politie had aangenomen, dat de marechaussee en de spoorwegrecherche zouden optreden, ook al omdat de politie niet bevoegd is het particuliere terrein van de spoorwegen - het Centraal Station- te betreden.

Mobiele kolonne

'Toch', adus mr Van Hall, 'troffen we voor de zekerheid onze maatregelen. De mobiele kolonne -vijftien man sterk- werd in de omgeving van het Centraal Station in reserve gehouden. Toen de vechtpartij ontstond, is de mobiele kolonne terstond opgetreden. Ze hebben getracht de vechtenden te scheiden, wat na enige minuten ook is gelukt'. Alle fractievoorzitters waren het met drs Van Thijn eens, dat het optreden van de marinemensen afkeuring verdiende. Verbijsterend vond drs Van Thijn het dat de politie en marechaussee, die een uur van tevoren gewaarschuwd waren, praktisch machteloos waren tijdig in te grijpen. Provo-raadslid Schimmelpennink vroeg aandacht voor de achtergronden.

Na de vechtpartij tussen de provo's en de nozems van het Centraal Station, die de provo-woonboot in elkaar hadden getimmerd, waren de twee partijen voor een gesprek samengekomen. Toen was ook besloten de Centraal Station-jeugd een dag in de week het provo-onderdak in de oude bioscoop aan de Haarlemmerdijk ter beschikking te stellen. Naast handhaving van de orde, aldus de heer Schimmelpennink, moeten we ook iets gaan doen aan de oorzaken, anders loopt het straks misschien helemaal uit de hand. De situatie had kunnen worden voorkomen als de gemeente iets had gedaan voor de jeugd. Er zijn te weinig voorzieningen in de stad, meende hij.

Matrozen krijgen straf

Politiecommissaris H. Molenkamp heeft woensdag verklaard, dat de Amsterdamse politie dinsdagavond even na zeven uur bericht kreeg van de marechaussee-post in de Doelenstraat, dat een aantal marine-mensen met de trein op weg was naar Amsterdam om in de stations-hal 'orde op zaken' te stellen. De marechaussee had dit van collega's uit DEn Helder gehoord. De mobiele eenheid van de Amsterdamse politie (vijf agenten en vijf manschappen van de marechaussee, die bijstand verlenen) rukte om acht uur uit en bleef in de buurt van het Stationsplein. In het posthuis van de politie bij het CS waren vijf mannen.

Volgens de heer A. Hoogezand van de Nederlandse Spoorwegen waren na de tip van de marechaussee leden van de spoorweg-recherche van huis gehaald, waardoor zes mensen, van wie twee met politiehonden, in de hal surveilleerden. Er waren ook vier marechaussees.

'Om zeventien minuten over acht (er was toen nog geen klap gevallen) meldden twee brigadiers van de politie, dat ruim honderd matrozen en mariniers over de Damrakbrug in de richting van het Damrak liepen', aldus de commissaris Molenkamp. De knokploeg zou toen plotseling zijn omgekeerd en in de stationshal slaags geraakt zijn met ongeveer vijftig provo's en nozems.'Op straat is alles gedaan om de vechtpartij te beeindigen', aldus de commissaris, die zijn afkeuring over de actie van de militairen uitsprak, maar daarbij zei: 'Het zou irreeel zijn, wanneer ik er niet aan toevoegde er wel begrip voor te hebben'. Dat had de NS-vertegenwoordiger Hoogezand eveneens.

Uit de bevolking zijn enthousiaste reacties gekomen over het marineoptreden. Een fabriek wilde de vechtersbazen zelfs gratis scheerapparaten aanbieden. In Den Helder zijn stapels gelukstelegrammen aangekomen, onder meer van de lagere politie-ambtenaren uit Amsterdam, waarin de dank voor het gebeuren wordt overgebracht.

Den Helder

Op de schepen in Den Helder is een onderzoek ingesteld. Leden van de bemanning van de Noord-Brabant, die voorkomen op de gepubliceerde foto's, zeggen pas gefotografeerd te zijn, toen alles achter de rug was. Andere marinemannen verklaren niets gemerkt te hebben. 'We hebben er wel over gehoord, maar niet meegedaan. Jammer, want het schijnt leuk te zijn geweest', verklaren ze.

De marineleiding heeft gisteravond geantwoord op de vraag, hoe het mogelijk is, dat een aantal marinemannen ondanks de orders zich te onthouden van ongeregeldheden, woensdagavond toch de straat op is kunnen gaan om weer een actie te voeren. 'Een aantal belhamels heeft zich niet aan de orders gehouden', was het antwoord. Het is nog een vraag of het marine-etablissement in Amsterdam in zijn geheel geconsigneerd zal worden. Uit Den Helder zijn woensdag geen marinemannen naar de hoofdstad gekomen om aan de actie mee te doen.

Om half acht begonnen de ongeregeldheden van woensdagavond, toen honderdvijftig matrozen via de Prins Hendrikkade naar het Stationsplein oprukten. Toen daar geen nozems waren, gingen ze naar de Haarlemmerstraat, waar ex-provo raadslid Bernhard de Vries het gebeuren gade sloeg. In de Haarlemmerstraat werd een jongen, die een hollende matroos liet struikelen, afgetuigd.

Eenmaal kwam het tot een treffen op de Martelaarsgracht, waarbij de marine onmiddelijk steun kreeg van voorbijgangers, zodat de provo's moesten vluchten. Een groep van 75 matrozen, die in de Spuistraat liep, werd bevolen naar de commandant op het Stationsplein te gaan. Vandaar kregen de matrozen het bevel naar de kazerne terug te gaan. Het verkeer rond de Haarlemmerdijk en het station liep helemaal in de war.

Terug naar de Provo kranten index