Volkskrant, 21-3-'66. Zoals in het vorige krantenartikel al gemeld werd, liep de tentoonstelling over het politiegeweld, tijdens het huwelijk van Bea en Claus, uit op een slagpartij. Volgens mij werd die gewoon uitgelokt. Twee agenten liepen namelijk te provoceren midden in de groep van 400 verontwaardigde bezoekers. Je kon wachten op reacties, wel die kwamen er. 'Toevallig' stond in de buurt een flinke groep agenten te wachten, zowel te voet als op de motor en op het paard, inclusief bullepees, gummistok en sabel..... Even 'toevallig' had niemand de leiding, zodat niemand verantwoordelijk kon worden gesteld. Uiteindelijk zou mede door deze gebeurtenis hoofdcommissaris Van der Molen ontslagen worden. Dit lot zou ook burgemeester Van Hall een tijd later ondergaan.


GEWELD TEGEN PROVO

Gummistok voor publiek van '10-3-66'

Amsterdam, 21 maart - De Amsterdamse korpschef hoofdcommissaris K.J. van der Molen stelt een onderzoek in naar de rel van zaterdagmiddag op de Prinsengracht, waar politiemannen met sabels, bullepees en gummistokken insloegen op een menigte van zo'n 400 Amsterdammers. De belangstelling van het grotendeels jonge publiek gold het gebouw van de uitgeverij Polak en Van Gennip, waar beeldhouwer-schrijver Jan Wolkers om half drie de tentoonstelling opende, die het optreden van de politie op 10 maart in foto's laat zien. De 23-jarige H. Hondeveld werd na de rel met een hersenschudding naar huis gebracht.

Toen het publiek, waaronder vele toevallige passanten, zich niet snel genoeg uit de voeten maakte, greep de politie naar de gummiknuppel. Bij de schermutsellingen die volgden, raakte een der agenten in het nauw. Hij vroeg zijn collega per mobilifoon om versterking. Vierentwintig politiemannen kwamen in auto's en opmotoren opdagen. Gewapend met sabels en zwiepende bullepezen sloegen zij in op iedereen die zich niet snel genoeg verwijderde. Negen politieruiters stonden op het vlakbijgelegen Amstelveld klaar. Er vielen harde klappen. Vier, vijf politiemannen stortten zich soms met de gummistok op een slachtoffer. Toen de hoofdinspecteurs D. Lagerwaard en K. Heijink tegen vier uur, drie kwartier later, op het strijdtoneel arriveerden, was de rust grotendeels weergekeerd.

Bijschrift van de foto: Twee politiemannen proberen met bullepees en gummistok een provo te temmen bij de relletjes op de Prinsengracht.

De politie bracht twee arrestanten naar het bureau Singel: de 23-jarige wijkverzekeringsinspecteur J.A.D. en de assistent-boekhouder U.N.N. (19), beiden Amsterdammers. Nadat tegen N. wegens belediging en tegen D. wegens belediging en mishandeling proces-verbaal was opgemaakt, werden ze weer vrijgelaten.

Was het forse optreden van de politie noodzakelijk? Hoofdinspecteur Lagerwaard (41) zei zaterdagmiddag: "Ons optreden is altijd afhankelijk van de situatie. De twee agenten die als eersten op de Prinsengracht kwamen, waren daarheen gestuurd omdat we gehoord hadden dat provo's een varken zouden loslaten. Er waren helemaal geen varkens, maar wel een masa mensen, die het verkeer in de smalle Utrechtsestraat, naar de mening van de agenten, hinderde. En als de mensen zich dan verzetten, en er wordt gescholden, dan heb je natuurlijk meteen een rel. Als we dan het besluit nemen: de boel moet leeg, dan gebeurt dat ook, en dan kunnen er klappen vallen".

Wie had de leiding over de 24 politiemannen, die de charges uitvoerden? De heer Lagerwaard: "Niemand had de leiding. Het is allemaal erg ongelukkig gelopen, maar wij hadden niet voorzien dat er zoveel volk op de been zou zijn. En de politie weet natuurlijk wat voor soort mensen bij dergelijke gelegenheden present is. Ik moet toegeven dat die agenten niet helemaal onbevooroordeeld in actie zijn gekomen. Overigens neem ik de volle verantwoording voor min mensen op me. Tenslotte wordt ik daar ook voor betaald.

Bijschrift van de foto: Deze agent is tijdens de ongeregeldheden op de Prinsengracht zowel zijn pet als zijn gummiknuppel kwijtgeraakt. Terwijl hij , ongewapend, terugloopt naar de surveillancewagen op de hoek van de Utrechtsestraat, zorgt zijn collega voor versterking. Enkele ogenblikken later zullen 24 politiemannen met bullepezen, sabels en gummiknuppels de menigte uiteenslaan, die hem nu najouwt.

Slachtoffers van de onverwachte charges werd onder anderen cineast Ed van der Elsken, die op de brug over de Prinsengracht een interview op de geluidsband opnam. "Plotseling zie ik met een waanzinnige snelheid een motor op me afzuizen", vertelde de heer Van der Elsken, "ik kon nog net met een snoeksprong voor de wielen wegduiken, maar mijn hele geluidsinstallatie ging in splinters. Ik ben dan ook van plan een aanklacht in te dienen". Een der organisatoren van de tentoonstelling '10-3-66', student Harry van der Berg (23), wijdt alle moeilijkheden aan het zijns inziens volledig overbodige optreden van de politie. "Wij hadden de zaak volledig in de hand", zei hij verontwaardigd. "De mensen werden in groepjes de zaal binnengelaten en dat ging zeer ordelijk. Van ordeverstoring was geen sprake. Toen de politie verscheen werd het een rel. Als die agenten niet waren gekomen, was er gegarandeerd niets gebeurd. Het optreden van de politie was in een woord walgelijk".

Grof

Deze mening deelt gemeenteraadslid J. Bovenkerk (PSP), die de hele rel van zeer nabij meemaakte: "Er was niets aan de hand, totdat de politie er zich mee ging bemoeien. Ik heb geen goed woord over voor hun handelswijze die uiterst grof en zonder enige noodzaak was", zei hij.
Tot diep in de nacht bleef het rumoerig in de hoofdstad. Omstreeks middernacht verzamelde zich een grote groep jongelui (onder wie enkele bekende provo's) op het Spui, waar rond het Lieverdje krijgsdansen werden uitgevoerd. Een rond het beeldje geslingerd oranjelint ging in vlammen op. Politie keek toe, in burger. Vervolgens trok de steeds groter wordende groep naar het Paleis op de Dam, waar even later de vlammen op de trappen van het paleis en in de portalen hoog oplaaiden. Toen ook hier de politie niet tot actie overging, werd het volgende doel vastgesteld: de woning van de burgemeester in de Beethovenstraat in Zuid. Ruim 300 jongeren hebben daar geruime tijd op het trottoir voor de burgemeesterswoning gezeten, gedichten citerend en de favoriete kreet "Weg met Van Hall" schreeuwend. Laatste punt van samenkomst was het Van Heutzmonument op de Apollolaan. Hier werd het woord 'provo' levensgroot op het gedenkteken geschilderd. ook de beeltenis van generaal Van Heutz werd besmeurd. Drie uur 's nachts keerde de rust weer in Amsterdam. "Voortdurend zijn we in de buurt gebleven, maar de instructies waren: niet ingrijpen", vertelde hoofdinspecteur Lagerwaard zondag.

Bijschrift van de foto: Een oranjekleurig lint, gebonden om het Lieverdje, gaat in vlammen op, terwijl een provo op de tam-tam ranselt.

De tijdens de ongeregeldheden van zaterdag gearresteerde Amsterdammer J.A.D. heeft door zijn advocaat een aaklacht wegens mishandeling tegen de Amsterdamse politie ingediend. Zijn verloofde, de twintigjarige mejuffrouw L.P., die door een agent in het gezicht zou zijn geslagen, heeft via haar advocaat een verzoek tot gerechtelijke vervolging van de aan de hand van foto's door haar geidentificeerde agent ingediend bij de officier van justitie te Amsterdam.

Terug naar de Provo krantenindex